Recensie

Recensie Media

‘Undone’: Virtuoos gegoochel met onze verwachtingen

Animatie Undone is een indrukwekkende serie over een jonge vrouw die in coma raakt. De olieverfwereld van de Nederlandse regisseur Hisko Hulsing oogst grote lof in de VS.

Alma (Rosa Salazar) beleeft een ‘quarterlife crisis’: „Ik ben 28 jaar en doodsbang dat dit alles is.” Haar routine benauwt haar: opstaan, douchen, ontbijt, naar het kinderdagverblijf, een baantje ver onder haar niveau. Alles irriteert: haar superlieve vriend Sam (Siddharth Dhananjay), haar bemoeizieke moeder Camila (Constance Marie), haar ‘agressief normale’ zus Becca (Angelique Cabral), moeders liefje.

Alma is zo iemand die haar onvrede omzet in dwangmatige kritiek en sarcastische observaties en zichzelf wijsmaakt mensen daarmee te helpen. Ze vertelt ze de waarheid, toch? Toch heb je haar snel lief omdat je beseft hoeveel twijfel en zelfhaat daaronder schuilgaan.

Maar er moet iets gebeuren, en er gebeurt ook iets: Alma krijgt een ernstig verkeersongeluk. Als ze uit coma ontwaakt, zit haar vader Jacob (Bob Odenkirk) naast haar bed een krant te lezen: een professor die zo’n vijftien jaar geleden met een student-assistent in een ravijn reed op Halloween – Alma liet hij die nacht alleen op straat achter.

Haar realiteitsbesef wankelt, ze zwiept door tijd en ruimte, bezoekt haar verleden, beleeft Groundhog Day-achtige déjà-vu’s. Jacob werpt zich op als haar astrale mentor en hipster-goeroe, helpt haar de vreemde nieuwe wereld onder controle te krijgen. Met bijbedoelingen: Alma moet terug in de tijd om zijn dood – een moord, vermoedt Jacob – te onderzoeken en zo mogelijk terug te draaien.

Nederlandse animator

Het eerste, achtdelige seizoen van Undone op Amazon Prime Video is in de VS met groot enthousiasme onthaald. ‘Showrunners’ zijn het duo Kate Purdy en Raphael Bob-Waksberg, bekend van de Netflix-serie BoJack Horseman, voor de regie tekent de Nederlandse animator Hisko Hulsing, die zijn unieke olieverfstijl eerder etaleerde in de korte film Junkyard (2012), de geanimeerde documentaire Last Hijack (2011) en Montage of Heck (2014), over Kurt Cobain.

Bij Undone is Hulsings olieverfwereld scherp gedetailleerd en worden de personages geanimeerd via rotoscoop, een oude techniek waarin live-gefilmde mensen frame voor frame werden overgetrokken en ingekleurd op glasplaten. Dat spaarzaam gebruikte, want lastige procedé, geeft personages iets zweverigs; animatie oogt pas realistisch als beweging en zwaartekracht licht worden overdreven.

Die trippy kwaliteit bleef ook toen rotoscoop digitaal ging. Richard Linklater deed daar zijn voordeel mee in zijn existentialistische droomfilm Waking Life (2001) en zijn paranoïde drugsnachtmerrie A Scanner Darkly (2006).

Acteren onder water

Undone realiseert met rotoscoop meer realisme en genuanceerde mimiek zonder die dromerige charme – acteren onder water, zeg maar – in te leveren. Maar nog knapper is dat die vervreemding het drama nergens in de weg zit. Aanvankelijk boeit de serie vooral als cerebrale schuifpuzzel, want wat zien wij hier nou eigenlijk? Een paranormale whodunit? Een in schizofrenie fragmenterende jonge vrouw? Een karakterstudie van een kibbelend, hecht vrouwengezin? Lijdt Alma aan hersenletsel, erfde ze haar oma’s schizofrenie? Of is zij een sjamaan en zijn de stemmen in haar hoofd geen wanen maar hoger inzicht in de kosmos? Dat beweer haar spookvader, een theoretisch fysicus met een hang naar Carlos Castaneda en anti-psychiatrie.

Is Alma überhaupt wel uit coma? Bij elke interpretatie van Undone blijf je met puzzelstukjes achter: de angel zou eruit zijn zonder die ambivalentie. Maar dat virtuoze gegoochel met onze verwachtingen, met realiteitslagen, ruimte en tijd gaan naadloos over in een subtiel en grappig familiedrama. En stabiliseert Alma’s toestand zich halverwege min of meer, dan groeit de emotionele impact.

Groene schermen

Naast een knap script en levensechte dialogen is dat zeker te danken aan actrice Rosa Salazar, die misschien deels werd gecast omdat ze ervaring heeft met acteren voor groene schermen: in scifi-spektakel Alita: Battle Angel speelde ze als 32-jarige overtuigend een tienercyborg met bolle anime-ogen.

Met Undone verdient Salazar door te breken: haar Alma is een hartverwarmende, nasaal snerende lastpak in een emotionele patstelling met haar bazige, liefdevolle moeder, haar zusje Becca – beste vriendin en rivaal ineen– en haar geliefde Sam, die ze wegduwt omdat hij zich als een behoeftig aapje aan haar vastklampt.

Iedereen krijgt overtuigend sneu reliëf in de finale, terwijl Becca in stille paniek op haar droomhuwelijk afstevent en Alma’s onderzoek naar haar vaders dood in een beslissende fase belandt. Wordt Undone Alma’s grote verdwijntruc of haar weg naar zelfacceptatie? Het eindigt met een schokkende onthulling, en een cliffhanger. Ik kan niet wachten op seizoen twee.