Zuid-Afrikanen staan op tegen moord en verkrachting

Meer dan 52.000 Zuid-Afrikanen werden vorig jaar slachtoffer van seksueel geweld. President Ramaphosa pleit voor zwaardere straffen en wil meer hulp voor de slachtoffers.

Toen de 19-jarige studente Uyinene Mrwetyana een maand geleden informeerde of een langverwacht postpakket al was gearriveerd bij het Clareinch-postkantoor in Kaapstad, vlakbij haar universiteit, vroeg de man achter de balie haar later die dag terug te komen. De stroom was uitgevallen. Hij zou voor haar gaan zoeken. Bij haar terugkeer waren alle andere klanten en medewerkers verdwenen.

De postbeambte verkrachtte Nene, zoals ze door haar vrienden wordt genoemd, in het lege postkantoor. Toen ze zich met alle kracht verzette en begon te schreeuwen, sloeg hij haar met een weegschaal dood. Haar lichaam begroef hij. Het bloed zat nog op de schoenen van de postbeambte toen de politie hem arresteerde.

Ieder uur zes slachtoffers

Nene past in de gruwelijke statistieken die de nationale politie deze week publiceerde: 21.000 Zuid-Afrikanen werden in het afgelopen jaar vermoord, onder wie 2.700 vrouwen en 1.000 kinderen.

Meer dan 52.000 Zuid-Afrikanen werden slachtoffer van seksueel geweld, ieder uur zes. Maar de bruutheid van Nenes moord en de gewoonheid van de plaats delict, een postkantoor in een vriendelijke wijk, heeft een ongewone reactie in gang gezet.

Er volgden dagenlange protesten, voor het Kaapse parlement en voor de deur van het World Economic Forum, waar wereldleiders bijeen waren. Vrouwen verschenen niet op het werk. Leerlingen bleven weg van school.

Lees ook over de nieuwe regering in Zuid-Afrika: Jonger en vrouwelijker maar niet brandschoon

Woensdag kwam het nationale parlement met spoed bijeen en sprak president Cyril Ramaphosa over een „oorlog tegen vrouwen”. „Er hangt een donkere schaduw over ons land. Vrouwen en kinderen worden belegerd.”

Die woorden klonken hol in de context die Zuid-Afrikaanse vrouwen maar al te goed kennen. De agenten die de vrouwen zouden moeten beschermen, zijn onderdeel van het probleem. Nenes geschreeuw om hulp moet te horen zijn geweest in het politiebureau dat in Claremont naast het postkantoor ligt waar ze werd verkracht en vermoord. Haar lichaam werd niet door agenten gevonden, maar door privédetectives die haar familie had ingehuurd.

Politieagenten deden niets voor zakenvrouw Thandi Ndlovu of bokskampioene Leghandre Jegels, toen ze om hulp vroegen voor het geweld van hun (ex-)partners. Beide vrouwen kwamen in dezelfde week om het leven als Nene. Net als de 14-jarige Janika Mallo, die werd verkracht en met een betonblok haar hersens ingeslagen, of de 30-jarige springruiter Meghan Cremer die in een graf werd gevonden met een touw om haar nek.

Politieagenten deden wel iets toen vrouwen massaal de straat op gingen om aandacht te vragen voor hun lot. Ze schoten traangas om de menigten uiteen te drijven.

Frustratie mannen

De golf van geweld tegen vrouwen, komt op hetzelfde moment dat ook minderheden de frustratie van Zuid-Afrikaanse mannen aan de lijve voelen. Zeker twaalf mensen kwamen om het leven toen vorige week groepen Zuid-Afrikanen winkels van migranten plunderden en in brand staken. Nigeria zag zich genoodzaakt om honderden landgenoten te evacueren. Uit wraak werden in Nigeria en in Zambia Zuid-Afrikaanse winkels geplunderd.

Allemaal in een tijd waarin werkloosheidscijfers tot een recordhoogte van 29 procent zijn gestegen, bedrijven op grote schaal werknemers ontslaan en de krottenwijken aan de randen steeds verder uitdijen, en worden geregeerd door alcohol en bendes die handelen in drugs.

Het onderzoeksinstituut Centre for Study of Violence and Reconciliation zoekt de verklaring voor het extreme geweld niet alleen „in de gewelddadige aard van de apartheidsstaat”, die generaties mannen vernederde met pauperlonen in mijnen en op boerderijen. Maar ook in het patriarchale systeem met normen en waarden „die vrouwen en kinderen benadelen” dat na de val van de apartheid standhield.

Lees ook dit interview met Zuma

De afgetreden president Zuma, getrouwd met zes vrouwen, werd beschuldigd van een verkrachting van een hiv-positieve vrouw die hem als een oom beschouwde. Zuma werd vrijgesproken wegens gebrek aan bewijs.

Het kabinet van zijn opvolger Ramaphosa bestaat voor meer dan de helft uit vrouwen. Ramaphosa zei meer geld beschikbaar te willen stellen voor publiekseducatie en versterking van het justitiesysteem, verzwaring van straffen en meer hulp voor de slachtoffers van seksueel geweld.

Correctie (19 september 2019): In een eerdere versie van dit stuk was de achternaam van bokskampioene Leghandre Jegels foutief gespeld als Jengels. Dat is hierboven aangepast.