‘Ze moeten hem ophangen. Dat zal een spektakel worden’

Toekomst Bashir Inwoners van Khartoum willen afrekenen met de oud-president. Van het huidige proces, voor het aannemen van Saoedisch geld, verwachten zij weinig.

De villa van Omar al-Bashir in Khartoum, de hoofdstad van Soedan.
De villa van Omar al-Bashir in Khartoum, de hoofdstad van Soedan. Foto Maral Noshad Sharifi

Zal Omar al-Bashir ooit nog terugkeren naar deze bescheiden villa van twee verdiepingen? Wie er langs rijdt valt het meteen op dat de gaten in de hobbelige weg hier net zo diep zijn als in de rest van Khartoum. De hoopjes vuilnis die je op iedere straathoek in de Soedanese hoofdstad tegenkomt, liggen ook naast de privéwoning van de man die dertig jaar lang president was van Soedan.

Hier uitstappen en rondkijken kan niet. Achter Bashirs woning zijn de wapens van de Rapid Support Force, een oude regeringsmilitie, in hutten langs de weg, op de auto’s gericht.

In drie decennia bouwde Bashir een imperium dat vooral hier in Karfouri, ten noorden van de Nijl, te zien is. Familieleden en aanhangers verhuisden naar de buurt die veel Soedanezen de „boevenwijk” noemen. Naast Bashirs eigen privévilla staat er een van zijn zus en een van zijn broer, en daar achter nóg meer villa’s van de vrouwen van zijn broer. Langs een laan bezitten de Bashirs onder meer een moskee, supermarkt, studentencomplex en een stel kledingboetiekjes.

Het is bijna zes maanden geleden dat de 75-jarige Omar al-Bashir werd afgezet, na maandenlange protesten, op sommige dagen door honderdduizenden Soedanezen. De generaal zit nu vast op verdenking van het illegaal ontvangen van ongeveer 90 miljoen dollar. Loopt hij binnenkort weer op vrije voeten rond? Wordt hij voor altijd opgesloten? Is er kans dat hij naar het Internationaal Strafhof in Den Haag wordt gestuurd? Wat willen de Soedanezen dat er met hem gebeurt?

Lees ook het interview met een van de 116 advocaten van Bashir. “Zelfs een pas afgestudeerde advocaat kan deze zaak winnen”

Achter de voordeuren van de Bashirs heerst onenigheid over het lot van hun bekendste familielid. „Bashir heeft onze familie in tweeën gesplitst”, zegt een verre neef die niet met zijn naam in de krant wil (NRC kent die wel). „Op bruiloften leidt dit regelmatig tot felle discussies”, zegt de man. „De ene kant steunt hem, zegt dat de revolutie een illegale coup was tegen hem.” Ze vinden dat hij is gesaboteerd door mensen die dicht bij hem stonden en dat hij onschuldig is. De andere helft noemt Bashir een dictator. „Zij zijn erg blij dat Soedan van hem af is.”

Ze zullen hier alleen nooit met de media over praten, zegt hij. „Het ergste wat je hier kunt doen is je familie verraden.”

In de rest van de hoofdstad zien Soedanezen een ander lot voor zich. „Ze moeten Bashir ophangen”, zegt de 30-jarige architect Mohammed Barri resoluut. Hij hangt op een donderdagavond aan de slurf van een waterpijp in Star Café, waar vooral mannen ontladen, voetbal kijken. „Op Freedom Square”, zegt hij, doelend op het plein waar Bashir vaak toespraken hield. „Ik begrijp ook wel dat ze dat nooit zullen doen, maar dat zou ik wel willen.” Hij denkt niet dat Bashir in dit proces zwaar gestraft zal worden. Maar over drie jaar, na de volgende verkiezingen, wel. Als we Barri vragen of hij Bashir wel eens heeft gezien knikt en zucht hij: „Twee maanden lang, iedere dag.”

Vorig jaar juni werkte Barri als architect op het militaire complex waar Bashirs ambtswoning stond. Hij was er om een parkeerplaats te bouwen. „Als Bashir naar de moskee liep om te bidden liep hij langs mij”, zegt Barri en pocht: „Maar ik heb hem nooit gegroet.” Zijn vriend, die naast hem zit, begin te lachen en vraagt of hij dat ene verhaal kan vertellen. „Oja, oja”, herinnert Barri zich. „Een keer reed ik hem bijna aan, per ongeluk natuurlijk, maar achteraf dacht ik wel….”

Opsluiten of ophangen

„Ik vind dat hij voor altijd opgesloten moet worden”, zegt de 27-jarige Mohamed Salah, een goudhandelaar die ook ontspant in het waterpijpcafé. „In Soedan.” Hij weet dat het Internationaal Strafhof een arrestatiebevel heeft uitstaan, maar Soedanezen willen Bashir houden, zegt hij. „Waarom wil het ICC George W. Bush of andere westerse leiders die misdaden begaan niet vervolgen, maar alle foute Afrikaanse leiders wel?”

Freedom Square heette vroeger de Groene Tuin, maar heeft net als sommige andere straten in Khartoum een nieuwe naam gekregen die niet aan het oude regime herinnert. Daar komen zondagavond gezinnen en vrienden samen. In de verte klinkt het geschreeuw van tieners die in het schommelschip zitten, een kermisattractie die op het plein staat en hen steeds hoger heen en weer slingert. „Freedom, freedom, freedom”, roepen ze, als het schip tot bedaren komt. „Ze moeten hem hier midden op dit plein ophangen”, zegt Tanzel Abdalmonem, een huisvrouw van 21, „zodat iedereen het kan zien.” Het zal een groot spektakel worden, lacht ze. „De Soedanezen zullen klappen.”