Opinie

Het is tijd voor Netanyahu om op te stappen

Israël

Commentaar

Voor de tweede keer in een jaar gingen de Israëlische kiezers dinsdag naar de stembus om hun parlement te kiezen. Deze tweede verkiezingen waren nodig omdat dit voorjaar de formatie mislukt was. Op basis van de eerste uitslagen is Israël met deze tweede stembusgang niets opgeschoten. Geen van de twee kandidaat-premiers – de regerende Benjamin Netanyahu en zijn uitdager Benny Gantz – kan een voor de hand liggende coalitie samenstellen.

Op het eerste gezicht zou een brede coalitie de meest logische uitkomst zijn. De rechtse Likud-partij van Netanyahu en het centrum-rechtse Kachol Lavan (Blauw-Wit) van Gantz beschikken samen immers over een meerderheid in het Israëlische parlement, de Knesset. Ideologisch zouden beide partijen best tot overeenstemming kunnen komen. Maar er is één onoverkomelijk probleem: de partij van Gantz is zo ongeveer opgericht om Netanyahu uit zijn ambtswoning te verdrijven. Dit tekent de inzet van wel meer oppositiepartijen bij deze verkiezingen: Anyone But Netanyahu.

In juli van dit jaar is Netanyahu de langstzittende premier van Israël geworden. Met zijn regeertermijn van dertien jaar, waarvan de laatste tien aan één stuk, is hij David Ben-Gurion voorbij. Maar waar de oprichter van de staat Israël als een groot staatsman gezien wordt, heeft Netanyahu de reputatie gevestigd van een nationalistische autocraat met xenofobe trekjes. Een voorbeeld hiervan gaf hij op verkiezingsdag ten beste, toen hij in Jeruzalem met een megafoon in zijn hand tot een stem op Likud opriep omdat anders ‘de Arabieren’ aan de macht zouden komen.

Ook al lijkt Netanyahu het nipt tegen Gantz af te leggen en verschijnen de eerste politieke necrologieën al, het is te vroeg om hem af te schrijven. Nog altijd heeft ruim een kwart van het electoraat op hem gestemd en is hij niet weg. Maar los van dit electorale mandaat is er de prangende vraag of Netanyahu niet had moeten opstappen toen hij, in februari van dit jaar, in staat van beschuldiging gesteld werd in drie corruptiezaken.

De premier probeert uit alle macht om aan te blijven omdat hij niet de gevangenis in hoeft zolang hij het land bestuurt. Deze houding is een premier van een democratisch land onwaardig en een nederlaag voor de Israëlische rechtsstaat. Een van Netanyahu’s voorgangers, Ehud Olmert, stapte een decennium geleden op toen hij van fraude verdacht werd. Het recht zou ook nu zijn loop moeten krijgen. Gantz heeft gelijk: het is tijd voor Netanyahu om te gaan.

Een nieuwe premier zou vermoedelijk weinig verschil maken voor het Israëlische beleid ten aanzien van de Palestijnen. Gantz geldt als iets gematigder dan zijn tegenstrever, maar lijkt niet van plan om ook maar één illegale nederzetting op de Westelijke Jordaanoever op te geven ten behoeve van een tweestatenoplossing. De enige partijen in de Knesset die tot compromissen bereid zijn, twee links-zionistische en een Palestijns-Israëlische, koersen samen af op 24 van de 120 zetels. Deze partijen komen er ook in het geval van een regering-Gantz I niet aan te pas. Voordeel van Gantz boven Netanyahu is wel dat hij minder geneigd lijkt om, zoals nu het geval is, met politici te regeren die een Joodse etnostaat propageren.

Voor de Israëlische bevolking is het zaak dat ze niet voor de derde keer naar de stembus hoeft. De formatie moet nu slagen. Gantz heeft gezegd dat hij alleen met Likud wil regeren zonder Netanyahu. Wellicht zijn er enkele staatsrechtliefhebbers in Netanyahu’s partij te vinden die het met de rivaal eens zijn. Het wordt tijd dat deze discussie openlijk gevoerd wordt.