Weerstand, maar ze trouwden toch

Surinaamse huwelijken Wie een eeuw terug in Suriname wilde trouwen met iemand van buiten de eigen etnische, sociale of religieuze kring ontmoette vaak veel weerstand.

Een huwelijksfoto van Jagernath Lachmon. Foto: beeld uit het boek.
Een huwelijksfoto van Jagernath Lachmon.

Foto: beeld uit het boek.

Mag je als Hindoestaanse Surinamer trouwen met een creool? Of als katholiek met een protestant? Het deze zomer verschenen boek Trouwportretten, Surinaamse voorouders in beeld (1846-1950) laat zien dat trouwen buiten de eigen etnische, sociale of religieuze kring destijds moeilijk was in Suriname. Maar mede dankzij die huwelijken is de Surinaamse samenleving wel geworden zoals ze nu is, stelt auteur Lucia Nankoe.

Mavis Spong en Richard de la Parra. Foto: beeld uit het boek.

Het boek vertelt de verhalen van tachtig echtparen van wie minstens een van de partners een Surinaamse achtergrond heeft. Ze leven voornamelijk in Suriname, maar ook in Nederland, Nederlands-Indië of op Curaçao. Blader je door het boek, dan kom je herkenbare namen tegen als Spong, De la Parra of Lachmon.

De verhalen zijn gebaseerd op veelal statische, soms wat bewogen of vervaagde, zwart-wit portretten van vaak serieus kijkende families en bruidsparen. De beelden zijn gemaakt tussen 1846 en 1950 en juist omdat de foto’s zo oud en daarmee bijzonder zijn, blijf je ernaar kijken. Zo stamt de oudste foto uit het boek nog van voor de afschaffing van de slavernij in 1863. Maria Louisa de Hart, geboren in slavernij, en Johannes Ellis werden in 1846 gefotografeerd – bijzonder: de fotografie ontstond pas in 1839, daarmee is dit een van de eerste foto’s die is gemaakt.

Maria Wilhelmina Meijer werd in 1868 gefotografeerd. Zij kwam in 1845 ter wereld en hoorde bij de 20 procent ‘vrijen’ van de koloniale bevolking. Bovendien is een van de bijzondere documenten die het boek laat zien afgedrukt bij haar verhaal: het verzoek om manumissiebrieven - vrijlatingsbrieven - voor Maria’s moeder. Op die manier is ook de geschiedenis van Suriname op subtiele wijze door het boek verweven.

Maria Louisa de Hart, geboren in slavernij, en Johannes Ellis werden in 1846 gefotografeerd.
Foto: beeld uit het boek
Maria Wilhelmina Meijer en Rudolph Adolph Bukh
Foto: beeld uit het boek.

In de liefde geen kleur of achtergrond

„Dit is een Suriname dat tot nu toe onbekend was. Vaak wordt gedacht dat mensen voor 1950 in groepen apart leefden, maar er waren toen al gemengde huwelijken”, zegt Nankoe. Ook buiten Suriname, vertelt ze. Zo vertrokken Surinamers naar Curaçao om te werken, naar Nederland om te studeren of als militair naar Indië. Daar trouwden ze met vrouwen uit die landen. „Dat zegt dat er in de liefde geen kleur of achtergrond is. Dat mensen doorzetten, dat ze over kleur en religie kijken.”

Makkelijk was dat niet. Zo oefenden christelijke kerken veel druk uit of hadden families bezwaren die te maken hadden met sociale klasse of etniciteit. „Als u trouwt met een protestantse, wordt u geëxcommuniceerd”, kreeg Erwin George Oehlers te horen toen hij wilde trouwen met een protestants meisje. „Mijn zoon mag niet met jouw negerinnetje trouwen”, zei de vader van de Nederlandse Karel Berkhout in 1935 tegen de vader van de half-Surinaamse Betsy. En de vriendinnen van Nelly Teunissen, geboren in Nederlands-Indië, lieten haar waarschijnlijk vallen omdat ze trouwde met een donkere Surinamer.

Uitzonderingen waren er ook. De Hindoestaanse Mohabeer Dwarka Sing trouwde in 1930 zonder problemen met de creoolse Charlotte Konoria Silent. En oud-VHP-leider Jagernath Lachmon trad twee keer in het huwelijksbootje met niet volledig Hindoestaanse vrouwen. Dat is ook nu nog uitzonderlijk, vertelt cultureel antropoloog Bris Mahabier in het boek. „Opvallend weinig Hindoestaanse mannen en vrouwen zijn met creoolse Surinamers getrouwd. In de Hindoestaanse cultuur is de beleving en waardering van een lichte huidskleur groot. Dit is waarschijnlijk door bepaalde religieuze geschriften gestimuleerd.”

De politiek kan er een voorbeeld aan nemen hoe samenleven vanuit verschillende achtergronden tot stand kan komen.

‘Ongelooflijke mengeling’

Tegenstand of niet, een aantal gemengde stellen zette door. Dat maakt Suriname mede tot wat het nu is, zegt Nankoe. „De mengeling van mensen is ongelooflijk. Ik hoor altijd van iedereen die in Suriname komt: we hebben nooit zo’n verscheidenheid gezien.” Die verscheidenheid ontstond ook door de geschiedenis, die als een rode draad door het boek loopt. Zo kwamen Afrikanen gedwongen naar Suriname tijdens de trans-Atlantische slavenhandel en volgden later Hindoestanen, Javanen en Chinezen om als contractarbeider te werken. Zij namen allemaal hun cultuur mee. „Saoto-soep, roti, pindasoep. Dat komt uit alle windstreken vandaan, en dat zijn allemaal nationale gerechten.”

Lees ook dit stuk over de in 2010 gerestaureerde film Wan Pipel: ‘Nog steeds moeite met gemengde huwelijken’

Volgens Nankoe zijn de portretten van grote betekenis voor de gedeelde nationale geschiedenis van Nederland en Suriname. Ze laten zien dat we met elkaar verbonden zijn. Surinamers met Nederlanders, maar ook met mensen van Curaçao of Bonaire. Nankoe hoopt dat het boek bijdraagt aan een politiek klimaat waarin de aandacht voor verschillen tussen mensen overgaat in de nadruk op wat ons bindt. „De huidige Nederlandse of Surinaamse politiek kan er een voorbeeld aan nemen hoe samenleven of samenwerken vanuit verschillende achtergronden tot stand kan komen.”

Ze vervolgt: „In Nederland lijken sommige politici verdeeldheid te zaaien. Dat vind ik een zeer slechte zaak. Het is veel aardiger om te kijken wat ons verbindt – de eeuwenlange kolonisatie, de taal, maar ook de huwelijken – en wat we daarmee kunnen. En niet hoe groot de verschillen zijn en wat we daaraan gaan doen.”

Alma Charlotte Guljé en Christiaan Rudolf Fakkel
Foto: beeld uit het boek.
Soomaria Piare en Babu Parabirsing.
Foto: beeld uit het boek.

Hetzelfde geldt voor Suriname, zegt Nankoe. Politieke partijen zijn daar vaak gericht op etniciteit, legt ze uit. „De politiek wakkert aan dat etnische groepen op bepaalde partijen moeten stemmen waardoor verdeeldheid ontstaat of in stand wordt gehouden. Het kan op een andere manier. Met de huwelijken in het boek zie je dat het een en ander mogelijk is.”

Trouwportretten, Surinaamse voorouders in beeld, samenstelling Lucia Nankoe en Jean Jacques Vrij; redactie Karel Berkhout, Gerard Sweep, Jean Jacques Vrij. Uitgeverij In de Knipscheer, 155 blz.,€ 24,50. Zaterdag 21 september wordt Lucia Nankoe geïnterviewd tijdens Dialogue Amsterdam, Bijlmerdreef 1289, aanvang 14.00 uur.