Opinie

Nederland kan volop profiteren van een snelle energietransitie

Zal de energietransitie langzaam gaan, zoals veel oliemaatschappijen denken, of juist heel snel? Het standpunt daarover heeft gevolgen voor de transitie, concludeert Jules Kortenhorst, wiens Rocky Mountain Institute medeverantwoordelijk was voor een rapport hierover.

Een voormalige praatpaal is omgebouwd tot laadpaal
Een voormalige praatpaal is omgebouwd tot laadpaal Foto Piroschka van de Wouw/ANP

De transitie van fossiele brandstoffen naar een duurzamer energiesysteem is nu al enige tijd onderweg. Toch bestaat er nog steeds twijfel over de snelheid waarmee die zich voltrekt. Wordt het een geleidelijke verandering? Zal de wereldwijde energie-industrie nog lange tijd profiteren van bestaande olie- en gasreserves, van investeringen en businessmodellen? En blijven daardoor de doelstellingen van het Parijse klimaatakkoord buiten bereik? Of gaat het juist heel snel en voltrekt de transitie zich als de industriële revolutie, zodat er alsnog een kans bestaat om ruim onder de grens van twee graden klimaatopwarming te blijven?

De energiewereld is verdeeld over het toekomstperspectief. Het gevolg is dat beleidsmakers en ondernemers aarzelen over de keuzes die ze moeten maken en de snelheid waarmee ze dat moeten doen. Ook in Nederland bestaat die onzekerheid. Sommigen vinden het klimaatakkoord lang niet ambitieus genoeg, anderen wijzen juist op de grote uitdagingen, op de additionele kosten en de vrees voor aantasting van onze internationale concurrentiepositie.

Zal de wereldwijde energietransitie een steun in de rug blijken te zijn, of blijft duurzame energie voorlopig een droom voor de toekomst?

Energierevolutie

Een nieuw rapport van het World Economic Forum, waarbij ook het Rocky Mountain Institute betrokken was, omschrijft het contrast tussen beide gezichtspunten en identificeert de signalen die ons kunnen helpen te bepalen welke kant de energietoekomst op gaat. De studie, The Speed of the Energy Transition, laat zien dat het nogal uitmaakt welk gezichtspunt wordt gekozen – ook voor de uitkomst van de energietransitie. Op vier gebieden is er een belangrijk onderscheid tussen het perspectief van een geleidelijke energietransitie versus een snelle energierevolutie.

1. Wanneer gaan wereldwijd duurzame energiebronnen zoals zon en wind echt het verschil maken? De financiële markten wachten niet tot alle kolen- en gascentrales dicht zijn. Ze verschuiven hun investeringen zodra het aandeel in de groei van de markt en dus het financiële perspectief wind en zon als winnaars aanwijzen.

2. Groeit de markt voor die nieuwe technologieën nu langzaam of snel? Als je het Internationale Energie Agentschap (IEA) en de oliemaatschappijen moet geloven, staat de recente snelle groei van duurzame energie jaar op jaar weer op het punt om stil te vallen. De realiteit is echter anders, met name nu in veel landen kosten van duurzame elektriciteit lager zijn dan van fossiel opgewekte stroom. Ook de kosten van batterijtechnologie dalen razendsnel. Binnenkort betalen we voor een elektrische auto waarschijnlijk minder dan voor een traditioneel model. En zelfs de barrières die we nu nog zien, zoals de hoge kosten van waterstof elektrolyse, of de stabiliteit van het elektriciteitsnetwerk bij hoge volumes in variabele zon- en windenergie, kunnen door innovatie, digitalisering en integratie al op middellange termijn worden opgelost.

3. Hoe snel verschuift wereldwijd het perspectief van beleidsmakers op klimaat- en energiebeleid? Of het nou komt door het activisme van Greta Thunberg en haar schoolstakers, of dat ze geïnspireerd worden door het wenkend perspectief van de nieuwe technologieën of door de voelbare verandering van het klimaat, er wordt overal voortvarender beleid gemaakt om de transitie te versnellen. Als politici zien dat de toekomst duurzaam maar niet duurder is, groeit hun bereidheid de regels sneller aan te passen.

4. Zullen ontwikkelingslanden en snel opkomende economieën hun energiesysteem eerst nog uitbouwen op basis van de energievoorzieningen van het verleden, of slaan ze – net als met de mobiele telefonie – de fossiele infrastructuur over? Natuurlijk is er een dringende behoefte om een miljard mensen in met name Afrika en Zuidoost-Azië, die nog geen toegang hebben tot elektriciteit, de kans te geven zich met hulp van betrouwbare elektriciteit sneller te ontwikkelen. Maar waarom de technologie van het verleden toepassen als die duurder en vervuilend is? Uitgerekend in China en India worden nu meer zonnepanelen aangesloten dan in de meeste andere landen in de wereld.

De energietransitie lijkt steeds meer op een revolutie, net nu Nederland besluiten moet nemen over het klimaatakkoord. Van die versnelling, die gepaard gaat met meer innovatie en sneller dalende kosten, kan Nederland volop profiteren. Een snelle transitie maakt het bereiken van de klimaatdoelen eerder makkelijker dan moeilijker.

Jules Kortenhorst is de CEO van het Rocky Mountain Institute, een wereldwijde energietransitie organisatie. In het verleden was hij ondernemer en lid van de Tweede Kamer voor het CDA.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.