Opinie

Fiks het kapitalisme, begin in Nederland

Het kapitalisme ligt onder vuur. Maar wat precies willen de critici veranderen?

Menno Tamminga

Wanneer politici (of anderen) klagen over ‘het kapitalisme’ moet ik aan voormalig PvdA-partijleider Wouter Bos denken. Hij zei, lang geleden, op een bijeenkomst: het kapitalisme heeft 80 procent van de sociaal-democratische agenda gerealiseerd. Het is onze taak dat laatste deel te verwezenlijken.

Het moderne kapitalisme was afgelopen week de kop van Jut bij de Algemene Politieke Beschouwingen. Kamerleden van vrijwel alle gezindten klaagden. Over lage loongroei. Over het feit dat topmanagers er wél meer bij krijgen. Over de kilte van de markt. Over de noodzaak van reparatie van het kapitalisme. Nederland was weer even gidsland: het parlement waarschuwde het kapitalisme voor de laatste maal.

Misschien deed Wouter Bos zijn uitspraken met een ondertoon van scherts. Toch zou het polderkapitalisme een factcheck op het sociaal-democratische gehalte wel overleven. Neem de collectieve lastendruk – dit jaar ruim 39 procent van de jaarlijkse productie van goederen en diensten. Die belastingen en heffingen zijn een grote herverdeling van particuliere verdiensten naar collectieve uitgaven. Ten bate van rechtsstaat, leger en politie, onderwijs, gezondheidszorg, maar ook huursubsidies en toeslagen.

Die 39 procent collectieve lastendruk is het beleid van een liberaal-christelijke coalitie. Kunt u nagaan wat er gebeurt als een echt links kabinet aan de macht komt....

Lees ook dit essay van Marike Stellinga: Het kapitalisme is kapot. Leve het kapitalisme

Het moderne kapitalisme waar de Kamer tabak van heeft, is exact te dateren: op 3 mei 1979, toen Margaret Thatcher de Britse verkiezingen won en een programma ontvouwde vol liberalisering, belastingverlagingen, anti-vakbondspolitiek en privatiseringen. Zij zette de toon, ook Nederland volgde op diverse manieren.

De liberale revolutie van 1979 en 1980 (verkiezing Reagan tot Amerikaans president) ontketende het financiële kapitalisme. Alles werd handel, van aandelen tot woninghypotheken. Grensoverschrijdende speculatie kreeg sindsdien ruim baan. De ultralage rentepolitiek van de centrale banken, waaronder de Europese, heeft deze trends extra opgeblazen.

Bezit en vermogen zijn de nieuwe scheidslijnen in de samenleving. Ze zijn niet meer weggelegd voor alleen de happy few, óók voor de middenklasse. Wel of geen koophuis? Dat maakt het verschil. De stijging van huizenprijzen overtreft al jaren die van de cao-lonen. Bezit won van arbeid. Ook omdat werknemers hun onderhandelingsmacht gedeeltelijk hebben opgegeven door vakbonden links te laten liggen.

Wat is er in het polderkapitalisme te repareren, Kamerleden?

Steunt u de overname van Sandd door PostNL, zodat de concurrentie op de postmarkt verdwijnt en bedrijfsklanten met grote opdrachten hen niet meer tegen elkaar kunnen uitspelen – zodat de posttarieven stijgen?

Of steunt u de ‘postmarkt’ en is het prima dat alles dubbel gebeurt en bezorgers met halflege tassen blijven lopen?

Gaat u vuriger en effectiever optreden, ook in Brussel, tegen arbeidsmigratie die de sociale verhoudingen en de welvaartsstaat ondermijnt? Maakt u Nederland koploper met maatregelen tegen financiële speculatiestromen?

Gaat u de top van het bedrijfsleven hervormen, bijvoorbeeld door ondernemingsraden meer invloed te geven op beleid en benoeming van commissarissen (met meer kans op vrouwen)? Gaat u de verlagingen van pensioenuitkeringen pareren die dreigen door de ECB-politiek en de onwrikbare Nederlandse rekenregels? En neemt u geen motie meer aan dat Nederland géén belastingparadijs mag heten?

Menno Tamminga schrijft op deze plaats elke dinsdag over ondernemingsbeleid en economie.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.