Broer Jacob (Jacob Derwig) en zus Marie (Halina Reijn) in ‘Grimm’.

Alex van Warmerdam over ‘Grimm’: ‘Ik stond soms te kloten’

Nederlands Film Festival 2019 Regisseur Alex van Warmerdam was ontevreden over zijn film ‘Grimm’ (2003). Hij dook opnieuw de montagekamer in voor ‘Grimm Re-Edit’. „Gooi de oude film maar in de prullenbak.”

Grimm uit 2003 bleef een valse noot in het oeuvre van Alex van Warmerdam – in elk geval voor hemzelf. Met editor Job ter Burg dook hij de montagekamer in en bekeek al het oude materiaal opnieuw. Het leverde een nieuwe versie op waar Van Warmerdam veel blijer mee is. „Ik kan nu als ik sterf mijn oeuvre met een gerust hart achterlaten.”

Van Warmerdam dekt zich daags voor de première van Grimm Re-Edit lachend in over de nieuwe versie. „Ik spreek met regelmaat mensen die zeggen: Grimm is je allerbeste film. Die roepen na het zien van de re-edit ongetwijfeld: wat heb je gedáán! Of er zullen mensen zijn die zeggen dat ze geen enkel verschil zien. De kenmerkende scènes die mensen zich altijd herinneren zitten er wel in: het tunneltje, de koe, Kees Prins dronken bij zijn bestelauto.”

Het was niet zo dat de nu 67-jarige regisseur elke nacht wakker lag van de film – met 4 miljoen euro zijn duurste project tot dat moment en de eerste film die hij deels in het buitenland draaide. In het absurdistische moderne sprookje worden broer Jacob (Jacob Derwig) en zus Marie (Halina Reijn) door hun vader in het bos achtergelaten met de instructie zich bij hun oom in Spanje te melden. Maar toen distributeur Cinéart vijf jaar terug suggereerde een box van al zijn werk uit te brengen, was zijn eerste reactie: alles, behálve Grimm.

„De film was onhandig, knullig”, blikt Van Warmerdam terug. „Het ritme klopte niet, er zat te veel herhaling in. Sommige dialogen ontstegen het Sjors & Sjimmie-niveau niet.”

De prullenbak in

Hij was op de set „niet scherp”, constateert de regisseur als hij nu terugkijkt. „Ik heb zo nu en dan staan kloten, al had ik dat zelf op dat moment niet door.” Het project moest wegens geldproblemen meerdere malen worden uitgesteld en uiteindelijk had Van Warmerdam niet het aantal draaidagen dat hij in gedachten had. Te elfder ure moesten hele pagina’s uit het script worden geschrapt en vlak voor de première haalde hij nog een bruiloftsscène die hij nu cruciaal noemt uit de eindmontage. „Ik ben geen nazi die het verleden wil uitwissen. Maar wat mij betreft mogen alle kopieën van de oude film de prullenbak in.”

In zijn hoofd groeide de afgelopen jaren het plan om toch nog eens naar het oude materiaal te kijken of er meer in zat dan de oorspronkelijke Grimm: „Op je sterfbed wil je je héle oeuvre toch met een gerust hart achter kunnen laten.”

Met editor Job ter Burg veranderde Van Warmerdam eerst als experiment een aantal cruciale elementen – onder meer het toevoegen van de bruiloftsscène. Het duo constateerde dat er inderdaad meer viel te halen uit wat de regisseur in 2003 had gedraaid. In de loop van bijna twee jaar vonden de mannen tussen de bedrijven door een aantal weken om de hele film tegen het licht te houden.

„Bij andere regisseurs als Martin Koolhoven of Paul Verhoeven ga ik al tijdens het draaien aan de slag met het ruwe materiaal”, legt Ter Burg uit, die ook de laatste drie films van Van Warmerdam monteerde. „Bij Alex nemen we pas na het afronden van de opnames samen alles door vanaf scène één. We praten heel erg over wat hij waardeert in een bepaalde take: een blik, een intonatie. Soms proberen we ook iets uit waarvan we allebei rationeel wel denken te weten dat het niet werkt, maar je weet het pas zeker als je het echt hebt gezien.”

Het opnieuw toevoegen van bepaalde scènes of het hermonteren van dialogen is secuur werk, omdat iedere verandering gevolgen heeft voor de rest van de film. „Een van de personages, Teresa, blijkt ziek te zijn. Maar als je een scène toevoegt waarin zij dat zelf uitlegt, betekent dat wel dat je een eerdere verwijzing in een andere dialoog moet schrappen.”

Meer onder controle

Gaandeweg vonden Van Warmerdam en Ter Burg een nieuw ritme. „De film bevat meer scenes, maar is tegelijkertijd tien minuten korter”, vat Ter Burg samen. „De toon van het verhaal is zuiverder, spannender. De vertelling komt gecontroleerd over.”

Grimm Re-edit krijgt nu een première op het Nederlands Film Festival en vanaf 10 oktober een nieuwe bioscooprelease. Broer Marc van Warmerdam, de vaste producent van de films van Alex, zocht uit of dat rechtentechnisch mogelijk was. Alleen een partij in Portugal bleek nog uitzendrechten van de oude versie te bezitten, maar die zag geen bezwaren.

Regisseur Van Warmerdam merkt dat hij na het afronden van de nieuwe versie van Grimm weer meer ruimte in zijn hoofd heeft voor zijn volgende film, zijn tiende, die hij binnenkort gaat draaien. Behoefte om ook ander eerder werk op eenzelfde manier opnieuw onder de loep te nemen, voelt hij niet. „Mijn andere films hebben een bepaalde ‘af-heid’, binnen de mogelijkheden die ik toen praktisch en artistiek had. Ik zie bijvoorbeeld in mijn debuut Abel geen gemiste kansen.” Sowieso is hij geen man die zijn eigen werk vaak terugkijkt. „Ik heb mijn eigen films al jaren niet teruggezien; ik voel ook geen enkele behoefte om te gaan kijken of ze allemaal nog wel deugen. Als er niemand over die box met mijn volledige werk was begonnen, hadden we deze nieuwe versie vermoedelijk nooit gemaakt. Maar soms is er een trigger nodig om te ontdekken hoe hoog iets je na zo’n lange periode eigenlijk nog steeds zit.”