Waarom maak je als klassiek musicus een debuut-cd? En hoe doe je dat?

Vier vragen over Voor jonge klassieke musici is het maken van een cd, solo of met een ensemble, een noodzaak. Je moet tonen wie je bent en vastleggen hoe je de muziek nu voelt. Geld verdien je er niet mee. „We deden het uit liefde voor de muziek.”

Foto Fotodienst NRC

Stel, je kunt verschrikkelijk goed vioolspelen. Of gitaar, of trompet, of vibrafoon. Je hebt het conservatorium achter de rug, je richt een ensemble op, schaaft aan je repertoire, je krijgt steeds meer optredens. Wordt het niet eens tijd om een album op te nemen? Maar hoe doe je dat? En waarom zou je het eigenlijk nog doen, in een tijd van streamen en achteruit hollende muziekverkoop?

Toch verschijnen er ieder jaar nog talloze nieuwe cd’s, ook in de klassieke muziek. NRC sprak met vier veelbelovende musici die afgelopen seizoen, solo of met hun ensemble, een bijzonder album uitbrachten. In drie van de vier gevallen ging het om een debuut; voor gitarist Martin van Hees is Remgewogen zijn tweede album.

  1. Waarom zou je een debuutalbum maken?

    De waarom-vraag is eigenlijk simpel: artistieke noodzaak. Mezzosopraan Marine Fribourg bracht met vocaal kwartet Damask O schöne Nacht uit, met weinig bekende kwartetmuziek van Brahms en tijdgenoten. „Brahms’ stukken vormen de kern van het repertoire voor vocaal kwartet”, zegt Fribourg, „maar ze zijn veel te onbekend. Ze vormen ook ónze kern. Het ontwikkelen van de klank van een ensemble kost veel tijd, maar na vier jaar waren we er klaar voor. Op deze cd hoor je wie wij zijn. Dit is onze identiteit.”

    Violiste Merel Vercammen maakte met pianiste Dina Ivanova Symbiosis, met werk van César Franck, Poldowski en de Nederlandse Mathilde Wantenaar. De onbekende muziek van de vergeten Poldowski en de jonge Wantenaar voor het voetlicht brengen noemt Vercammen „een van de belangrijkste beweegredenen” om het album te maken. „Muziek voelt iedere keer anders. Daarom is het goed om een album op te nemen: dit is hoe deze stukken nu voelen, wie ik nu ben.”

    De musici verdienden nul euro. De opbrengsten van cd-verkoop zijn marginaal

    Ensemble Oerknal ‘vierde’ met debuut-cd Narrow numerous zijn vijfjarig bestaan. „Het is voor ons vooral een visitekaartje”, zegt cellist René van Munster. „Een cd helpt met je imago, toont een bepaalde kwaliteit. De cd-branche is tegenwoordig al een niche, en dan spelen wij ook nog eens niche-muziek. Maar de immateriële waarde is groot: we zijn trots, en het versterkt onze identiteit. Hier staan we.”

  2. Hoeveel kost het?

    Over één ding zijn de vier het eens: met hun album verdienen ze geen stuiver. Sterker nog, ze leggen er geld op toe. Alle vier hebben ze een crowdfundingsactie opgezet om hun album te financieren. Daarnaast waren er bijdragen van fondsen, leningen, of werden simpelweg de spaarpotten omgekeerd. Damask investeerde de opbrengsten van optredens integraal in het album, wat mogelijk was doordat de leden met andere projecten in hun levensonderhoud konden voorzien.

    De budgetten varieerden van 6.755 tot 22.513 euro (zie kaders). Daarvan werden de studio en de geluidstechnicus betaald, soms onkosten tijdens de opnameperiode (reis en verblijf) en natuurlijk de productie van de cd en het hoesje. De musici verdienden exact nul euro. De opbrengsten van cd-verkoop zijn marginaal en vloeien in vrijwel alle gevallen terug in het project (afbetalen van leningen) of worden gebruikt om een volgend project te financieren.

    Gitarist Martin van Hees vond crowdfunding „heel stressvol”. Hij heeft er veel werk in gestoken, maar voelde zich bij dit „soort van handje-ophouden” ongemakkelijk. De actie was niettemin een succes. „Ik kreeg veel enthousiaste reacties, en je bouwt een netwerk op.” Daarnaast werd Van Hees gesponsord door nieuwemuziekfestival Gaudeamus.

    René van Munster van Oerknal coördineerde de crowdfunding voor debuut-cd Narrow numerous. „Dat is véél werk, kan ik je zeggen! Wij spelen hedendaagse muziek en het is telkens weer een puzzel om iets voor elkaar te krijgen. De totstandkoming van het album was een lang, frustrerend proces. Soms zat ik echt met de handen in het haar. Financieel ging het allemaal net, niemand kreeg salaris. We deden het uit liefde voor de muziek.”

    Anderen ging het makkelijker af, ook omdat een solist of een duo logistiek wendbaarder is dan een ensemble als Oerknal, en dus goedkoper kan opereren. Violiste Vercammen vond het vooral „ontzettend leuk” om via crowdfunding mensen bij het project te betrekken. „Ik kreeg zelfs berichten van middelbareschoolleraren!” Daarnaast ontving ze ondersteuning van Het Kersjesfonds, dat haar al eerder had geholpen; zo’n connectie heeft een grote meerwaarde, want „fondsen helpen musici graag duurzaam op weg”.

  3. Waarom juist dít stuk?

    Bij popmuziek is de uitvoerend artiest in veel gevallen ook de componist of degene voor wie het liedje geschreven is. Bij klassieke muziek ligt dat anders. Van ijzeren-repertoirestukken (denk aan de Vijfde symfonie van Beethoven) zijn honderden, zo niet duizenden opnames beschikbaar. Wat wou je daar nog aan toevoegen?

    De vier kozen nadrukkelijk voor bijzonder repertoire dat hun na aan het hart ligt en dat ze al lange tijd spelen. Onbekend werk (vocale kwartetten) van een buitencategoriecomponist (Brahms) in het geval van Damask. Sprookjes van de jonge componiste Wantenaar, een Radio 4-hit voor Vercammen, die ook de Vioolsonate van Poldowski herontdekte. Oerknal en gitarist Van Hees richten zich geheel op nieuw, veelal speciaal voor hen geschreven muziek, in nauwe samenwerking met de componisten.

    Van Hees speelt op Remgewogen, zijn tweede soloalbum, louter gitaarmuziek van hedendaagse Nederlandse componisten. „Dat is volgens mij nooit eerder gedaan. De gitaar is een beetje een ondergeschoven kindje, het repertoire is beperkt. Ik vind het belangrijk om dat uit te breiden. Op mijn eerste cd speelde ik Bach en traditionelere gitaarmuziek, dit keer wilde ik het helemaal anders doen.” Van Hees nam ook twee eigen composities op. Hij koos voor het relatief jonge label TRPTK, omdat het zich onderscheidt met veel aandacht voor nieuwe muziek.

  4. Wie brengt je album uit?

    In een vroeg stadium koos Vercammen voor het label Gutman Records, dat bestierd wordt door musici. „Een klein label, waar je veel mogelijkheden hebt, ook om op korte termijn iets te ondernemen. Muzikaal had ik volledige vrijheid.” Ze beschouwt die vrijheid allerminst als een privilege. „Ik vind het raar dat het niet altijd zo is. Je hebt als muzikant ideeën, je staat voor een bepaald repertoire – ik kan ook wel Vivaldi spelen, maar als ik niet de urge heb, is het op dit moment niet het meest zinvolle project. Je kunt luisteraars alleen overtuigen met iets waar je volledig in gelooft.”

    Damask wilde per se opnemen met Frerik de Jong van 7 Mountain Records, vertelt mezzosopraan Fribourg, en dat was een voltreffer. „Normaal geeft opnemen stress, maar dit keer verliep het buitengewoon soepel. Samen met Frerik en pianiste Flore Merlin waren we zes gelijkwaardige artistiek leiders in dialoog.”

    Narrow numerous van Oerknal verscheen eveneens bij 7 Mountain Records. Oerknal begon als studievriendengroep, maar inmiddels wonen de leden verspreid over de wereld, wat planning en organisatie lastiger maakte. Ook Van Munster roemt de rol van Frerik de Jong. „We hadden een strak schema met heel diverse bezettingen. Frerik ging dag en nacht door. Hoe hij de opnames leidde, psychologisch gezien, was heel belangrijk. Samen met onze dirigent Gregory Charette stuurde hij het proces de juiste kant op.”

    De Jong is blij met de tevreden musici. „Opnemen is een onnatuurlijke situatie, waarin je musici ontspannen moet laten klinken – dat is heel precair. Microfoons neerzetten vind ik niet superspannend meer, maar wel ‘de mens achter de musicus’ uitdagen, op z’n gemak stellen of juist prikkelen. Ook energieverdeling is heel belangrijk. Vooral jonge musici hebben de neiging om zich op te blazen.”

  5. Martin van Hees, ‘Remgewogen’

    Label: TRPTK

    Budget: 5.755 (crowdfunding) + 1.000 (sponsoring Gaudeamus)

    Opnametijd: 3 dagen

    Release: 22 november 2018

    Oplage: 1.000 exemplaren

    Hoogtepunt: „Het releaseconcert. Dat was de bevestiging van al het werk dat ik ervoor heb overgehad. In de voorbereiding op dat concert was ik er helemaal klaar mee, overwoog zelfs te stoppen – de dag erna: nou, wat is het volgende project! Totale omslag, bizar gewoon.”

    Wat zou je anders doen: „Iets anders doen? Nee. Ik ben heel perfectionistisch, maar ik vind het toch wel een gaaf project. Ik ben er heel trots op. Dat gun ik ook andere muzikanten – iedereen is altijd heel kritisch, maar ik vind: als je iets durft te maken, moet je ook durven er trots op te zijn.”

    Inl:martinvanhees.com

    Merel Vercammen & Dina Ivanova, ‘Symbiosis’

    Label: Gutman Records

    Budget: 5.756 (crowdfunding) + 9.000 (Kersjesfonds, anoniem fonds & Lizst Concours)

    Opnametijd: 3 dagen

    Release: 22 maart 2019

    Oplage: 1.500 exemplaren

    Hoogtepunt: „De cd-presentatie. Ik heb zelfs drie presentaties gedaan. Toen kon ik eindelijk met echte mensen delen waaraan ik al die tijd zo hard heb gewerkt.”

    Wat zou je anders doen: „Het was heel veel meer werk dan ik had gedacht, vooral ná de opnames. Het kiezen van takes, de balans, klank. De nasleep van de crowdfunding – je moet tegenprestaties leveren. De pr, die ik zelf heb gedaan. Maar ik vond het vooral heel leuk. Ik zou het weer zo doen.” Deze zomer heeft Vercammen haar tweede album opgenomen bij het label TRPTK. Op het vorige week veschenen The Zoo (4 ballen) staan improvisaties in acht verschillende duo’s.

    Inl:merelvercammen.com

    Damask Vocal Quartet, ‘O schöne Nacht’

    Label: 7 Mountain Records

    Budget: 10.513 (crowdfunding) + 10.000 (inkomsten Damask-optredens & privé-donaties)

    Opnametijd: 4 dagen

    Release: 30 november 2018

    Oplage: 1.000 exemplaren

    Hoogtepunt: „Het hele proces was geweldig. Dit was de eerste keer dat ik echt heb genoten van het opnemen in een studio. We kenden de muziek door en door. Maar bij concerten na de opnames ontdekten we: wow, we zijn echt nog weer veel verder!”

    Wat zou je anders doen: „Volgende keer zouden we meer tijd kunnen nemen tussen de opnames en de release. Dan kun je de pers ook van tevoren benaderen. Nu was de cd pas twee weken klaar toen hij uitkwam.”

    Inl:damaskquartet.com

    Oerknal Ensemble, ‘Narrow numerous’

    Label: 7 Mountain Records

    Budget: 10.450 (crowdfunding) + 3.000 (Sena Performers Fonds)

    Opnametijd: 4 dagen

    Release: 2 november 2018

    Oplage: 1.000 exemplaren

    Hoogtepunt: „De luistersessie toen het album af was, thuis bij onze klarinettist. Herinneringen ophalen, genieten van wat we hebben gemaakt.”

    Wat zou je anders doen: „Tijdens de opnames kwamen we erachter dat onze programmering te weinig divers was – vijf mannelijke componisten. Daar letten we nu beter op.”

    Inl:oerknal.org