Opinie

De rechter als stempelaar van strafdeals is niet voorstelbaar

Van tijd tot tijd komen schikkingen tussen het Openbaar Ministerie (OM) en verdachten min of meer prominent in het nieuws, met name als het om stevige bedragen gaat. Een bekend en recent voorbeeld is de schikking die het OM en ING troffen: tegen betaling van 775 miljoen euro zou het OM ING niet vervolgen wegens het faciliteren van witwassen.
Deze werkwijze heeft voor- en tegenstanders. De argumenten variëren van efficiënt en de rechtspraak ontlastend tot handjeklap, achterkamertjesgedoe en klassenjustitie. Als tussenvorm is wel bepleit dat een dergelijke schikking door de rechter zou moeten worden beoordeeld.
In zijn Togacolumn van 20 november 2018 betoogde advocaat-generaal Simmelink met tal van argumenten dat de strafrechter geen zinvolle rol kan spelen bij de totstandkoming en beoordeling van megaschikkingen. Het OM vindt de schikking zo de moeite waard dat het aankondigde daar verder mee te gaan experimenteren.

Getoetst

Begin september 2019 oordeelde de rechtbank Overijssel in een zaak tegen verdachten van onder andere witwassen van heel veel miljoenen, nadat er tussen OM en verdachten afspraken waren gemaakt. De verdachten waren de ‘uitvoerders’ in een van de zaken waar ING voor 775 miljoen euro had geschikt. De afspraken waren neergelegd in een overeenkomst die inhield dat de verdachten volledige openheid van zaken zouden geven en zouden meewerken aan het onderzoek. Het OM zou daartegenover een lage straf eisen, zodanig dat de verdachten niet meer de cel in hoefden.
Toen ik de eerste keer over die overeenkomst hoorde, moest ik denken aan de afspraken die ik in het verleden altijd maakte met de winkelier waar ik Staatsloten kocht. Met de winkelier sprak ik steeds af dat hij mij uitsluitend winnende loten zou verkopen. Het resultaat kunt u raden. En ja, dat krijg je als je afspraken maakt met iemand die er niet over gaat.

Geen recht

De rechtbank veroordeelde de verdachten, na de lage strafeis te hebben aangehoord, tot gevangenisstraffen van vijf en zes jaar. De rechtbank maakte duidelijk dat zij niet meeging in de gemaakte ‘strafafspraken’. De rechtbank overwoog dat dit soort afspraken geen wettelijke basis heeft en dat de rechtbank onafhankelijk dient te oordelen, ook over de strafmaat. De gemaakte afspraken over een korte gevangenisstraf deden volgens de rechtbank op geen enkele wijze recht aan de aard en de ernst van de bewezenverklaarde feiten. Leest u het vonnis er maar op na, in ronde bewoordingen wordt uitgelegd waarom de rechtbank die overeenkomst niet wenst te volgen.

Een bijzonder detail is nog dat de rechtbank overweegt dat zij geen partij is geweest bij het sluiten van de overeenkomst. Ik neem aan dat dat is overwogen om te benadrukken dat de rechtbank onafhankelijk moet oordelen en niet dat, zou de rechtbank wel partij (kunnen) zijn bij zo’n deal, zij aan die afspraken zou zijn gebonden. Ik kan mij zo’n ‘strafafsprakenoverleg’ tussen rechtbank, OM en verdachten niet goed voorstellen. En behoudens het sterk groeiende contingent vergaderaars binnen de rechtspraak zit er volgens mij ook geen enkele rechter te wachten op dit soort overleggen waarbij zijn/haar wettelijke taak wordt veranderd in overeenkomstensluiter en stempelaar.

Experiment

Deze zaak was het eerste ‘experiment’ dat aan de rechter werd voorgelegd en tot nu toe moet het er voor worden gehouden dat het experiment niet is geworden wat de overeenkomstsluitende partijen er van hadden verwacht. Ik laat het graag aan u over om zelf te beoordelen of de strafrechter hier een zinvolle rol heeft gespeeld bij deze megaschikking. Ik vind van wel, maar ik ben vast partijdig omdat het om ‘mijn eigen rechtbank’ gaat.
Maar dit zal bepaald niet het laatste hoofdstuk in deze zaak en het vraagstuk van de (mega)schikkingen zijn. Wordt vervolgd.

De Togacolumn wordt geschreven door een advocaat, officier of rechter. Matthieu Verhoeven is rechter in Almelo in de civiele sector, waar hij vooral insolventies (faillissementen en schuldsaneringen) en kort gedingen doet.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.