Veilingkoopje blijkt nog onbekend schilderij Anthonie van Dyck

Ontdekking Een kunstverzamelaar heeft op een veiling voor slechts 600 dollar een onontdekt schilderij van Anthonie van Dyck gekocht. Het blijkt een voorstudie van zijn meesterwerk Heilige Hiëronymus met engel.

Een detail van de ontdekte voorstudie, voor 600 dollar gekocht op een veiling.
Een detail van de ontdekte voorstudie, voor 600 dollar gekocht op een veiling. Foto Albany Institute of History & Art
Anthonie van Dyck: Heilige Hiëronymus met engel (circa 1618-1620). Foto collectie Museum Boijmans Van Beuningen

Een 87-jarige Amerikaanse kunstverzamelaar heeft voor 600 dollar (zo’n 550 euro) een onbekend schilderij van de Zuid-Nederlandse barokschilder Anthonie van Dyck (1599-1641) gekocht. Het gaat om een voorstudie van de Heilige Hiëronymus met engel, een meesterwerk uit de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam.

Het houten paneel werd woensdag gepresenteerd op de tentoonstelling ‘An Orphan No More’: Recently Discovered Oil Sketch by Anthony Van Dyck in het Albany Institute of History & Art in Albany, New York. De Van Dyck-specialist Susan J. Barnes, mede-auteur van de catalogue raisonnée van de schilder, heeft de vondst na uitgebreid onderzoek aan Van Dyck toegeschreven.

Verzamelaar Albert B. Roberts kocht het verwaarloosde paneel in 2002 bij een klein veilinghuis in Kinderhook, een dorp en gemeente in de Amerikaanse staat New York. Roberts had meteen het gevoel dat hij voor 600 dollar een belangrijk zeventiende-eeuws schilderij uit de Lage Landen had gekocht, vertelde hij in een gesprek met de lokale krant Daily Gazette.

Ontdekte voorstudie, voor 600 dollar gekocht op een veiling. Foto Albany Institute of History & Art

Speuren als hobby

Het speuren naar onbekende meesterwerken is een hobby van hem, vertelde de collectioneur. „Wat ik opwindend vind is de kick die bij jagen hoort. De laatste dertig jaar van mijn leven heb ik gewijd aan het zoeken naar ‘verweesde’ kunst. Daarmee bedoel ik kunst die om de een of andere reden is verwaarloosd, over het hoofd gezien, of ondergesneeuwd is geraakt.”

Volgend jaar hoopt de hoogbejaarde Roberts een boek te publiceren waarin hij zijn zoekmethode naar verweesde kunstwerken toelicht.

Hoewel Anthonie van Dyck pas ongeveer achttien jaar oud was toen hij de olieverfschets omstreeks 1618 maakte, was hij al een meester. Dat stelt kunsthistoricus Susan J. Barnes in een verklaring op de website van Albany Institute of History & Art.

De kunstenaar schilderde altijd naar modellen, legt de kunsthistorica uit. Ze is onder de indruk van de manier waarop Van Dyck de gefronste, door de zon verweerde wenkbrauw en het afgetakelde lichaam van de heilige heeft weergegeven. „Van Dycks doel was om het gevoel van de heilige als een echte persoon over te brengen, iemand met wie kijkers zich konden identificeren.”

Slapende leeuw

Op de voorstudie is de heilige Hiëronymus geheel naakt. Op het twee keer zo grote schilderij in de collectie van Boijmans heeft Van Dyck de grote kerkvader gepresenteerd als een door God geïnspireerd geleerde, en ook als kluizenaar met een slapende leeuw aan zijn voeten en een engel in zijn rug. Op een helrode lap die zijn schaamdelen bedekt na is Hiëronymus naakt. Die lap is zijn kardinaalsuniform.

Een heel bijzonder stuk, zegt Friso Lammertse, conservator oude schilderkunst bij Boijmans. „Het leert ons veel over de werkwijze van de jonge Van Dycks. Hoe snel hij naar het leven zo’n olieverfschets maakte. Op de volgende Van Dyck-tentoonstelling zal vast geprobeerd worden beide schilderijen samen te presenteren, veronderstelt Lammertse. De kans dat dat in Boijmans zal zijn is niet groot: het museum is de komende zeven jaar wegens een verbouwing gesloten.

Het ontdekte schilderij van Van Dyck moet nog gerestaureerd worden. Op veilingen brengen zijn schilderijen regelmatig miljoenenbedragen op.