Recensie

Recensie Boeken

Een bedrijfsmemo en een roodgloeiende brief van Weinsteins broer

#MeToo Verslag doen van seksueel wangedrag is precair. Twee journalisten van The New York Times tonen dat het kan, in een reconstructie van hun onderzoek dat Harvey Weinstein ten val bracht.

Christine Blasey Ford getuigt voor de Senaat in de zaak-Kavanaugh, 27 september 2018
Christine Blasey Ford getuigt voor de Senaat in de zaak-Kavanaugh, 27 september 2018 Foto Tom Williams/AP

Slechte week voor The New York Times. Zaterdag publiceerde de krant een artikel over Supreme Court-rechter Brett Kavanaugh en twee gevallen van seksueel wangedrag uit zijn studententijd. Al snel moest de redactie corrigeren: ze waren vergeten te vermelden dat het vermeende slachtoffer van het tweede incident niet met de krant had willen spreken en dat vriendinnen zeiden dat ze er geen herinnering aan had.

Het schijnt wel correct vermeld te staan in het nog te verschijnen boek van dezelfde journalisten: The Education of Brett Kavanaugh. Maar als de voorpublicatie een indicatie is van de robuustheid van hun onderzoek, dan valt het ergste te vrezen: in de krant werd één klasgenoot bij naam genoemd, het meisje van het eerste incident, haar moeder en nog zes anonieme anderen.

Journalistiek verslag doen van seksueel wangedrag, misbruik of geweld blijft precair. De geloofwaardigheid van slachtoffers valt zelden te onderbouwen met andere bronnen dan het slachtoffer zelf, laat staan met andere bronnen dan (soms tegenstrijdige) verklaringen. Daar schuurt het rechtvaardigheidsgevoel met de journalistieke principes.

Maar wie denkt dat het nooit kan, moet She Said lezen, van Jodi Kantor en Megan Twohey, twee (andere) journalisten van The New York Times. Zij documenteren hierin hun onderzoek naar filmproducent Harvey Weinstein. Dat is voorbeeldig en inspirerend – en niet alleen omdat Weinstein volgend jaar voor de rechter moet komen. Kantor en Twohey nemen ons mee bij hun speurwerk. We zien de hindernissen, de valstrikken die het team-Weinstein uitzet, de handigheidjes waarmee de journalisten te werk gaan, de doordachte formulering van een mailtje om een bron te paaien.

Oerboek

Het oerboek in dit genre is All the President’s Men, waarin Bob Woodward en Carl Bernstein verslag deden van hun onderzoek naar de duistere praktijken van president Nixon en zijn medewerkers. She Said heeft veel van dat boek weg, al komen er geen papieren zakdoekjes voor de tranen in All the President’s Men voor. Ik kan me daarin ook geen zin heugen zoals in She Said: ‘Een eerste streven van journalistiek is stem te geven aan de stemlozen, aan degenen die zelden worden gehoord.’

Maar denk niet dat Kantor en Twohey (‘Jodi’ en ‘Megan’ in het boek) softe activisten zijn. Ze zijn verslaggevers en wij gaan met hen sport voor sport de ladder van journalistiek onderzoek op. Het netelige eerste telefoontje naar een misbruikte vrouw. De eerste getuigenis. Posten voor het huis van een andere misbruikte vrouw, en haar dan overvallen met de vraag of ze wil meewerken. De eerste documenten die de beschuldigingen staven. De diepgeheime bron binnen de filmmaatschappij van Weinstein. Een bedrijfsmemo. Een roodgloeiende brief van Weinsteins broer. Advocaten en activisten in dubieuze dubbelrollen. De eerste bron die besluit met naam en toenaam in de krant te willen staan. En ten slotte, in een geweldig beschreven scène, het ultieme interview waarin Weinstein intimideert en fleemt, zaken ontkent en erkent. Je denkt toch niet dat ik zó slecht ben, had hij tegen Jodi gezegd. Hij deed een stapje dichter naar haar toe. ‘Ik ben veel slechter.’

Afkoping

Kantor en Twohey hebben voor hun krant niet alleen onderzoek gedaan naar Weinstein, en dat afgerond met een artikel op 5 oktober 2017 onder de kop ‘Weinstein kocht decennialang beschuldigingen van seksueel misbruik af’ (ze hadden de afkoopovereenkomsten gezien), zij deden ook onderzoek naar de vrouw die rechter Kavanaugh vorig jaar beschuldigde van seksueel geweld in haar tienerjaren.

In dat deel van She Said komt de journalistieke onmacht weer terug. Ja, Christine Blasey Ford maakte een geloofwaardige indruk bij haar getuigenis in de Senaat, dat zeiden zelfs de felste supporters van Kavanaugh. Maar ze had niets dat haar beschuldiging staafde, op de test van een leugendetector na, meer dan dertig jaar na dato. Het sterke van Kantor en Twohey is dat zij niet in hun boek het gelijk van Blasey Ford proberen te halen. Ze zien dit vooral als een van de sleutelmomenten in de beweging die zo’n grote impuls kreeg door hun onthulling over Harvey Weinstein. Die beweging, gestold in de hashtag #MeToo, lijkt nu zo vanzelfsprekend dat je soms vergeet hoeveel werk ervoor nodig was om dat voor elkaar te krijgen.