Thomas Cook: te veel schulden, te log, te traag

Pakketreizen Is het dreigende faillissement van de Britse reisaanbieder Thomas Cook een incident of symbool? Experts zien nog voldoende kansen voor de traditionele reisorganisatie.

Mensen bij het hoofdkantoor van het failliete reisbureau Thomas Cook in Engeland.
Mensen bij het hoofdkantoor van het failliete reisbureau Thomas Cook in Engeland. Foto Joe Giddens/AP

Peter Fankhauser beent zondagavond rond half zeven het advocatenkantoor Latham & Watkinsin hartje Londen uit. Ondanks dat de bestuursvoorzitter van Thomas Cook een laadperron als uitgang kiest, vinden journalisten en cameraploegen hem direct. Fankhauser negeert de meute zwijgend. Later zal blijken dat een elf uur durend crisisberaad Thomas Cook niet heeft kunnen redden.

De voorgenomen steunoperatie van negenhonderd miljoen pond (ruim een miljard euro) is mislukt. Voor het weekend werd bekend dat een aanvullende tweehonderd miljoen pond nodig is. Ook de Britse regering bleek niet bereid om zo’n bedrag te injecteren in de vakantiereus.

Het dreigende faillissement raakt wereldwijd 21.000 werknemers en meer dan een half miljoen reizigers op vakantie. Met Thomas Cook verdwijnt een begrip, een speler die al 178 jaar reizen organiseert. Waar ging het mis met de aanbieder van ‘pakketreizen’ (hotel + vlucht + vervoer en eventuele excursies)? En wat zegt het faillissement over de toekomst voor andere traditionele reisaanbieders?

Schuldenberg

Bij de presentatie van de halfjaarcijfers in mei rapporteerde Thomas Cook al een verlies van anderhalf miljard pond (1,7 miljard euro). Destijds werden twee schuldigen aangewezen: de hete zomer van vorig jaar en de Brexit. Waar Britten vorig jaar de zon in eigen land vaker verkozen boven het buitenland, stelden ze dit jaar hun vakanties uit vanwege de politieke impasse.

Maar de werkelijke oorzaken voor de ondergang van Thomas Cook liggen veel dieper. In 2011 viel de reisorganisatie ook bijna om nadat de schulden waren opgelopen tot ruim een miljard pond. Een fusie uit 2007 tussen Thomas Cook en de Britse concurrent MyTravel had een succesvolle Europese reisgigant moeten creëren – er zou jaarlijks voor 75 miljoen pond aan kosten bespaard worden – maar verliep desastreus. Het huwelijk zadelde de nieuwe Thomas Cook Group in de praktijk op met grote schulden.

Een kapitaalinjectie redde het bedrijf van een bankroet, maar Thomas Cook sleepte daarna wel een schuldenberg achter zich aan. The Guardian berekende dat het bedrijf sindsdien al meer dan 1,2 miljard pond (1,35 miljard euro) aan rente heeft moeten afstaan.

De vakantiemarkt is de afgelopen jaren veranderd, en mede door die schulden had Thomas Cook weinig ruimte om snel te reageren. „Het bedrijf heeft last gehad van de doe-het-zelvende klant”, zegt Marco van Leeuwen, docent in reisindustrie bij de Breda University of Applied Sciences. „Vakanties zijn de afgelopen jaren als het ware ontbundeld en verdeeld over meerdere partijen. Toeristen boeken eenvoudig zelf een ticket bij Ryanair, een hotel via Booking en huren dan eventueel nog een auto.”

Dan was er ook de concurrentie van internetgedreven pakketreisaanbieders zoals Corendon en Sunweb, zegt Van Leeuwen. „Het model van Thomas Cook leunde nog op ouderwetse reisagenten, waar ook commissie aan moest worden afgedragen.” Thomas Cook bezat nog ongeveer 560 winkels in Engeland op vaak dure locaties, waar veelal oudere Britten op afkwamen met een beperkt budget.

In de concurrentiestrijd om pakketreizen is de markt sterk geconsolideerd. Thomas Cook was dan ook volop op overnamejacht. Zo werden het Duitse Neckermann, hotelketens, vliegtuigmaatschappij Condor ingelijfd. Het bedrijf opereerde in zestien landen. „Verschillende ketens uit verschillende landen, met verschillende strategieën en culturen”, zegt Van Leeuwen. „Thomas Cook kampte niet voor niets met enorme overheadkosten.” De strategie om hogere marges te krijgen met conceptvakanties – zoals luxe vakanties of reizen voor gezinnen met kinderen – kwam achteraf te laat.

Chinees conglomeraat

Het bedrijf probeerde ook op andere manieren tevergeefs wat vet op de botten te creëren. Zo zocht het de samenwerking met Chinees conglomeraat en grootaandeelhouder Fosun, en zette het de vliegtak Condor in de etalage voor verkoop.

Lees ook dit artikel over Fosun en Thomas Cook: Chinees geld moet de Britse reisreus helen

Nu het alle activiteiten heeft gestaakt, roept dat vragen op over de toekomst van andere traditionele reisaanbieders. De populariteit van de georganiseerde reis neemt af. „In 2017 haalden de vijf grootste reisorganisaties samen in Nederland 2.675 miljoen reisomzet”, zegt Stef Driessen, sectorspecialist van ABN Amro, die zich baseert op de jaarlijkse Traveltop50. „In 2009 was dat nog 4.736 miljoen.”

Toch is er nog altijd een markt voor georganiseerde reizen. „Vorig jaar werd in Nederland 28 procent van de buitenlandvakanties via een reisorganisatie geboekt en 9 procent van de binnenlandse vakanties”, zegt Driessen.

Het lijkt ook Thijs Geijer, sectorspecialist bij ING, sterk dat de behoefte aan pakketreizen ineens wegvalt. „Er zit altijd een meerwaarde in voor de vakantiegangers als je ze weet te ontzorgen: een fijne tijd, zonder te veel gedoe.”

Ook hotels zullen graag met reisorganisaties in zee blijven gaan. Die geven hun meer zekerheid over een constante toestroom van gasten dan sites als Booking en Expedia doen. Reisorganisaties nemen zelfs vaak een belang in hotelketens: daar zijn de marges hoger dan bij de verkoop van reizen, en als mede-eigenaar profiteren ze daarvan. TUI koos er om die reden al eerder dan Thomas Cook voor om veel hotels en cruiseschepen te kopen.

Interessant wordt nu wat er zal gebeuren met Thomas Cook Nederland, een tak die eigenlijk nog prima presteerde. Het zette in 2017 in Nederland ruim 300 miljoen euro om. Concurrent TUI, de grootste in Nederland, had een omzet van bijna twee miljard. „Mogelijk dat investeringsmaatschappij Triton, de eigenaar van Sunweb en Corendon, ook geïnteresseerd is in Thomas Cook Nederland”, zegt Van Leeuwen. „Maar de concurrenten kunnen ook denken: de klanten van Thomas Cook komen bij een faillissement vanzelf wel naar ons toe.”

Correctie (23 september 2019): In een eerdere versie van dit artikel stond dat het faillissement gevolgen heeft voor een half miljoen reizigers met geboekte vakanties. Dit moet zijn: een half miljoen reizigers die op dit moment op vakantie zijn. Hierboven is dat aangepast.