De grimmige nieuwe realiteit in de rechtsstaat

Moord op advocaat Wiersum De liquidatie van een advocaat heeft geleid tot een crisis. Hoe moet het verder met de kroongetuigen?

Vlag halfstok bij Beek Advocaten in Leeuwarden
Vlag halfstok bij Beek Advocaten in Leeuwarden Foto Kappers Media

Zonder precedent. Zo omschrijven deelnemers aan de strafzaak rond Ridouan Taghi en kroongetuige Nabil B. de beslissing van de Amsterdamse rechtbank vrijdag. Die heeft bepaald dat de tussentijdse zitting aanstaande dinsdag achter gesloten deuren zal plaatsvinden, met het oog op de openbare orde.

De beslissing is een gevolg van de gewelddadige dood van Derk Wiersum, de raadsman van kroongetuige Nabil B. Een woordvoerder van de rechtbank kon niet veel meer zeggen dan dat een besloten zitting de beste garantie is dat de strafzaak gewoon door kan gaan. „Er zijn gewoon te veel onzekerheden”, aldus de woordvoerder die niet kon toelichten waar die onzekerheden betrekking op hebben.

Het tekent de crisis die is ontstaan na de gewelddadige dood van advocaat Wiersum die woensdag voor zijn woning in Amsterdam Buitenveldert met meerdere kogels om het leven is gebracht. Het is de tweede persoon uit de kring van kroongetuige Nabil B. die is vermoord. In maart vorig jaar is zijn broer Reduan in zijn kantoor in Amsterdam-Noord vermoord. Dit allemaal met het kennelijke doel om kroongetuige Nabil B. te beïnvloeden. De opdrachtgever voor deze twee moorden is nooit gevonden al heeft het Openbaar Ministerie wel gesuggereerd dat Ridouan Taghi achter de moord op de broer van de kroongetuige zit.

Nabil B. heeft belastende verklaringen afgelegd over Taghi, die wordt gezien als de leider van een criminele organisatie die een serie liquidaties heeft georganiseerd en uitgevoerd. Inez Weski, de advocaat van Taghi, liet weten dat zij speculaties over de achtergrond van de moord op Wiersum begrijpt maar dat er geen bewijs is voor de betrokkenheid van haar cliënt daarbij.

Hoe dan ook is de Nederlandse rechtsstaat in het hart getroffen. Na de tragische dood van Wiersum zijn extra maatregelen genomen om de veiligheid van de rechters en de officieren van justitie in deze zaak te garanderen. Wat die maatregelen behelzen is niet duidelijk. Ook advocaten zijn benaderd met vragen over bedreigingen aan hun adres.

De impact van de dood van Wiersum is enorm, zeker binnen de advocatuur en de misdaadbestrijding. „Het gaat heel lang duren voordat deze gebeurtenis is verteerd ”, vertelt een magistraat die vanwege zijn eigen veiligheid niet met naam wil worden genoemd. Strafrechtadvocaten vertellen, op voorwaarde van anonimiteit, over hun worsteling met de ontstane situatie. „Kun je nog wel cliënten bijstaan in het criminele milieu als een collega-advocaat die gewoon zijn werk heeft gedaan zo aan zijn einde komt”, verwoordt een advocaat de fundamentele twijfel binnen de beroepsgroep. „Moet je rekening gaan houden met reacties in de onderwereld als je de zaak van een cliënt bepleit?”

In deze nieuwe realiteit bespreekt de rechtbank aanstaande dinsdag dus in beslotenheid de voortgang van de strafzaak waarin Nabil B. een centrale rol speelt. De grote vraag is wat de impact van de dood van Wiersum is op Nabil B. zelf. In het extreem geïsoleerde leven van een kroongetuige is een advocaat veel meer dan een juridisch adviseur. Een advocaat wordt onder die omstandigheden een vertrouweling, de persoon die de band met de buitenwereld onderhoudt en de getuige moet behoeden voor alle valkuilen die tijdens een strafproces opduiken.

Hoe nu verder met het proces rond Ridouan Taghi en meer algemeen de strijd tegen de georganiseerde misdaad? Verhoging van het tipgeld kan misschien helpen. Lees ook: Tipgeld om paranoia te zaaien in een drugskartel

Kan Nabil B. zich nog staande kan houden nu hij naast zijn broer ook een van zijn weinige vertrouwelingen heeft verloren aan onderwereldgeweld? Wil hij nog verklaringen afleggen? En zo ja, onder welke omstandigheden zal dat dan gebeuren? De kroongetuige had naast Wiersum nog een tweede advocaat. Maar die wil op dit moment buiten de publiciteit blijven en beantwoordt geen vragen van journalisten. Het blijft voorlopig nog onduidelijk of hij de verdediging in zijn eentje zal doorzetten. Het is een van de vele praktische vragen waarop de komende week een antwoord zal moeten komen.

Kroongetuigenregeling

Vertraging van de strafzaak lijkt onvermijdelijk. En dat geldt ook voor een nieuw debat over de inzet van kroongetuigen. Volgens strafrechtdeskundige Sven Brinkhoff zijn getuigen in strafzaken rond de georganiseerde misdaad onontbeerlijk. „Technisch bewijs is heel vaak onvoldoende en daarom zijn er altijd menselijke bronnen nodig om voldoende informatie en bewijs te vergaren, zeker tegen criminele kopstukken. En in sommige gevallen zal het nodig zijn om een kroongetuigendeal te sluiten.”

Kroongetuigen sluiten een deal omdat zij verklaren over strafbare feiten waar ze zelf bij zijn betrokken. Zo heeft Nabil B. bekend dat hij betrokken is geweest bij tenminste twee geslaagde onderwereldmoorden en een liquidatiepoging. „Er zal altijd discussie zijn over de betrouwbaarheid van een getuige die zelf vuile handen heeft gemaakt in het criminele milieu en een verklaring aflegt in ruil voor strafvermindering”, aldus Brinkhoff.

Wat volgens hem niet helpt is dat de afspraken die met kroongetuigen worden gemaakt over bescherming en beveiliging geheim zijn. „Om een kroongetuige te beschermen kunnen daarover op dit moment nauwelijks vragen worden gesteld. En dat voedt wantrouwen over de betrouwbaarheid van de verklaringen van een kroongetuige.” Volgens Brinkhoff zou het goed zijn als het pakket aan bescherming- en beveiligingsmaatregelen zou worden getoetst door een onderzoeksrechter. „Ik denk dat zo’n rechterlijke toets de acceptatie van een kroongetuigenverklaring zou vergemakkelijken.”

Door de gebeurtenissen rond Nabil B. heeft de discussie over de kroongetuigenregeling er een nieuwe dimensie bijgekregen. Na vragen over de beveiliging van familieleden, zal de dood van Wiersum ook leiden tot vragen over de beveiliging van de raadslieden van een kroongetuige „De schok over zijn dood is zo groot dat een discussie daarover onvermijdelijk is”, aldus Brinkhoff. „Beveiliging is kostbaar en het vinden van goede mensen heel moeilijk. Maar ik mag na de gebeurtenissen deze week hopen dat geld geen discussiepunt wordt. Als we vinden dat de kroongetuige als opsporingsmiddel nodig is, moet de veiligheid van alle betrokkenen goed worden geregeld.”