Wayenberg: pianist met liefde voor alle soorten muziek

Daniel Wayenberg (1929-2019) Concertpianist Daniel Wayenberg speelde al op jonge leeftijd over de hele wereld. Zijn leven lang bleef hij actief in een zeer breed repertoire.

Ter gelegenheid van zijn tachtigste verjaardag gaf Daniel Wayenberg in Haarlem een galavoorstelling.
Ter gelegenheid van zijn tachtigste verjaardag gaf Daniel Wayenberg in Haarlem een galavoorstelling. Koen van Weel

Pianist Daniel Wayenberg is 24 op de live-opname uit 1953 met het New York Philharmonic onder leiding van Dimitri Mitropoulos in Carnegie Hall. Rachmaninoffs Tweede pianoconcert speelt hij, met een opvallend vol toucher en een trefzekere eigenheid in de timing. Maar ook tegen de zeer veeleisende virtuositeit van Franz Liszt was Wayenberg ondanks zijn klein bemeten handen uitstekend opgewassen, en zijn opname van Gershwins Rhapsody in Blue is nog steeds iconisch. Geen wonder, want Daniel Wayenberg hield van harte van jazz. Genregrenzen zeiden hem weinig, dat klassieke muziek ‘elitair’ zou zijn vond hij onzin. Zo bleef Wayenberg in alles compromisloos trouw aan zichzelf, zijn speelse natuur, zijn humor en zijn christelijk geloof, wat zich spiegelde in een onorthodoxe levensloop en houding, voor een wereldberoemde concertpianist.

Wayenberg werd in 1929 in Parijs geboren als zoon van een Nederlandse ANP-journalist en een Russische violiste. Hij groeide op in Den Haag maar ging niet naar school: omdat zijn ouders zijn al jong geopenbaarde pianotalent volledig de ruimte wilden geven, kreeg Wayenberg thuis les. Zijn officieuze debuutconcert gaf hij op 7-jarige leeftijd, op de diamanten bruiloft van zijn grootouders, samen met zijn moeder in de Siete Canciones populares españolas van De Falla.

Na de Tweede Wereldoorlog ging Wayenberg in Parijs studeren bij Marguerite Long. En hoewel hij zijn hele leven lang veel in Nederland was en speelde, bleef hij altijd in Franktijk wonen, steeds ongehuwd.

Gevleugelde vrienden

Al als jong pianist soleerde Wayenberg bij grote Franse orkesten, zijn debuut in het Amsterdamse Concertgebouw volgde in 1954. Later, in de jaren vijftig en zestig, volgden grote concerttournees over de hele wereld. Wayenberg werkte samen met de grote dirigenten van zijn tijd: Karl Böhm, Bernard Haitink, Eugen Jochum, Kirill Kondrashin, Raphael Kubelik en Igor Markevitsj.

In Nederland was hij na 1975 vooral beroemd door zijn jazzconcerten met collegapianist en „gabber” Louis van Dijk, soms als duo, soms in groter verband met de Gevleugelde Vrienden, waartoe ook Tonny Eyck, Pim Jacobs en Pieter van Vollenhoven behoorden. Wayenbergs internationale carrière werd vanaf de jaren tachtig luwer. Tussen 1985 en 1995 gaf hij ook les aan het conservatorium in Rotterdam.

Wagner en flipperen

Wayenberg beschikte over een geweldig gehoor en de gave muziek zeer snel te onthouden. Hij componeerde ook zelf, maar ook dat in alle bescheidenheid. Zijn eigen lievelingscomponist was Richard Wagner. Onvermoeibaar gefascineerd door diens muziek reisde hij meermaals in de zomer naar de Wagner Festspiele in Bayreuth om daar opvoeringen van Wagners muziekdrama’s bij te wonen; „de gelukkigste dagen” van zijn leven. Zeer gelukkig was Wayenberg naar eigen zeggen ook als hij spelletjes speelde: van voetbal tot snooker en flipperen. Maar zijn lichte, levensgenietende kant hield daar niet op. Hij hield ook zeer van goede wijn en mooie auto’s, die hij extra koesterde door ze elegante vrouwennamen te geven.

De laatste 25 jaar speelde Wayenberg nog steeds regelmatig in Nederland, vaak kleine concerten in de luwte van het concertleven. Een recital op de oude vleugel van Horowitz („een goede vleugel is een goede vleugel”), een tournee met Jaap van Zweden in diens laatste actieve jaren als violist, een kamermuziekprogramma in Eindhoven of Gouda en, nog altijd, jazz met Louis van Dijk, die hem karakteriseerde als een musicus die „letterlijk tot het einde toe doorgaat”. Maar als Wayenberg complimenten oogstte voor zijn nog virtuoze pianospel op hoge leeftijd, reageerde hij minzaam en bescheiden; allemaal een kwestie van heel lang hebben kunnen oefenen.

Studeren in de nacht

Studeren deed Wayenberg dan ook veel en intensief, dat was hij vanaf zijn vroege jeugd zo gewend. Zeven of acht uur per dag waren de standaard, vaak in de stille uren van de nacht.

Zijn laatste cd (2017) was gewijd aan Liszt. Wayenberg speelt samen met de 66 jaar jongere pianist Martin Oei, met wie hij de afgelopen zeven jaar een vast muzikaal duo vormde en in 2018 ook zijn laatste concert gaf. In 2017 kreeg Wayenberg darmkanker. Hij overleed dinsdag in Parijs.