Boris Johnsons moeder Charlotte tekende een portret van au pair Joke Aarnink.

Foto Merlijn Doomernik

In de kinderkamer van de kleine Boris Johnson

Interview au pair Vijftig jaar geleden werd Joke Aarnink uit Ootmarsum in Londen de au pair van de familie Johnson. Oudste zoon Boris was toen vijf. „Hij had het over schildpadden.”

Joke Aarnink wist dat haar vijfjarige oppaskind een creatieve geest had, toen ze in het weelderige landschap van Somerset samen een heuvel beklommen en uitkeken op houtwallen en glooiingen. „Kijk Joke!”, zei Alexander. „Lijkt dat niet op een reusachtige schildpad? Echt. Het is een reusachtige schildpad!”

Het jongetje dat toen Alexander heette, noemt zichzelf inmiddels Boris, is 55 jaar oud en premier van het Verenigd Koninkrijk. „Ik weet dat hij in die tijd gezegd zou hebben dat hij koning van de wereld wilde worden, maar tegen mij had hij het over schildpadden.”

Joke Aarnink was in 1969 en 1970 de au pair van de familie Johnson. Foto Merlijn Doomernik

Een half jaar lang was Aarnink in 1969 en 1970 de au pair van de familie Johnson. Ze woonde bij het gezin in, zorgde voor de vijfjarige Alexander, de vierjarige Rachel en voor Leo, een peuter. Jo Johnson, onlangs even staatssecretaris in de regering van zijn grote broer, was nog niet geboren. De Johnsons waren net teruggekeerd uit de Verenigde Staten.

Vader Stanley deed onderzoek aan de London School of Economics, schreef boeken en mengde zich op de achtergrond in de Britse politiek. Moeder Charlotte schilderde portretten. „Het was een jong gezin. Stanley en Charlotte waren nog geen dertig, maar een paar jaar ouder dan ik. Ze waren modern. Ze stonden erop dat ik hen niet Mr and Mrs Johnson noemde, maar Stanley en Charlotte. Dat vond ik aanvankelijk ongemakkelijk. Ik verzon vreemde zinsconstructies om het noemen van hun naam te vermijden”, zegt Aarnink, in het café-restaurant van het Stedelijk Museum in Amsterdam.

Voor ze verder vertelt wil Aarnink graag zeggen wat ze níet wil. Ze wil geen sensatie, geen roddelverhaal, geen ophef. Geen nanny tells all-verhaal zoals je in de Britse tabloids kan verwachten. Daar heeft ze een paar redenen voor. Ze vindt dat ze geen compleet beeld kan schetsen van de jeugd van de premier – ze kan alleen vertellen over de zes maanden die ze bij de Johnsons inwoonde. In die periode is er niks sensationeels voorgevallen. „Ik denk dat ik de tijd van harmonie heb meegemaakt”, zegt ze.

Een andere reden is dat ze de Johnsons dankbaar is. „Wow! Ik had een geweldige tijd in een voor mij onbekende wereld, waar je als individu werd gezien, waar je eigen kwaliteiten werden gewaardeerd.”

Tea time

Aarnink was negentien. „Het was 1969. De tijd dat de wereld op zijn kop stond. Woodstock was gaande, maar dat wist ik helemaal niet.” Ze groeide op op een boerderij in Ootmarsum, in Overijssel, en kwam van een nonnenkostschool waar ze opgeleid werd tot onderwijzer. „Ik wilde nog niet voor de klas staan. Ik wilde eerst rondkijken in de wereld.” Een vriendin werkte als inwonende oppas in Londen en wist dat een familie met drie kinderen een kindermeisje zocht.

Niet veel later werd Aarnink van het vliegveld in Londen afgehaald in een grote Amerikaanse gezinsauto. Stanley Johnson bracht haar naar Little Venice, een mooie buurt in Londen die doorkruist wordt door Regent’s Canal en Grand Union Canal. „Ze woonden in een mooi huis met een voortuin. Ik had een kamer op zolder. De keuken was in de kelder, zoals je vaak hebt bij dat soort huizen. Daar was ook een grote kinderkamer. Dat was ons domein. Daar kookten we, daar at ik met de kinderen. Tea time.” De keuken was met een doorgeefluik verbonden met de kinderkamer. „Heel slim. Kon je alles tegelijk doen en de kinderen in de gaten houden. Die moesten beleefd zijn. Yes, please, no, thank you. Ze moesten respect voor elkaar hebben. Do not bully me. Do not bully him. Zo ging het de hele tijd. Do not do that, You are hurting his feelings, hoorde ik ook vaak.”

In de biografieën, de berichtgeving, de portretten van Boris Johnson gaat het altijd over de invloed van Stanley Johnson. Hij joeg de banen na die maakten dat het gezin van hot naar her verhuisde. Hij stuurde de kinderen naar kostscholen. Hij is de intellectueel en projecteerde dat op zijn kinderen. Maar onderschat Charlotte niet, zegt Aarnink. „Zij is een kunstenaar. Als je ziet en hoort hoe Boris Johnson intuïtief en geestig met mensen omgaat, zie je de warmte en de gevoelige kant van zijn moeder”, zegt ze. „Stanley was altijd onderweg, altijd bezig. Charlotte was betrokken bij de kinderen.”

Charlotte bracht de kinderen meestal naar school. „Ik speelde vooral met hen. We aten samen. Dan bracht ik ze naar bed en las verhaaltjes voor.” De twee vrouwen, bijna generatiegenoten, hadden elkaar nodig, zegt Aarnink. „Ik heb zo veel van haar geleerd.”

Luister naar de podcast NRC Vandaag met correspondent Melle Garschagen: Boris Johnson wilde altijd al een groots leven leiden. Nu wordt hij premier.

Dat de wereld aan het veranderen was, kreeg ze mee via Charlotte. Ze luisterden naar en dansten soms op reggaemuziek. Het gezin kon de liedjes van The Beatles meezingen. Aarnink leerde niet alleen de Engelse taal, maar ook de Engelse manier van een gesprek voeren. Hoe je beleefd kan zijn maar tegelijkertijd een uitgesproken mening kan hebben. „Ik vond Charlotte een warme, aardige en creatieve vrouw met de mooiste glimlach. Ik voelde mij beschermd door haar, als moeder des huizes. En omgekeerd had Charlotte veel aan mij. Zij was vaak alleen. We steunden elkaar, moedigden elkaar aan.”

Stanley neigde politiek naar de Conservatieven. Charlotte was socialistischer, van huis uit al. Haar vader was een prominente advocaat, die van 1962 tot 1984 werkte voor de voorloper van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. In een interview noemde Charlotte Johnson, meisjesnaam Fawcett, haar ouders welgesteld maar links. In discussies thuis verdedigde ze Labour-standpunten. Die kreeg Aarnink mee.

Aarnink herinnert zich een diner dat de Johnsons organiseerden bij hen thuis. De eerste regeerperiode van Labour-premier Harold Wilson liep op zijn eind. Stanley nodigde prominente leden van het schaduwkabinet van de Conservatieven uit. Daar zaten toen mannen in als Ted Heath, de latere premier, en de adellijke Alec Douglas-Home, die al eens premier was geweest en daarna nog minister van Buitenlandse Zaken zou worden. Ook Margaret Thatcher zat in het clubje, als onderwijswoordvoerder, maar zij was niet bij het etentje. „Nee. Het waren allemaal mannen. Charlotte en ik hadden gekookt. De tafel stond gedekt in de grote kinderkamer en ik mocht ook aanschuiven. De au pair bij het diner was toen best hip, een beetje bohemien – in die tijd was iedereen bezig met alles op zijn kop zetten. Ik zat gewoon te kletsen. Het eten was lekker. Mij werd uitgelegd wat een schaduwkabinet was, wist ik veel.

De Johnsons waren druk bezig. Winnen aan invloed, de maatschappelijke ladder in Londen beklimmen, en schilderen. De werken van Charlotte hingen in het huis. Ze schilderde ook Joke Aarnink en tekende, als blijk van dank, een portret van haar. Aarnink bewaart het memento in een plastic mapje. Het papier is vergeeld. Zwarte pennenstreken vormen wild haar en lange wimpers.

Spelen met taal

Kennis, boeken, omgangsvormen en debatteren vonden Stanley en Charlotte belangrijk. Geld niet. Het mooie huis was niet van hen, maar hadden ze in bruikleen. Stanley grapte ooit over de tien pond per week die Aarnink als salaris kreeg. „Hij zei dat ik meer geld kreeg dan hij zelf per week te besteden had. Geld was niet iets om mee te showen. En eigenlijk vond ik dat heel leuk. Het ging om intellectuele ontwikkeling, om spelen met taal. Dat vonden ze belangrijk.”

Pas later werden de Johnsons, dankzij de waardestijging van hun huizen en de boeken van Stanley, vermogend.

Het hele gezin kon de liedjes van The Beatles meezingen

Van de kinderen had Aarnink de meest hechte band met Rachel. Toen Aarnink terugkeerde van een kort familiebezoek in Nederland, vloog Rachel haar om de hals. „Ik ben zo blij dat je terug bent, zei ze.” Alexander, Boris dus, was meer op zichzelf, afstandelijker. „Hij keek mij soms aan met zo’n blik van: je bent het zoveelste kindermeisje, je moet nog fatsoenlijk Engels leren, wat ga je mij bijbrengen? Maar hij kon onzeker en zeer gevoelig zijn. Dan zag je in zijn ogen dat hij dacht: mijn hemel, waar ben ik mee bezig.”

Lees ook: Boris Johnson is van weinig overtuigd, maar overtuigend klinkt hij wel

Toen ze begon, had Aarnink afgesproken een half jaar te blijven. In juni 1970 zat haar tijd erop. Ze ging verder met haar leven. Ze woonde in New York, reisde de wereld over voor tour-operators, gaf („met veel plezier”) les op een basisschool in Amsterdam. „Ik heb toen in Londen dingen geleerd die mij geholpen hebben. Dat je met humor, een grote lach en oprechte interesse in mensen en hun verhalen veel kan bereiken. Dat deden Charlotte en Stanley ook altijd. Altijd een glimlach, altijd naar jou vragen, naar jouw kijk op de zaak, naar jouw ervaringen.”

In de decennia na haar tijd bij de Johnsons onderhield ze sporadisch contact. Stanley en Charlotte scheidden eind jaren zeventig. Stanley, die een tijd in het Europees Parlement zat namens de Conservatieven, is nog steeds een publiek figuur. Charlotte verkiest de luwte. In 2015 maakte ze een uitzondering. In de Mall Galleries in Londen hield ze een overzichtstentoonstelling.

Joke Aarnink kreeg een uitnodiging en bezocht de opening met haar eigen volwassen dochter. Ze praatte bij met Rachel, ontmoette Jo, die nog niet geboren was in 1970. Opeens kwam Boris Johnson aanwaaien. Hij wilde ook het werk van zijn moeder eren. „Hij staat bij het podium en houdt een praatje. Hem was kennelijk verteld dat ik daar was. Opeens wijst hij naar mij en zegt ‘Joke!’. Hij spreekt mijn naam op zijn Engels uit, zodat het ‘grap’ betekent. Dat was dezelfde grap die hij maakte toen hij vijf was. Typisch Boris.”