Opinie

De glans van het vak is vermoord

Rechtsstaat De moord op de advocaat Derk Wiersum is een aanval op de rechtsstaat, en die aanval is nu al geslaagd, schrijft strafpleiter .
FotoSimon Lenskens

Exact op het tijdstip dat Derk Wiersum werd vermoord, en met hem een deel van de rechtsstaat, stapte ik vierhonderd meter verderop op mijn motor. Een tijdje later stapte ik in een ander Nederland af. Twintig seconden nadat ik las wat er in Buitenveldert was gebeurd, vingen een raadsheer en een advocaat-generaal mij op met de vraag of ik in staat was de zitting te doen.

Achteraf kan ik mijn functioneren – en dat van anderen – vorige week woensdag slechts toeschrijven aan het niet binnenkomen van het nieuws, het totale ongeloof. Inmiddels heeft dat ongeloof plaatsgemaakt voor verdriet en voor de basale angst dat dit niet meer goed gaat komen. Niet in mijn vak en niet in de samenleving.

Lees ook: De grimmige nieuwe realiteit in de rechtsstaat

In de ingezonden brief Laat je spierballen zien, overheid! (21/9) wordt in hoofdletters geroepen om een politiestaat. Die kant kunnen we niet op gaan als gevolg van deze moord. Dat kunnen we Derk niet aandoen en dat mag zijn nalatenschap niet worden.

Maar wat de gevolgen wel zullen zijn, weet niemand. Een eerste gevolg in ons vak is er al: Marengo-verdachten – personen die verdacht worden van betrokkenheid bij de organisatie van Ridouan Taghi – zitten in voorlopige hechtenis, onder meer omdat zij verdacht worden van feiten die de rechtsorde ernstig hebben geschokt.

Rechtsorde buitengesloten

Diezelfde rechtsorde wordt komende week buitengesloten, want de zaak tegen de Marengo-verdachten wordt deze week - pro forma - achter gesloten deuren behandeld. De uitzonderlijke situatie die is ontstaan, is de reden voor deze ingrijpende beslissing. Datzelfde geldt voor nieuwe beveilingsmaatregelen voor rechters, officieren van justitie en advocaten. Dat klinkt nu logisch, maar het is dramatisch.

Strafrechtadvocaten twijfelen openlijk over wel of niet doorgaan met hun werk. Rechters die nu zelfs voor de camera hun tranen niet kunnen bedwingen, moeten weer gaan oordelen over de strafmaat voor een uitvoerder of zelfs een opdrachtgever van een liquidatie. Officieren van justitie, toch beschouwd als de grootste vijanden van de georganiseerde misdaad, moeten hun redelijkheid behouden. Allemaal mensen van vlees en bloed, die ook niet kunnen bevatten wat er is gebeurd. Gaat het hen wel lukken om de redelijkheid te bewaren?

Strafrechtadvocaten weten al langer dat ze ook zonder bijstand aan kroongetuigen groot gevaar kunnen lopen. Vanaf nu is dat gevaar heel concreet: levensgevaar. Een adequate verdediging van meneer A kán betekenen dat meneer A naar meneer B moet wijzen. Later kan meneer A in zijn eigen kring vertellen dat hij dat van zijn advocaat moest doen. Meneer C wil per se voor zijn alibi een meinedige getuige laten opdraven, de advocaat weigert. De advocaat krijgt uit de organisatie het dringende verzoek om ervoor te zorgen dat zijn cliënt de kaken stijf op elkaar houdt, maar daar wil de advocaat niets van weten. De ultieme sanctie voor de advocaat is nu bekend.

Veel meer dan voor ‘18/9’ beseffen wij dat wij gevaarlijk werk doen, doordat Derk de hoogste prijs heeft betaald.

Lees ook: René Moerland: op de redactie van NRC ging het al snel over de gevolgen van deze “terreuraanslag op de rechtsstaat”.

Ons werk kan alleen maar gevaarlijker worden. De war on drugs zal geïntensiveerd worden, er zullen waarschijnlijk meer drugsvangsten zijn en er zullen meer mensen gepakt worden. De vraag zal niet afnemen en de honger naar geld ook niet. De prijzen zullen dus stijgen, de financiële belangen worden nog groter. Er kan van alles worden afgepakt: auto’s, horloges, speedboten, contant geld en hier en daar wat onroerende zaken. De echte opbrengst verdwijnt ondertussen middels complexe financiële constructies uit zicht om vervolgens via omwegen met behulp van de bovenwereld in diezelfde bovenwereld witgewassen op te duiken.

Infiltranten en kroongetuigen

De professionele deelnemers bevonden zich tot ‘18/9’ in het oog van deze storm. Vanaf nu niet meer. Justitie roept al jaren dat de georganiseerde misdaad niet aangepakt kan worden zonder de inzet van kroongetuigen en infiltranten. Ondanks de versterkte roep vanuit de samenleving om te stoppen met de inzet van infiltranten en kroongetuigen, zullen er gezien de escalerende war on drugs alleen maar meer kroongetuigen komen. Een reële vrees is dan ook dat Derk Wiersum niet het laatste dodelijke slachtoffer van de buitencategorie zal zijn.

Met vrijwel alle strafrechtadvocaten heb ik gemeen dat we ons vak een belangrijk en prachtig beroep vinden. Ik vind het eervol wanneer mensen hun strafrechtelijk lot in mijn handen leggen. Dat laatste zal zeker zo blijven, maar met de moord op Derk is ook de glans van het vak vermoord. En daarmee is de aanval op de rechtsstaat van ‘18/9’ nu al geslaagd, hoe bitter dat ook is.

De kroongetuige als fenomeen verdwijnt niet, integendeel. Mijn hoop is dat tot in de lengte der jaren elke keer als het woord kroongetuige valt, Derk Wiersum in herinnering geroepen wordt. De kroongetuige als monument.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.