Istanbul eert overleden ‘Blue Girl’ Sahar Khodayari, die gewoon voetbal wilde kijken

Solidariteit Geschokte reacties en solidariteitsacties na de zelfverbranding van de Iraanse vrouwelijke voetbalsupporter Sahar Khodayari.

Vrouwelijke voetbalsupporters bij de vriendschappelijke interland tussen Iran en Bolivia in Teheran, in oktober 2018.
Vrouwelijke voetbalsupporters bij de vriendschappelijke interland tussen Iran en Bolivia in Teheran, in oktober 2018. Foto Abedin Taherkenareh/EPA

In het stadion van Kücükcekmece, een stadsdistrict aan de Europese kant van Istanbul, zitten zondag opvallend veel vrouwen. Een kleine dame met een zwarte spijkerbroek vol gaten, witte sneakers met hoge zolen, en een gouden neusbel, probeert de supporters op te zwepen. „De wereld zal trillen op zijn grondvesten als vrouwen vrij zijn”, roept ze door een megafoon.

Het lokale vrouwenteam Akdeniz Nurcelik speelt deze zondag een oefenwedstrijd tegen Ozanlargüzü in aanloop naar het begin van het nieuwe seizoen. Na het schokkende nieuws over de dood van de Iraanse voetbalfan Sahar Khodayari besloot de gemeente van Kücükcekmece rond de wedstrijd een solidariteitsactie voor vrouwelijke voetbalsupporters in Iran te organiseren.

Bij de ingang van het stadion krijgen bezoekers paarse lintjes met de beeltenis van Khodayari opgespeld. En ze krijgen blauwe strepen op hun gezicht gesmeerd. Dat is niet de clubkleur van Akdeniz Nurcelik, maar van Khodatari’s favoriete voetbalteam, Esteghlal FC. Daarom heeft ze de bijnaam ‘Blue Girl’ gekregen. Veel Turkse fans hebben voor vandaag hun nagels blauw gelakt.

Voordat het fluitsignaal klinkt, houdt de burgemeester van Kücükcekmece een toespraak. Achter hem hangt een groot spandoek met in het Turks: #YouNeverWalkAlone. „Het voortdurende verbod op vrouwen in de stadions in Iran heeft ertoe geleid dat een jonge vrouw haar leven heeft verloren”, zegt burgemeester Kemal Cebi. „We zullen onze verantwoordelijkheid nemen in de gelijkheidsstrijd van vrouwen in Iran, in het Midden-Oosten en in Turkije.”

Verkleed als man

Khodayari wilde in maart in Teheran de wedstrijd van Esteghal FC tegen Al-Ain FC uit Abu Dhabi bijwonen. Maar voetbalstadions waar mannenteams spelen, zijn sinds de Iraanse revolutie in 1979 verboden voor vrouwen. Daarom probeerde ze verkleed als man binnen te glippen. Ze werd opgemerkt, gearresteerd en een paar dagen later op borgtocht vrijgelaten.

Khodayari werd aangeklaagd wegens „zondigen in het openbaar” en stond twee weken geleden voor de rechter in Teheran. Nadat haar proces was verdaagd, goot ze benzine over haar kleren en stak ze zichzelf in brand. Ze overleed op 9 september aan haar verwondingen.

Khodayari’s dood zorgde voor geschokte reacties in Iran en in de internationale voetbalwereld. „FC Barcelona is zeer aangeslagen door de dood van Sahar Khodayari. Voetbal is voor iedereen – mannen én vrouwen, en iedereen zou samen van het prachtige spel moeten kunnen genieten in stadions.” En: „AS Roma is geel en rood vandaag, maar ons hart bloedt blauw voor Sahar Khodayari.”

Diverse voetbalsters riepen de FIFA op een einde te maken aan het stadionverbod. Kosovare Asllani, die uitkomt voor het Zweedse nationale team, twitterde: „Ik heb een platform en ik ben nooit bang geweest om mijn stem te verheffen als het nodig is. Dit is een tragedie die niet kan voortduren. FIFA, het is tijd om te handelen en niet om te blijven zwijgen.”

Critici vinden dat de FIFA niet genoeg doet om een eind te maken aan het stadionverbod voor vrouwen, dat ingaat tegen de reglementen van de wereldvoetbalbond. „De FIFA is verantwoordelijk voor Sahars dood en voor wat activisten zoals wij doorstaan”, stelt de Iraanse organisatie Open Stadiums. „Je had moeten zien hoezeer Sahar onder druk stond tijdens haar detentie en daarna. Het gebrek aan inspanning bedreigt de levens van andere mensen.”

Kleine doorbraak

Na de dood van Khodayari heeft de FIFA de druk op Iran opgevoerd. Er waren voorzichtige tekenen dat er verandering kwam in het stadionverbod voor vrouwen, zoals eerder gebeurde bij volleybal. In november vorig jaar kreeg een groep vrouwen toegang tot de finale van de Aziatische Champions League in Teheran. In de ‘familiesectie’ zaten duizend vrouwelijke supporters.

Deze kleine doorbraak volgde op de gezamenlijke inspanningen van pressiegroepen binnen en buiten Iran, die steun krijgen van prominente spelers en de voormalige bondscoach van Iran, Carlos Queiroz. FIFA-voorzitter Gianni Infantino had de kwestie met de Iraanse president besproken en hoopte op meer concessies. Maar het bleef bij die ene wedstrijd.

Vorige week maakte de Iraanse minister van Sport bekend dat vrouwen voortaan interlands van het nationale voetbalelftal mogen bijwonen. Het Azadi-stadion in Teheran, waar het nationale team zijn thuiswedstrijden speelt, zou al zijn aangepast voor de komst van vrouwelijke supporters. Er zouden vrouwentoiletten zijn geplaatst en speciale tribunes voor vrouwen zijn gebouwd. Maar het regime is verdeeld over de kwestie.

Iraniërs die de solidariteitswedstrijd in Istanbul bijwonen, hebben weinig vertrouwen in de beloftes van de regering. „Als het regime zegt dat de zon schijnt, dan zou ik het nog niet geloven”, zegt Sam Beyramzadeh, een Iraanse jongen die computertechniek studeert in Kücükcekmece. „Ze roepen al vijf jaar dat voetbalstadions zullen worden opengesteld voor vrouwen. Maar elke keer is het: volgende wedstrijd, volgende wedstrijd.”

Als er al een einde komt aan het stadionverbod, dan zal dat volgens Beyramzadeh alleen gelden voor interlands. Competitiewedstrijden blijven verboden terrein voor vrouwen. „Of ze doen het op dezelfde manier als bij volleybal. Vrouwen die een volleybalwedstrijd bijwonen, worden streng geselecteerd. Het zijn vaak dochters van overheidsfunctionarissen die zwaar gesluierd zijn. Om de wereld te laten zien dat Iraanse vrouwen graag een hijab dragen.”