Nu begint het gevecht tussen Netanyahu en Gantz pas echt

Uitslag verkiezingen Oud-legerchef Gantz lijkt net iets meer stemmen te hebben behaald bij de Israëlische verkiezingen dan premier Netanhayu. Maar het zou niet de eerste keer zijn dat die zich terugvecht uit een benarde situatie.

Benny Gantz van de partij Blauw-Wit spreekt zijn aanhang toe na bekendmaking van de exitpolls.
Benny Gantz van de partij Blauw-Wit spreekt zijn aanhang toe na bekendmaking van de exitpolls. Corinna Kern/Reuters

Het ziet er niet goed uit voor Benjamin ‘Bibi’ Netanyahu. De waarschijnlijkste uitkomst van de herkansingsverkiezingen van dinsdag is een eenheidskabinet – en het is maar de vraag of daarin nog plaats is voor de geplaagde premier. Maar Israëls meesterschaker geeft zich niet zomaar gewonnen.

Israëliërs stemden voor de tweede keer in minder dan een halfjaar voor de Knesset, het Israëlische parlement. Toen de coalitiebesprekingen in april stukliepen, koos Netanyahu er niet voor om de opdracht terug te geven aan de president, zoals gebruikelijk in zo’n geval. Voordat president Rivlin, geen groot fan van Netanyahu, de kans kreeg een ander aan te wijzen, joeg de zittende premier wetgeving door de Knesset om nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Hij hoopte zo met zijn rechtse coalitiepartners een Knessetmeerderheid van 61 zetels te bemachtigen zónder de partij van dwarsligger Avigdor Lieberman.

Daarin heeft hij gefaald. Netanyahu’s blok noch een centrum-links blok haalt volgens de voorlopige resultaten de benodigde meerderheid. Volgens de laatste cijfers van donderdagochtend – met 97 procent van de stemmen geteld – stevent de Likudpartij van Netanyahu af op 31 zetels en de rivaliserende partij Kahol Lavan (Blauw-Wit) van oud-legerchef Benny Gantz op 33 zetels.

Flegmatieke generaal

Maar al heeft ‘King Bibi’ deze keer zijn hand overspeeld, daarmee is het spel nog niet uit. De komende weken moet duidelijk worden wie er het best in slaagt de eigen troepen bij elkaar te houden en aanvallen in de rug af te slaan: de flegmatieke generaal Gantz zonder politieke ervaring, of de straatvechter die het Israëlische politieke speelveld al decennia overheerst? Tussen de twee leiders in eist Netanyahu’s vroegere protégé Avigdor Lieberman een hoofdrol op.

Lees ook het profiel over Benny Gantz, de oud-generaal die het opneemt tegen Netanyahu

De meest voor de hand liggende optie is een regering van nationale eenheid, waarin de twee grootste partijen samenwerken. Een derde partner zou dan Liebermans partij Yisrael Beitenu (Ons Huis) zijn. Daarbij is de grote vraag wie zo’n coalitie als eerste gaat leiden. Kahol Lavan-leiders Benny Gantz en Yair Lapid hebben gezegd dat zij niet willen regeren onder Netanyahu.

De zittende premier heeft drie corruptiezaken tegen zich lopen en moet al binnenkort opkomen voor een hoorzitting. Tegenstanders vreesden vooraf dat Netanyahu het Israëlische rechtssysteem zou ondermijnen om aan zijn eigen vervolging te ontkomen. Zonder zijn beoogde Knessetmeerderheid krijgt hij die kans niet.

Analisten zinspelen op een stille revolutie binnen de Likudpartij. „Netanyahu heeft gefaald”, zegt politicoloog Emmanuel Navon van Tel Aviv University. „Al zeggen ze het nog niet hardop, Likudleiders staan klaar om de messen te trekken en hem te vervangen.”

Een eenheidskabinet wordt met deze uitslag steeds waarschijnlijker, beaamt professor Eytan Gilboa, expert in politiek en internationale relaties bij Bar-Ilan University. Toch waarschuwt Gilboa voor te snelle conclusies. „Alle scenario’s liggen nog open”, zegt hij. Een rechtse coalitie kan alleen gevormd worden met medewerking van Lieberman, die heeft aangegeven niet met de ultra-orthodoxe partijen te willen samenwerken. Ook een centrum-linkse regering onder leiding van Benny Gantz en tweede partijleider Yair Lapid zou zetels tekort komen.

Mogelijk zou de Palestijns-Israëlische fusiepartij Verenigde Lijst een minderheidscoalitie van Gantz steunen. Met dertien zetels is de Palestijns-Israëlische partij de derde in de Knesset. „De ophitsingscampagne van Netanyahu tegen de Arabische burgers heeft een boemerang-effect gehad”, zegt Navon.

Eenheidsregering

Zijn Netanyahu’s politieke dagen geteld? Hoewel zijn rivalen bloed ruiken, geeft hij zich nog lang niet over. Het zou niet de eerste keer zijn dat hij zich terugvecht uit een benarde situatie. Tekenend is Netanyahu’s afzegging voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, volgende week in New York. Woensdag zei Netanyahu dat er nog maar twee opties zijn: een regering onder zijn leiding of een „gevaarlijke regering die afhankelijk is van de Arabieren”. Donderdagochtend riep hij ineens Gantz op tot een „zo breed mogelijke” eenheidsregering.

Netanyahu is zich ervan bewust dat niet alleen binnen Likud de partijdiscipline kan breken: hijzelf zou kunnen proberen leden van Blauw-Wit of zelfs van partijen als de tot zes zetels weggekwijnde Arbeidspartij los te wrikken en bij zijn eigen blok te voegen.

De beurt is nu aan president Reuven Rivlin. Zodra de officiële resultaten bekend worden, naar verwachting later deze week, zal hij de verschillende fracties in de Knesset raadplegen en een formateur aanwijzen. Dat is doorgaans de leider van de grootste partij, maar dat hoeft niet. De president heeft al aangegeven dat hij er alles aan zal doen om een derde verkiezingsronde te voorkomen. Het zal nog weken duren voordat Israël weet wie de echte winnaars en verliezers zijn.