Moord op advocaat legt risico’s bloot die strafpleiters lopen

Liquidatie De moord op strafadvocaat Derk Wiersum (44) schokt collega’s. Zij weten dat hun beroep niet zonder risico is. „Wie gaat kroongetuigen in de toekomst bijstaan?”

Politie bij de plaats van de schietpartij in Amsterdam Buitenveldert.
Politie bij de plaats van de schietpartij in Amsterdam Buitenveldert. Foto Michel van Bergen/ANP

‘Schat, waar ben je mee bezig?’ Ook het thuisfront gaat nu vragen stellen, vermoedt Erik Thomas, al dertig jaar strafadvocaat in Breda. Het nieuws over de moord op collega-advocaat Derk Wiersum in Amsterdam leidde woensdagochtend op zijn kantoor tot heftige reacties.

Als de drugsmaffia inderdaad achter de liquidatie zit, zegt Thomas, dan lijkt het erop dat ze „proberen de tegenstander op de meest vergaande manier volledig te isoleren”. Medeverdachten worden uit de weg geruimd, familieleden doodgeschoten. En nu mogelijk zelfs de advocaat die een kroongetuige juridisch bijstond. „Het is nu wachten op een aanslag op een officier van justitie”, zegt Thomas. De onderwereld in Nederland is tot alles in staat.

Lees ook Liquidatie ‘is aanslag op rechtsstaat’

Als de moord op Wiersum inderdaad is gepleegd omdat hij een kroongetuige adviseerde, is dat de eerste keer dat een strafadvocaat in Nederland om die reden wordt geliquideerd. Aanslagen op advocaten zijn wel eerder gepleegd door bijvoorbeeld ontevreden cliënten of omdat de juristen mogelijk te innige banden onderhielden met de onderwereld. Zo werd in oktober 2005 Evert Hingst in Amsterdam op straat doodgeschoten. Hij werd door justitie verdacht van witwaspraktijken en verboden wapenbezit en had zich drie maanden voor de aanslag als advocaat laten schrappen van het tableau.

Explosief bij kantoor

Advocaten weten dat hun beroep niet zonder risico is. In 2001 trof een explosief het kantoor van strafadvocaat Paul Bovens in Utrecht – hij stopte erna meteen met zijn praktijk. In 2009 werd Arthur van der Biezen, advocaat in drugs- en liquidatiezaken, ernstig bedreigd en 24 uur per dag beveiligd. In 2013 werd een advocaat in Waalre beschoten, in 2017 werd een advocaat in Zoetermeer in het gezicht gestoken.

Bedreigingen komen „met enige regelmaat” voor, zegt Geertjan van Oosten, penningmeester van de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten. „Iedereen heeft wel eens een cliënt die niet blij is met je optreden. En een enkele keer moet de parketpolitie ingrijpen. Maar dít?”

Dit drama is van een andere orde, zegt ook Gitte Stevens, strafadvocaat in Roermond. „Dit is heel erg voor de rechtsstaat. Het is een grondrecht om rechtsbijstand te hebben en het is onacceptabel wanneer aan grondrechten wordt getornd.”

Lees ook Profiel van kroongetuige Nabil B.

Advocaat Sidney Smeets noemt het zeer zorgwekkend dat „het enkele feit dat je iemand juridisch bijstaat tot gevolg kan hebben dat je wordt geliquideerd”. Hij zegt zich af te vragen of de politie de veiligheidsrisico’s voor de advocaat wel goed heeft ingeschat.

Dreigen heeft effect

Advocaten zijn, net als officieren van justitie en rechters, terughoudend met spreken over bedreigingen die ze krijgen vanuit de onderwereld. Ze vinden het onverstandig om openlijk te vertellen over getroffen veiligheidsmaatregelen. En, nog belangrijker: als criminelen erover horen, zien ze dat dreigen effect heeft en dat kan leiden tot imitatie-effecten.

Juist om die reden is het doodschieten van advocaat Wiersum ook zo’n harde aanval op de rechtsstaat, zegt emeritus hoogleraar strafrecht Theo de Roos. „Dit is een schok voor de hele strafrechtelijke balie: advocaten zullen nu wel twee keer nadenken voor ze een kroongetuige verdedigen.”

En niet alleen heeft zo’n aanslag effect op advocaten, ook het Openbaar Ministerie zal ermee in zijn maag zitten, denkt De Roos. „Het OM was in zijn risicotaxatie al verantwoordelijk gemaakt voor het lot van kroongetuigen en, na de dood van de broer van Nabil B. [die in maart 2018 werd geliquideerd], dat van hun familieleden. Maar nu zal het in haar afweging óók nog rekening moeten houden met dat van advocaten. Dat maakt de al zo lastige aanpak van georganiseerde drugscriminaliteit nóg moeilijker.”

Onder strafadvocaten is het niet populair om kroongetuigen bij te staan. Ze gelden in ‘het milieu’ als verraders. Gitte Stevens: „Ik doe dat niet, niet uit angst, al denk ik dat dit extra risicovol zou kunnen zijn, maar uit principe. Deze personen kunnen immers zo maar over jouw andere cliënten gaan verklaren.”

Slechts een kleine groepje is ertoe bereid. „Maar wie gaat hen nu in de toekomst bijstaan?”, vraagt advocaat Erik Thomas uit Breda zich af. „En wie gaat de jongen verdedigen die ervan wordt verdacht een collega te hebben doodgeschoten.” En wie durft nog de kroongetuige te verdedigen die nu zonder advocaat zit?