Liefde en bedrog ten huize van Rembrandt

Redacteur Margot Poll signaleert welke boeken er ook nog zijn verschenen en kiest er steeds zes om kort te bespreken. Deze week over zaadverspreiders en 24 uur in het oude Rome.

1. Simone van der Vlugt: Schilderslief

In 1650 wordt Geertje Dircx op klaarlichte dag in een koets getrokken en naar het spinhuis – de gevangenis voor vrouwen – van Gouda gebracht om daar zonder proces een straf van twaalf jaar uit te zitten. In de retrospectieve historische roman Schilderslief beschrijft Simone van der Vlugt in alle rust het leven van een meisje dat gedoemd was vis schoon te maken in de haven van Edam maar besluit haar vleugels uit te slaan en te gaan werken als kindermeisje in Hoorn. Uiteindelijk komt zij in Amsterdam terecht bij Rembrandt van Rijn om te zorgen voor zijn vrouw Saskia en hun zoon Titus. Aan de hand van archiefmateriaal maakte Van der Vlugt een eigen verhaal over liefde en bedrog waarin de schilder niet genoeg schildert en het meisje wat naïef overkomt, al beweegt zij zich gemakkelijk tussen de schutters uit de Nachtwacht en waant zij zich een vriendin van Oopjen.

Simone van der Vlugt: Schilderslief. Ambo/Anthos, 316 blz. € 20,99

2. René Char: Een vreemdeling voor de dageraad

De Franse surrealistische dichter René Char (1907-1988) leefde afwisselend in de Vaucluse en in Parijs waar hij bevriend was met onder anderen Albert Camus. Zijn werk werd geïllustreerd door schilders als Kandinsky, Miró en Picasso. In 1987 werd Char gevraagd een aantal van zijn gedichten voor te dragen. De tweetalige bloemlezing Een vreemdeling voor de dageraad is gebaseerd op die keuze. De titel komt uit het mooiste gedicht van deze zeer uitnodigende bundel, ‘Jacquemard et Julia’: met het steeds terugkerende ‘Jadis l’herbe’, zeker met de stem van Char erbij, is weemoedig en lyrisch tegelijk. Of het liefdesgedicht ‘A***’ waarin Char zijn jarenlange liefde voor zijn muze als ook voor de poëzie in het algemeen uitspreekt en het dichten beschouwt als ‘handwerk, dat tijd vraagt, tant d’attente / mon attente, en dat hij vergelijkt met ijzer smeden’, aldus vertaler Anno Lampe die elk gedicht van een toelichting voorziet.

René Char: Een vreemdeling voor de dageraad. Oorspronkelijke titel: Un étranger pour l’aurore. Vertaald uit het Frans en van inleiding en toelichting voorzien door Anno Lampe. Uitgeverij IJzer, 128 blz. € 19,95

3. Machtield Siegmann: De kaalvreter

De debuutroman De kaalvreter van Machteld Siegmann leest als een hoorspel in verschillende bedrijven dat wordt verweven met het intrieste verhaal over hoofdpersoon Leie Blum. Het driejarige Joodse meisje werd in 1942 ‘afgeleverd’ bij een boerenfamilie in Zanegeest. Na deze inleiding gaat het verhaal verder in 1974 in de Krimpenerwaard en nemen Leie, haar man Dirk en hun beide zonen om de beurt het woord. Door een onverwachte gebeurtenis raakt Leie de weg kwijt en laat Siegmann het gezin ontwricht achter. Wat ontstaat is een intrigerend zwart dagboek van een familie die lijdt onder het trauma van de moeder. Wat gebeurt er met een gezin als er één niet functioneert?

Machteld Siegmann: De kaalvreter. Ambo/Anthos, 372 blz. € 21,99

4. Stefano Mancuso: Reizend Groen

Volgens de Italiaanse bioloog Stefano Mancuso zijn planten levende wezens die onze toekomst bepalen. Mancuso is hoogleraar aan de universiteit van Florence en leidt het Laboratorio Internazionale di Neurobiologia Vegetale. Nadat hij in 2014 al schreef over de intelligentie van planten is nu het prachtig uitgegeven Reizend groen verschenen: over de wonderbaarlijke migratie van planten in tijd en over grenzen. Enthousiaste bespiegelingen over de rol van vogels als zaadverspreider (‘Elke vogel, ongeacht de soort, is welkom’), over de onwaarschijnlijke liaison dangereuse van hulst met herbivoren, zijn een genot om te lezen. Niet elk mysterie kan Mancuso oplossen: hoe de enige Boom des Levens (Prosopis juliflora) in Bahrein uit Amerika is terechtgekomen en zich al meer dan 400 jaar staande houdt, kan ook Mancuso niet verklaren. Hij houdt het op de wilskracht van een eenzame boom om te kunnen overleven in de woestijn van Bahrein.

Stefano Mancuso: Reizend Groen. Oorspronkelijke titel L’incredibile viaggio delle piante. Met aquarellen van Grisha Fischer. Vertaald uit het Italiaans door Etta Maris. Cossee, 160 blz. € 22,99

5. Clare Hunter: Levensdraden

Je gelooft de Schotse textielkunstenaar en -curator Clare Hunter meteen, wanneer zij schrijft dat zij droomt over textiel. In haar bevlogen historische overzicht van verschillend naai- en borduurwerk, Levensdraden, windt zij zich al meteen op over het feit dat er met geen woord wordt gesproken over de maaksters van het beroemde middeleeuwse Tapijt van Bayeux, zelfs niet in de documentaire die in de filmzaal van het museum in Bayeux wordt vertoond. Terwijl die borduurwerkers met ‘de kromming van de draad, de lengte van hun steken, de strakheid of de losheid van de draad’ de emoties van de personages wisten te treffen. Ook benadrukt Hunter hoe borduurwerk door de jaren heen voor veel vrouwen dé manier was om (politieke) boodschappen naar buiten te brengen. Op quilts, op hoofddoeken, op de binnenkant van een revers van een jas of op lange banieren: met naald en draad begon het verzet.

Clare Hunter: Levensdraden. Een wereldgeschiedenis door het oog van de naald. Oorspronkelijke titel: Threads of Life. A History of the World Through the Eye of a Needle. Vertaald uit het Engels door Willemien Werkman. Balans, 374 blz. € 24,99

6. Philip Matyszak: 24 uur in het oude Rome

Aan de hand van verhalen uit de boeken van onder anderen Seneca, Tacitus, Livius, Augustinus en vele andere geschriften en zelfs graffiti uit Pompeii, schetst de Britse classicus Philip Matyszak in 24 uur in het oude Rome een dag uit het leven van 24 inwoners van Rome. Op een septemberdag in het jaar 137 na Christus volgen we elk uur een andere inwoner van de stad, zoals de keizerlijke koerier Titus Aulus Macrius die de stad om 05.00 gehaast verlaat om een boodschap van de keizer naar Brittannië te brengen. Hij zal honderden kilometers moeten rijden en om zijn paard te sparen, stopt hij bij elke mutatio, een wisselstation, voor een nieuw paard. Verder volgen we een slavin, een moeder, een jurist en een klaploper die er met het eten van zijn gastheer vandoor gaat. De verhalen samen geven een bedrijvig beeld van Rome zoals het zou kunnen zijn geweest – in ieder geval anders dan nu. Matyszak schreef eenzelfde boek over Grieken in Athene. 24 Hours in Ancient Athens.

Philip Matyszak: 24 uur in het oude Rome. Vertaald uit het Engels door Marijke Overpelt. Hélène Lesger Books, 256 blz. € 20