Madeleine Berkhemer (46) speelde met de conventies van erotiek

Overleden Dinsdag overleed de Rotterdamse beeldend kunstenaar Madeleine Berkhemer. Ze maakte naam met pikante collages, foto’s en tekeningen, waarvoor ze ook zelf uit de kleren ging.

Madeleine Berkhemer, Exciting Directions (Opwindende richtingen), 2001, uit de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen.
Madeleine Berkhemer, Exciting Directions (Opwindende richtingen), 2001, uit de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen. Foto Museum Boijmans Van Beuningen

De Rotterdamse beeldend kunstenaar Madeleine Berkhemer is dinsdag op 46-jarige leeftijd overleden. Ze was al langere tijd ziek. Berkhemer maakte vanaf de late jaren negentig naam met zinnelijke installaties die ze opbouwde uit kleurrijke, tot flarden geknipte panty’s. Met die panty’s, uitgerekt tot lange draden, weefde ze monumentale webben in museumzalen en galeries.

Berkhemer (1973) studeerde af in de richting mode aan de Willem de Kooning Academie in Rotterdam. Van 1995 tot 1999 was ze assistent van modeontwerper Martin Margiela. Het lichamelijke karakter van haar werk stamde uit de tijd dat ze in de modewereld werkte, vertelde Berkhemer in 2013 in radioprogramma De Avonden. „Je was continu met dat lijf bezig.”

Met haar pikante collages, foto’s en tekeningen sloot Berkhemer aan bij een groep – veelal Rotterdamse – kunstenaars die eind jaren negentig de kunstwereld bestormde met brutaal en kleurrijk werk, onder wie ook Charlotte Schleiffert, Erik van Lieshout, David Bade en Karin Arink. Maar Berkhemer was misschien wel de brutaalste van het stel. Ze liet zich ook naakt fotograferen als pin-upmodel. Die foto’s werden in erotische tijdschriften en fetishbladen gepubliceerd.

In haar performances bracht ze haar alter ego’s Milly, Molly en Mandy tot leven. Deze pin-upgirls met verschillende karakters en verschillende kleuren pruiken photoshopte ze vaak in één beeld bij elkaar – als de drie gratiën. Meestal bleven de foto’s broeierig en waren ze minder expliciet als de pornofoto’s van bijvoorbeeld Jeff Koons. Maar soms kwam er ook bij Berkhemers foto’s penetratie aan te pas. „Ik ben in die zin ‘all the way’ gegaan om mijn alter ego’s tot leven te brengen”, zei ze daarover.

Berkhemer speelde in haar werk met de conventies van vrouwelijke erotiek. Ze maakte sculpturen van voeten in hoge hakken, en van lange benen in netpanty’s. Ze tekende dames die naakt achterover hingen, een sigaret bungelend in hun mondhoek. Haar kunst was zeker niet bedoeld als aanklacht. „Ik hoop dat mensen gewoon van mijn werk genieten”, zei ze in De Avonden. „Of ze er nou wel of niet opgewonden van raken, maakt me niks uit. Als ze het maar mooi vinden.”