Dag één van de Algemene Politieke Beschouwingen

Arib sluit af: moord op advocaat gaat als een schok door het land

De veertiende en laatste spreker was Femke Merel van Kooten, die deze zomer uit de fractie van de Partij voor de Dieren stapte en nu een eenmansfractie vormt. De overige Kamerleden zijn duidelijk toe aan het einde van het debat, er klinkt voortdurend geroezemoes. Van Kooten heeft duidelijk een breder profiel dan de Partij voor de Dieren en spreekt over meer dan klimaat en milieu.

De eerste termijn van de kant van de Tweede Kamer is na haar inbreng voorbij. Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib staat nog kort stil bij de moord op advocaat Derk Wiersum vanochtend. De moord „gaat als een schok door heel Nederland. Het is afschuwelijk en ongekend voor onze rechtsstaat”. De Kamerleden roffelen op de bankjes.

Premier Rutte begint morgenochtend om 10.30 uur aan zijn beantwoording. Wij zij dan terug met een liveblog.

Baudet hekelt politieke 'megaprojecten'

Forum voor Democratie-leider Thierry Baudet begint met een ode aan de "akkers, velden en dorpjes" van Nederland die hij uit het raampje een vliegtuig ziet als hij terugkomt uit het buitenland. Maar dat Nederland "zijn we aan het kwijtraken", volgens Baudet. "Het mooiste land van de wereld verliest zijn glans." Volgens Baudet hebben veel Nederlanders financiële problemen, onder meer door de continue stijging van de lasten. Hij hekelt ook de drie grote „politieke megaprojecten” waar de meeste partijen het over eens zouden zijn: de voortgaande migratie, de voortgaande Europese eenwording en het klimaatbeleid. „Wij willen deze drie dingen niet en daarin verschilt Forum voor Democratie fundamenteel van de gevestigde partijen.”

Jesse Klaver vraagt Baudet, die volgens hem vaak grote woorden over anderen gebruikt, geen aangifte heeft gedaan tegen oud-penningmeester Henk Otten. Volgens Forum voor Democratie zou Otten fraude met subsidie hebben gepleegd. "Als er sprake is van fraude, dan wil ik graag als belastingbetaler en politicus, dat u aangifte doet", zegt Klaver. "Het gaat om rechtvaardigheid." Volgens Baudet heeft de partij wel degelijk opgetreden tegen Otten en zou een proces onnodig veel tijd kosten.

Het debat begint wat melig te worden als Tunahan Kuzu (Denk) vraagt of FVD niet bij het partijkartel hoort nu de partij zo vaak in opspraak is, onder meer door de aanschaf van planten à 9000 euro. "Wij houden van groen", zegt Baudet, tot hilariteit van de Kamer.

Denk: Rutte is een ramp voor het land

Denk-leider Tunahan Kuzu begint met een korte recensie van de Algemene Beschouwingen en zag iets anders dan vorig jaar. "We zagen Wilders smeken om hulp en Dijkhoff een empathisch verhaal houden over zijn familie. En Klaver hield een warrig verhaal, naar eigen zeggen zonder dat hij drugs had gebruikt."

Kuzu blikt vervolgens terug op de regeerperiode van Mark Rutte, die bijna aan zijn tiende jaar als premier begint. Volgens de Denk-fractievoorzitter is Rutte "een ramp" voor het land geweest en heeft de premier Nederlanders keer op keer belazerd. Kuzu vindt dat het kabinet veel te weinig doet om de levens van gewone Nederlanders beter te maken. En ondertussen wel met symbolische maatregelen komt, zoals het boerkaverbod, wat volgens hem een kleine minderheid in de hoek drukt. "Denk zal altijd de stem zijn van die mensen die door het verruwde politieke klimaat niet aan bod komen", zegt Kuzu.

Over de salafistische scholen die vorige week zo negatief in het nieuws kwamen zegt Kuzu dat hij vindt dat "individuele organisaties die haat en geweldig prediken keihard aangepakt moeten worden, maar wel op een rechtsstatelijke manier". Het feit dat een aantal partijen serieus wil kijken naar artikel 23 die de vrijheid van onderwijs garandeert, noemt Kuzu "de grootste aanval op onze religieuze vrijheid sinds de Beeldenstorm".

Marianne Thieme (Partij voor de Dieren): ‘Nederland heeft 58 miljoen euro verloren op belang in Air France-KLM’

Een snelle Google-scan leert van dat bedrag in combinatie met ‘Air France-KLM’ leert dat de NOS op 9 september berichtte over een grote koersval die dag van het aandeel in de Frans-Nederlandse luchtvaartmaatschappij als gevolg van een voorgenomen bod op een failliete maatschappij Aigle Azur.

De koersval van bijna 10 procent die dag zorgde volgens het bericht voor een daling van de waarde van het Nederlandse staatsbelang van 58 miljoen euro. Nederland kocht eind februari van dit jaar een belang va 14 procent in een poging meer zeggenschap over het bestuur van het concern te krijgen.

Thieme heeft het nieuwsbericht van 9 september niet goed gelezen. Het was een waardedaling van 58 miljoen op die ene dag. Sinds minister Hoekstra (Financiën, CDA) eind september zijn investering in Air France-KLM deed is de koers nog veel harder gedaald. Het is niet precies bekend geworden tegen welke koers die aankoop, in verschillende mootjes, precies is gedaan. De gemiddelde koers van die twee dagen, 26 en 27 februari, was 12,99 euro. Wel dat de waarde van het eenmaal voltooide belang van 14 procent op 27 februari 744 miljoen bedroeg.

Sinds de voltooiing van de aankoop is de beurskoers bijna met 30 procent gekelderd. Dat losgelaten op 744 miljoen euro, is een waardedaling van 222 miljoen euro, aanzienlijk meer dan de door Thieme veronderstelde 58 miljoen. We beoordelen de stelling van Thiema als onwaar.

Wij beoordelen deze stelling als Onwaar
Gecheckt door
Philip de Witt Wijnen

Van der Staaij spreekt over 'de verloren zoon'

SGP-voorman Kees van der Staaij heeft zoals altijd een originele inbreng. Hij keert dit keer terug naar de Gouden Eeuw en spreekt over het verlies van een aantal Rembrandt-schilderijen aan Rusland. Hij spreekt premier Rutte daarop aan. „Ik hoef hem niet uit te leggen dat hij staatsrechtelijk óók aanspreekbaar is op regeringsdaden uit het verleden, op het verkwanselen van nationaal erfgoed.”

Van der Staaij bespreekt één van de schilderijen van Rembrandt met een Bijbels tafereel, 'De terugkeer van de verloren zoon'. Hij heeft een replica van het schilderij meegenomen voor het kabinet. Het verhaal gaat over een vader die zijn zoon, die bij hem vertrok en niet meer naar hem omkeek, kon vergeven toen hij gedesillusioneerd terugkeerde. „De onvoorwaardelijke liefde van de vader die uit deze gelijkenis spreekt, heeft de eeuwen door velen gefascineerd. Die genadige houding heeft de eeuwen door velen geïnspireerd", aldus Van der Staaij.

Twitter avatar keesvdstaaij Kees van der Staaij 'De terugkeer van de verloren zoon' van Rembrandt, gebaseerd op de gelijkenis uit Lukas 15. #APB2019 #APB19 https://t.co/LzbRtkA7Gt

Van der Staaij trekt vervolgens een parallel met het heden en geeft een voorbeeld van een twintiger die xtc-pillen slikt op een festival en bordeelbezoek geen probleem vindt. „Herkent het kabinet ook de schadelijkheid van doorgeschoten vrijheid? Wat zijn nu de concrete stappen om normalisering van drugs tegen te gaan en verslaving aan te pakken?”

De moraal van Van der Staaij's verhaal: burgers moeten niet alles van de overheid verwachten, maar „vadertje staat kan wél de goede weg wijzen, de juiste kaders bieden. Soms met de sterke arm optreden, soms juist met zachte hand leiding geven. Laat dat met kracht, wijsheid en enthousiasme gebeuren.”

Krol (50Plus) foetert op 'mooie praatjes' en 'angsthazerij' kabinet

50Plus-fractievoorzitter Henk Krol verwijt premier Rutte „mooie praatjes” over de koopkrachtcijfers, die het afgelopen jaar uiteindelijk tegenvielen in vergelijking met de economische groei. Krol is daarom pessimistisch over de gunstige voorspellingen voor volgend jaar. „Ik vrees dat we over enkele maanden moeten concluderen dat dit weer loze beloften zijn.” Krol betreurt het dat uit de koopkrachtcijfers blijkt dat ouderen opnieuw minder koopkrachtwinst wordt beloofd dan werkenden.

Krol vraagt zoals verwacht ook aandacht voor andere thema's die ouderen raken, zoals de dreigende korting op de pensioenen en de problemen in de ouderenzorg. Krol beschuldigt het kabinet van „angsthazerij” en „pensioenroof”. De 50Plus-leider gebruikt de Wilders-slogan „Genoeg is genoeg!”

Tot slot doet Krol nog het voorstel voor de introductie van een 'Made in the Netherlands'-dag, waarop succesvolle Nederlanders en bedrijven in aanwezigheid van buitenlandse gasten in het zonnetje zouden moeten worden gezet. Krol hoort graag morgen wat premier Rutte van dit idee vindt.

Thieme: gebrek aan realiteitszin en ambities bij kabinet

Marianne Thieme (Partij voor de Dieren) is "hoopvol" dat verschillende fractievoorzitters vandaag hebben gesproken over een einde aan de houdbaarheid van ons huidige economische systeem. Maar ze verwijt het kabinet een "gebrek aan realiteitszin" en te weinig ambities als het gaat om het klimaatbeleid. Volgens Thieme zijn de maatregelen in het klimaatakkoord nog te weinig concreet en wordt zo "verantwoordelijkheid naar toekomstige generaties" doorgeschoven. Volgens Thieme gaan de biodiversiteit en natuur in Nederland snel achteruit en verdwijnen er veel insecten en vogels.

Foto Robin van Lonkhuijsen / ANP.

Thieme vindt dat economische groei nog te veel centraal staat in het kabinetsbeleid. "De inkt van het klimaatakkoord was nog niet droog of het kabinet gaf groen licht voor de uitbreiding van Schiphol", aldus Thieme. Het antwoord van het kabinet op de stikstofuitspraak van de Raad van State vindt de Partij voor de Dieren ook teleurstellend. Ze vreest dat het kabinet een list gaat verzinnen om eronder uit te komen. "Als de feiten ons niet zinnen, moeten ze maar wijken", is de analyse Thieme. Terwijl volgens Thieme een „radicale ommekeer” nodig is, bijvoorbeeld door de vleesconsumptie drastisch te verminderen.

Omdat het kabinet volgens Thieme fundamenteel verkeerde keuzes maakt zal de Partij voor de Dieren dit najaar tegen de begroting van het kabinet stemmen.

Lodewijk Asscher (PvdA): ‘Onderwijsbegroting gaat relatief omlaag’

Het kabinet is van plan volgend jaar minder aan onderwijs uit te geven dan dit jaar”, zei Asscher woensdag tijdens de Algemene Beschouwingen. ,,De onderwijsbegroting gaat als percentage van het nationaal product bijna een procent omlaag.”

Allereerst: Asscher verspreekt zich. Navraag bij zijn woordvoerder wijst uit dat de PvdA-leider de onderwijsbegroting bedoelt af te zetten tegen de totale begroting, en dus niet tegen het nationaal product. Daar gaan wij hier ook van uit.

Bij het checken van de cijfers, lopen we direct tegen een andere definitie-kwestie aan. Namelijk: welke cijfers vergelijkt Asscher hier? In de onderwijsbegroting die het kabinet vorig jaar presenteerde tijdens Prinsjesdag staat dat het kabinet van plan was om in 2019 bijna 42 miljard euro uit te geven (41.984.208.000 om precies te zijn). Daar is tussentijds extra geld bijgekomen, waardoor de nieuwe raming over 2019, die in de huidige Miljoenennota staat, neerkomt op ruim 43 miljard euro (43.060.000.000 totaal).

Met welk cijfer moeten we rekenen? Asscher rekent met het laatste. Als we zijn redenering volgen, klopt het wat hij zegt: 43 miljard euro in 2019 is in absolute zin méér dan de 42,7 miljard euro (42.717.800.000 om precies te zijn) die het kabinet in de onderwijsbegroting voor 2020 heeft gereserveerd. En als percentage van de totale begroting is inderdaad sprake van een daling van ,,bijna 1 procent”. Om precies te zijn: het percentage van de begroting dat naar onderwijs gaat daalt van 14,8 procent (in 2019) naar 14,1 procent (in 2020). Zo bezien heeft Asscher gelijk.

Maar nogmaals: hier wordt dus de huidige miljoenennota vergeleken met de tussentijds bijgestelde begroting van eerder dit jaar, en dus niet met de miljoenennota van precies een jaar geleden. Ook de begroting van 2020 is een voorspelling die tussentijds naar boven bijgesteld zou kunnen worden. Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen van woensdag kwam die mogelijkheid al voorbij.

Als we de twee miljoenennota’s (zonder tussentijdse bijstellingen) met elkaar vergelijken is de uitkomst anders. Dan blijkt in absolute termen sprake van een stijging (van 42 miljard in 2019 naar 42,7 miljard euro in 2020). Het percentage van de begroting dat naar onderwijs gaat, daalt wel, maar minder hard dan Asscher beweert (van 14,5 naar 14,1 procent).

Bent u er nog? Wat deze berekeningen in elk geval laten zien is hoe relatief eenvoudig het is om cijfers in te zetten om een bepaald beeld neer te zetten. Asscher berekening klopt wel, maar is die helemaal eerlijk? Rest de vraag welk oordeel we hieraan kunnen verbinden. Omdat bij beide berekeningen de onderwijsbegroting relatief daalt, beoordelen we de stelling als grotendeels waar.

Wij beoordelen deze stelling als Grotendeels waar
Gecheckt door
Floor Boon

PvdA en GroenLinks willen nú extra geld voor gemeenten

PvdA en GroenLinks informeren bij Segers naar het plan van de ChristenUnie en D66 om de financiering van gemeenten anders te regelen. Het budget dat gemeenten via de Rijksoverheid krijgen werkt nu volgens een 'trap op, trap af'-systeem: als het Rijk meer uitgeeft, hebben gemeenten ook meer te besteden en andersom. Maar nu het Rijk het geld niet goed uitgegeven krijgt, krijgen ook gemeenten minder en dreigen zij te moeten bezuinigen op voorzieningen zoals het zwembad en de bibliotheek. Zij luidden deze week de noodklok.

De coalitiepartijen willen die systematiek het komende jaar wijzigen, maar Asscher (PvdA) en Klaver (GroenLinks) vinden dat geregeld moet worden dat gemeenten al komend jaar (in 2020) meer geld krijgen. "We moeten nu voorkomen dat die kortingen doorgaan. Niet voor de bestuurders, maar voor de inwoners", zegt Klaver. Segers zegt dat het kabinet komend jaar gemeenten al steunt met extra geld voor de jeugdzorg en benadrukt dat er nu eenmaal niet onbeperkt extra geld beschikbaar is.

Foto Robin van Lonkhuijsen / ANP.

Segers: Nederland staat op een kruispunt

Het debat is hervat. Als laatste de coalitiepartijen voert ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers het woord. Hij begint over de stikstofproblematiek waar het kabinet sinds de uitspraak van de Raad van State mee te maken heeft. De uitspraak, over dat Nederland te veel stikstof uitstoot en allerlei projecten moet stilleggen, is volgens Segers "het verhaal van Nederland". Volgens de ChristenUnie-leider Segers staat ons land nu op een kruispunt. "We kunnen even geen kant meer op. We moeten nadenken over wat we echt belangrijk vinden." Voor Segers is het geen optie om te zoeken naar nieuwe "juridische trucs" om onder de uitspraak van de Raad van State uit te komen.

Segers zegt dat de ChristenUnie keuzes wil maken. De prioriteit van de partij ligt niet bij het verhogen van de maximumsnelheid of "ongebreidelde groei" van het vliegverkeer, maar bij het anders organiseren van bijvoorbeeld de landbouw. "Dat doen niet over of zonder boeren, maar mét hen", zegt Segers er wel bij, in reactie op het plan van D66 om de veestapel op korte termijn te halveren.

Debat is geschorst

Het debat is tot ongeveer half negen geschorst. Daarna komen nog zeven fractievoorzitters aan het woord.

Asscher wil Syrische vluchtelingen niet terugsturen

Thierry Baudet wil weten wat Asscher een "realistisch immigratiebeleid" vindt: hoeveel migranten kan Nederland opnemen? Asscher wil daar geen antwoord op geven: het hangt af waar die mensen vandaan komen en hoe goed we in staat zijn hen een plek in de samenleving te geven, aldus Asscher.

Baudet wil weten of Asscher bereid is om vluchtelingen die eigenlijk in Nederland willen blijven, terug te sturen naar Syrië. "Ik hoorde u vanmorgen zeggen dat Syrië veilig is omdat Assad dat heeft gezegd", antwoordt Asscher. "De meeste Syrische vluchtelingen die ik sprak, waren juist op de vlucht voor Assad. Dat is de dictator die mensen martelt. Is dat echt genoeg voor u om te zeggen dat Syrië veilig is?"

Asscher: houd op met filosoferen over fondsen

PvdA-lijsttrekker Lodewijk Asscher is nu aan het woord. Hij begint over de "brugpiepers" die nu op een "iets te grote fiets en met te zware rugzak" al slingerend naar school fietsen. Zij staan voor de toekomst, aldus Asscher, en voor hen moet worden nagedacht over wat vooruitgang precies is.

Volgens Asscher heeft het kabinet te weinig oog voor wat er mis gaat in het land. Ondanks dat het kabinet een historisch goede financiële uitgangspositie heeft, voelen veel Nederlanders de vooruitgang nog niet. Volgens Asscher is onder Rutte het neoliberalisme leidend geweest, waarin het uitgangspunt is dat mensen hun kansen niet pakken. "Het is niet waar", aldus Asscher, die vindt dat er een nieuwe vorm van denken moet komen.

Asscher vindt het vreemd dat er een begroting met overschot wordt gepresenteerd, terwijl er een enorm tekort is aan leraren. "Hoe kun je dat doen? Houd op met filosoferen over toekomstfondsen, dit is de toekomst."

Jetten haalt uit naar Hoekstra

Verwarring in de Kamer nadat Jetten spreekt over "een jonge, veelbelovende CDA'er" die vroeger "verlichte ideeën" over migratie zou hebben gehad, en daar nu met "sombere anekdotes" over spreekt. Die woorden hebben impact, aldus Jetten, nu hij wordt genoemd als nieuwe leider van het CDA. Even wordt er naar Vak K gekeken, waar het kabinet zit: wie bedoelt Jetten, Wopke Hoekstra of Hugo de Jonge?

Jetten wil hem niet bij naam noemen, maar het gaat om Wopke Hoekstra: die gaf onlangs een speech met forse kritiek op het migratiebeleid.

Jetten heeft verlanglijstje voor investeringsfonds

Het investeringsfonds blijft boven het debat zweven. Er wordt nu geschoven met budgetten binnen het onderwijs van de ene studie naar de andere. Klaver wil weten of die verschuivingen niet stopgezet moeten worden nu er mogelijk in onderwijs geïnvesteeerd gaat worden. Jetten is voorstander om het geld in het investeringsfonds in onderwijs te steken.

Jetten komt daarna zelf met een wensenlijstje waar het fonds aan moet worden besteed: van "de aardappels van Wageningen" tot de "branie van Amsterdam". Hij wil dat Rutte aan het eind van dit jaar de investeringsagenda op orde heeft, zodat er volgend jaar al geld uitgegeven kan worden. Rutte hoort het al snoepend aan:

Twitter avatar LamyaeA Lamyae Aharouay Intussen in vak K: Rutte heeft snoepjes in een A4 gevouwen en stopt er af en toe een in zijn mond. Hoekstra kreeg er net ook een. Onbekend om welke snoep het gaat. #apb https://t.co/BFUkZMCfOy

Milieuvragen voor Jetten

Jetten krijgt nu wat lastige vragen over zijn stokpaardje: het milieu. Klaver wil weten wat Jetten wil doen om het Urgenda-vonnis te halen: eind 2020 moet de uitstoot van broeikasgassen fors zijn teruggebracht. Een flinke opgave voor het kabinet, maar Jetten wil zich niet laten vastleggen op specifieke maatregelen.

Thieme complimenteert Jetten met zijn plannen om de veestapel te halveren vanwege de stikstofuitspraak. Maar, vraagt zij zich af: heeft D66 dan spijt dat het heeft ingestemd met het "Programma Aanpak Stikstof", volgens Thieme een list om de stikstofregels te omzeilen. Jetten: "Ik vind het moeilijk om die vraag te beantwoorden, omdat ik toen niet eens raadslid in Nijmegen was."

Jetten zegt niks toe over voltooid leven-onderzoek

Gert-Jan Segers snijdt een gevoelig onderwerp aan binnen de coalitie: hij maakt zich zorgen over de voltooid leven-wet van D66-Kamerlid Pia Dijkstra. Die stelde onlangs dat ze niet te lang meer wil wachten met het indienen van die wet. De ChristenUnie wil het onderzoek afwachten dat nu loopt naar de vraag hoeveel mensen hun leven voltooid vinden. Segers wil weten of dat onderzoek D66 nog op een ander standpunt kan brengen. Jetten denkt niet dat dat zijn standpunt kan beïnvloeden, maar denkt wel dat de wet erdoor kan worden aangescherpt. “Wij zullen de resultaten van dat onderzoek heel serieus nemen.”

Twitter avatar pimvandendool Pim van den Dool Interessant debatje nu tussen D66 en ChristenUnie over 'voltooid leven'. Segers (CU) vraagt zich af of D66 onderzoek dat kabinet nu uitvoert naar problematiek 'voltooid leven' serieus neemt of sowieso met voorstel komt. (1/2) #APB19
Twitter avatar pimvandendool Pim van den Dool Jetten (D66) zegt dat zijn fractie dat onderzoek serieus zal nemen, maar voorstel om principiële redenen zal doorzetten. Maar zorgvuldig te werk zal gaan. "We spreken elkaar weer", concludeert Segers. Blijft potentieel struikelblok voor coalitie. #APB2019

ChristenUnie en D66 willen af van schommelingen in het gemeentebudget

Coalitiepartijen D66 en ChristenUnie willen de financiering van gemeenten minder flexibel maken. Gemeenten beklaagden zich de afgelopen dagen, onder meer in NRC, over het ‘trap op, trap af’-systeem dat hun budget bepaalt. De gemeentelijke begroting beweegt daardoor mee met de Rijksbegroting. Als de nationale overheid meer uitgeeft, krijgen gemeenten er geld bij. Geeft de overheid juist minder uit, dan moeten gemeenten juist bezuinigen.

Plannen zijn er genoeg in de Prinsjesdagstukken van dit jaar en ook de overheidsfinanciën staan er goed op. Maar net als vorig jaar heeft het kabinet de grootste moeite het gereserveerde geld ook daadwerkelijk uit te geven.

Het lukt op de krappe arbeidsmarkt niet voldoende mensen aan te trekken in sectoren als zorg en onderwijs – soms concurreren overheidsdiensten zelfs met elkaar om schaars personeel. Nieuwe bouwprojecten komen bovendien moeilijker van de grond sinds de stikstofuitspraak van de Raad van State. Dat probleem laat zich niet eenvoudig oplossen: vorig jaar bleef 2,2 miljard op de plank liggen, dit jaar vermoedelijk om nog eens 1,8 miljard.

ChristenUnie en D66 willen een einde maken aan de grote schommelingen in het budget die dat oplevert. Ze willen de koppeling aan de Rijksbegroting niet volledig loslaten, maar grote veranderingen in het budget minder abrupt maken. "Voor het behoud van bibliotheken en zwembaden hebben gemeenten zekerheid nodig", zegt D66-fractievoorzitter Rob Jetten.

"Het is niet uit te leggen dat gemeenten moeten bezuinigen omdat het Rijk zóveel geld heeft dat het niet eens lukt om alles uit te geven", aldus ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers. "Dat als het kabinet geen JSF koopt, gemeenten minder kunnen doen voor mensen die zorg nodig hebben, kinderen die jeugdzorg nodig hebben en dak- en thuislozen die een dak boven hun hoofd nodig hebben."

Jetten: Van biggen naar bouwen

De volgende spreker is Rob Jetten. Hij begint met een recensie van de APB tot nu toe. Op de perstribune horen we hier en daar de klacht dat het debat saai is, maar Jetten is het daar niet mee eens: hij vindt het een goed, inhoudelijk debat dat goed te volgen is voor de mensen thuis. Die mening is breder gedragen bij D66:

Twitter avatar KeesVee Kees Verhoeven Nee, het is niet saai of tam. Het is een inhoudelijker debat dan voorgaande jaren. De toon is rustiger en respectvoller. En het debat is positiever en constructiever. #APB19

Jetten haalt daarna het stikstofprobleem weer aan: door Europese uitstootnormen staan 18.000 projecten op de tocht. De slogan van Jetten is: "Van biggen naar bouwen." Hij wil de veestapel halveren om op die manier mogelijk te maken dat er toch nieuwe woningen gebouwd kunnen worden.

SP bereid mee te denken over 'rechtvaardige' plannen

Toch nog een aantal interrupties voor Marijnissen na haar inbreng. Gert-Jan Segers (ChristenUnie) wil van Marijnissen weten waar de SP staat als het gaat om samenwerking met dit kabinet. Marijnissen zegt dat haar partij plannen van het kabinet wil beoordelen op „de mate van rechtvaardigheid” en of ze „verdere ongelijkheid bestrijden”. Als dat zo is, dan is de SP „van harte bereid mee te denken en te helpen”.

Marianne Thieme (Partij voor de Dieren) loopt vervolgens naar de interruptiemicrofoon om ongerust te vragen over de SP het verzet tegen dit kabinet wel blijft steunen. Marijnissen zegt daarop dat zij het woord gedogen niet in de mond heeft genomen en zegt op de vraag van Thieme of zij bij de critici in de Kamer blijft horen: „Daar kunt u vanop aan.”

Marijnissen: hoop op een kentering bij dit kabinet

SP-leider Lilian Marijnissen, de vijfde spreker van vandaag, begint met de constatering dat het kabinet het afgelopen jaar een aantal goede stappen heeft gezet. De dividendbelasting is niet afgeschaft, multinationals moeten meer winstbelasting gaan betalen en de gaswinning in Groningen gaat sneller terug naar nul. Deze zaken geven Marijnissen hoop, zegt, "hoop dat er sprake zou kunnen zijn van een kentering bij dit kabinet". Ze constateert tevreden dat in het algemeen "de kritiek op de neoliberale politiek verbreedt".

Zoals verwacht heeft Marijnissen nog een hoop kritiek en wensen. Ze wijst erop dat de koopkracht afgelopen jaar achterbleef bij de voorspellingen en dat "de meeste mensen niet hun eerlijke deel hebben gekregen". Ook stijgen de lonen veel minder snel dan de SP zou willen. En dat terwijl de winsten van grote bedrijven "door het dak gaan". Marijnissen ziet "toenemende verschillen en minder samenhang" in de samenleving. Een aantal van de oplossingen van de SP: het verhogen van het minimumloon en werknemers meer laten meedelen in de winst van hun bedrijf.

Marijnissen loopt een lang lijstje onderwerpen af, van de zorg tot de sociale advocatuur en de pensioenen. Het valt op dat ze bijna niet wordt geïnterrumpeerd. De SP is voor de coalitie ook minder relevant, omdat de partij te weinig zetels heeft om het kabinet aan een meerderheid te helpen in de Eerste Kamer.

Marianne Thieme (PvdD): ‘Elke dag stoppen vijf tot zeven boeren’

“Elke dag stoppen vijf tot zeven boeren”, stelde Marianne Thieme in een interruptie tijdens de spreektijd van Pieter Heerma (CDA). De fractieleider van de Partij voor de Dieren wilde met dat cijfer aantonen dat het CDA helemaal niet zo goed voor de agrarische sector is als de partij zelf volhoudt. Klopt dat aantal?

Ieder jaar stoppen bijna 2.500 boeren, zo meldde onder meer Boerderij.nl vorig jaar. Dat komt neer op 6,8 boeren per dag. Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit bevestigt dat cijfer, met twee kanttekeningen. Ook overnames zijn meegerekend en tegenover de stoppende boeren staan ook beginnende boeren. Zelfs met die nuances blijft het ruime cijfer dat Thieme noemde voldoende. We beoordelen de bewering als waar.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Rik Rutten

Heerma hekelt 'anti-boerenmaatregel' coalitiepartner D66

Het debat over de woningmarkt liep naadloos over in een debat over de veestapel. Om ervoor te zorgen dat de woningbouw niet vastloopt door de recente stikstofuitspraak van de Raad van State, stelde D66 onlangs voor de veestapel te halveren. Zo'n radicale keuze is volgens de partij nodig om nieuwe woningbouwprojecten, die stikstofuitstoot opleveren, niet in gevaar te brengen.

Heerma vindt het een heel slecht idee om de veehouderij zo snel in te krimpen en spreekt van „een anti-boerenmaatregel” van coalitiepartner D66. Hij zegt dat er een transitie naar andere, meer duurzame vormen van landbouw nodig is, „maar die gaan we wel mét onze agrarische sector maken, niet zonder".

Twitter avatar pdekoning Petra de Koning In #APB verwijt @mariannethieme CDA'er @PieterHeerma 'hypocrisie' over agrarische sector. Gemopper vanuit de banken, het was net zo gezellig.

Onze politiek verslaggever Barbara Rijlaarsdam constateert dat in het debat, dat inmiddels ruim zes uur duurt, alle fractievoorzitters aan het woord zijn geweest dankzij interrupties, op eentje na:

Twitter avatar B_Rijlaarsdam Barbara Rijlaarsdam Alle sprekers van vandaag zijn al aan het woord geweest, behalve Femke Merel van Kooten-Arissen, de 14e spreker #APB

Links wil méér 'volkshuisvesting' van het CDA

De linkse oppositie probeert Pieter Heerma steeds te verleiden om zijn woorden tegen marktwerking om te zetten in daden. Nu bij de woningmarkt, wat de CDA-fractievoorzitter nu ook een verkeerd begrip vindt. Hij spreekt in navolging van de linkse partijen in de Tweede Kamer ook voortaan liever weer van "volkshuisvesting".

Marijnissen (SP) vraagt Heerma of hij de woningcorporaties dan wil verlossen van de 1,8 miljard euro die ze ieder jaar moeten betalen aan de verhuurderheffing, een belasting die door Rutte II tijdens de economische crisis werd ingevoerd en die volgens de corporatie hun mogelijkheden om te investeren in nieuwbouw ernstig beperkt. Zo ver kan het CDA nu niet gaan, zegt Heerma, maar hij wijst er wel op het kabinet op Prinsjesdag heeft aangekondigd dat de corporaties de komende jaren minder verhuurderheffing hoeven te betalen. Die honderd miljoen per jaar is volgens Marijnissen echter "niet veel". Volgens Heerma zijn de twee miljard euro die het kabinet de komende jaren in de woningmarkt wil steken wel degelijk meer dan "stapjes".

Foto Bart Maat / ANP.

Thierry Baudet (FVD): 'Het netto aantal niet-westerse immigranten dat naar Nederland is gekomen onder Rutte is ongeveer gelijk aan het aantal inwoners van de stad Eindhoven'

Brabant speelt een hoofdrol tijdens de eerste uren van de Algemene Politieke Beschouwingen en Baudet is niet de enige die Eindhoven uitlicht. Dijkhoff start zijn bijdrage met Eindhoven, vanwege zijn opa die bij Philips werkte en tijdens interrupties verwezen ook Rob Jetten (D66) en Lilian Marijnissen (SP) naar Brabant.

Terug naar de bewering van Baudet: in Eindhoven wonen 231.469 mensen. Dat aantal stond op 1 januari 2019 ingeschreven in het bevolkingsregister. Voor het aantal niet-westerse migranten kijken we naar cijfers van het CBS. Daaruit blijkt dat tussen 2010 en 2018 (over 2019 bestaan nog geen cijfers) in totaal 601.866 niet-westerse migranten naar Nederland kwamen. In diezelfde periode vertrokken er 333.407 mensen met een niet-westerse achtergrond.

Daarbij moet worden vermeld dat Rutte I aantrad in oktober 2010. In deze cijfers is het hele jaar 2010 meegenomen. Dat kan gedeeltelijk worden rechtgetrokken doordat 2019 dan weer niet is meegenomen in de cijfers – al lopen die aantallen niet parallel.

Voor de uitkomst van deze check maakt het verder weinig uit. Het netto-aantal dat vanaf 2010 in Nederland verblijft is 268.459 mensen met een niet-westerse achtergrond. Dat is ruimschoots meer dan het aantal inwoners van Eindhoven.

We beoordelen de stelling als waar.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Floor Boon

Vriendelijkheid en verwijten over 'zwetsverhalen'

Heerma wordt nu een paar keer geïnterrumpeerd door fractievoorzitters van de oppositie. Het zijn wat voorspelbare debatjes: Heerma weigert op een vraag van Marianne Thieme (Partij voor de Dieren) te zeggen dat de veehouderij sterk moeten worden teruggedrongen. De sfeer van het debat is best ontspannen, constateert politiek verslaggever Petra de Koning als Wilders om een grapje van Thieme kan lachen:

Twitter avatar pdekoning Petra de Koning 'Ammoniak, dat is stikstof', zegt @mariannethieme tegen Geert Wilders. 'Stikstofdepositie, want Wilders wist niet wat stikstof was.' Wilders glimlacht. Heel veel vriendelijkheid in #APB

Bij het volgende onderwerp pensioenen wordt het iets venijniger. Heerma weigert op een vraag van Wilders (PVV) te beloven dat de pensioenen komend jaar niet worden gekort. Zo'n pensioenkorting dreigt, omdat de dekkingsgraad van de grootste pensioenfondsen fors is gedaald. Wilders verwijt Heerma alleen maar „procedurele” antwoorden te geven en „zwetsverhalen” te houden. 50Plus-leider Henk Krol is ook boos op Heerma, die jongeren onnodig bang zou maken over de toekomst van de pensioenen.

Verschillende partijen informeren bij Heerma wat er met het leenstelsel voor studenten moet gebeuren, nu een Kamermeerderheid hier niet langer voorstander van is. Heerma zegt dat in het regeerakkoord is afgesproken dat hier niet aan getornd wordt, maar vindt het prima om met een aantal Kamerfracties om tafel te gaan „om te kijken of we iets nieuws kunnen bedenken".

Oppositie wil daden na 'mooie woorden' Heerma

Zowel Lodewijk Asscher (PvdA) als Lilian Marijnissen (SP) hoort een hoop "mooie woorden" bij CDA'er Pieter Heerma, maar zij willen weten wat dit nu concreet voor de begroting van volgend jaar betekent. Asscher vraagt Heerma of het CDA alsnog wil praten over meer investeringen in het onderwijs om het lerarentekort terug te dringen. De CDA'er wijst dat niet direct af.

Marijnissen is blij dat Heerma van "de kilte van de markt" spreekt, maar vraagt Heerma wat hij daar in de zorg aan wil doen. Ze wijst erop dat een Kamermeerderheid zich heeft uitgesproken voor een totaalverbod op winstuitkeringen in de zorg, maar constateert dat het kabinet dit nog niet geregeld heeft. Heerma wil ook dat het kabinet hiermee haast maakt. Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) kondigde overigens voor de zomer aan dat hij aan een wetswijziging werkt die winstuitkeringen in de zorg per 2021 verder aan banden moet leggen.

Pieter Heerma heeft overigens tussen het uitspreken van serieuze teksten grote lol achter het spreekgestoelte bij zijn eerste Algemene Beschouwingen, constateert onze politiek verslaggever Barbara Rijlaarsdam:

Twitter avatar B_Rijlaarsdam Barbara Rijlaarsdam Ik denk dat we Pieter Heerma (CDA) voortaan kunnen omschrijven als 'de goedlachse Heerma' #APB

Heerma: achter mooie cijfers zit groeiend ongemak

CDA-fractievoorzitter Pieter Heerma begint zijn eerste Algemene Beschouwingen met de constatering dat Nederland "een geweldig land is". Hij noemt de goed draaiende economie, de kansen in het onderwijs. Maar Heerma waarschuwt voor "de paradox van deze tijd". "Achter de mooie cijfers zit groeiend ongemak. Zorgen om de tweedeling, polarisatie, korte lontjes". Heerma zegt dat veel mensen zich zorgen maken om de toekomst van hun kinderen, of nieuwe generaties het nog wel beter zullen krijgen. Hij noemt dat "de angst om te vallen" bij de middenklasse, een term die ook CDA-ministers Wopke Hoekstra en Hugo de Jonge vaak gebruiken in hun toespraken.

Heerma waarschuwt voor een verweesde samenleving en citeert filosoof Alexis de Tocqueville: "Een samenleving van ieder voor zich biedt geen bescherming". Hij spreekt van "de kilte van de markt en bureaucratie van de overheid", waar volgens hem "structureel iets mis is" in de communicatie met de burger. Daarom wil het CDA een parlementair onderzoek naar falende uitvoeringsorganisaties bij de overheid, waarover wij eerder vandaag al in dit liveblog schreven.

Klaver en Segers de 'loser' en 'held' van hun fractie

Hilariteit in de Kamer als Klaver en Segers (ChristenUnie) met elkaar in debat zijn over drugsgebruik en hun eigen ervaringen met drugs aan de orde komen:

Twitter avatar pdekoning Petra de Koning 'Ik ben echt een totale loser in onze partij', zegt @jesseklaver #APB, 'ik word erom uitgelachen, maar ik heb nul ervaring met drugs.' 'In ben in mijn fractie een held', zegt @gertjansegers, 'want ik heb ook geen ervaring met drugs'

De online woordvoerder van Klaver belooft op Twitter dat hij na het debat een joint met de GroenLinks-leider gaat roken:

Twitter avatar BoelensL Leon Boelens Note to self: joint roken met Ol' Klavie na de #APB19

Klaver en SP-leider Lilian Marijnissen. Foto David van Dam.

GroenLinks stemt niet tegen begroting in Eerste Kamer

Eén van de lessen die Jesse Klaver heeft getrokken over de politiek is dat hij niet meer automatisch wil proberen het dit kabinet moeilijk te maken. Toen het kabinet dit voorjaar de meerderheid verloor in de Eerste Kamer dacht hij even: "Yes, waar gaan we tegen stemmen?" Maar Klaver kondigt nu aan dat hij gewoon constructief met Rutte III wil samenwerken. Hij verklapt alvast dat GroenLinks dit najaar in de senaat niet tegen bepaalde begrotingen of het Belastingplan zal stemmen.

Klaver belooft wel "politieke strijd" en daagt Rutte uit om morgen uit te leggen waarom er niet meer wordt geïnvesteerd in het onderwijs, de zorg en de politie. Hij ziet kleine stapjes in de goede richting in de Miljoenennota. "Het kabinet voelt dat de tijden veranderen, maar het is niet genoeg." Klaver noemt bijvoorbeeld het terugdringen van de stikstofuitstoot, waar we "veel sneller vanaf moeten". GroenLinks wil ook meer investeringen in de jeugdzorg dan de 1 miljard die het kabinet voor de komende jaren heeft beloofd.

Klaver begint met kritiek op de politiek

De APB is hervat, met in vak K nu ook minister van Justitie en Veiligheid Ferdinand Grapperhaus (CDA). Hij stond zojuist geëmotioneerd de pers te woord in de Tweede Kamer en sprak van "een aanslag op de rechtsstaat" naar aanleiding van de moord op advocaat Derk Wiersum.

Het debat is weer begonnen met de inbreng van GroenLinks-leider Jesse Klaver. Hij is de derde spreker, maar de eerste oppositieleider die voor het kabinet van belang is vanwege mogelijke steun in de Eerste Kamer. Klaver vertelt over zijn kinderen en trekt een parallel met het parlement. "Zijn we hier niet allemaal kleine kinderen, door te blijven hangen in de patronen die we kennen?" Het zijn voor Klaver zijn vijfde Algemene Beschouwingen als fractievoorzitter, maar hij is kritisch op hoe het debat in Den Haag wordt gevoerd. "We zijn behoorlijk bezig met scoren, de eerste willen zijn, een debat willen winnen." Hij hekelt het geruzie in het kabinet deze week over of Wopke Hoekstra (Hoekstra, zei Hoekstra in NRC) of Eric Wiebes (Wiebes, zei Wiebes in het AD) het in de Miljoenennota aangekondigde investeringsfonds heeft bedacht.

Klaver bekritiseert ook het handelen van de Tweede Kamer zelf, waar volgens hem te veel debatten worden aangevraagd. Zijn fractie heeft daarom twee derde van de dertig door GroenLinks aangevraagde debatten deze week van de lijst laten halen. Klaver krijgt veel bijval van collega's. Thierry Baudet (FVD) grapt dat „ik het voor het eerst eens ben met dhr. Klaver.”

Debat geschorst

Het is lunchpauze, het debat is geschorst tot 14.30 uur.

Twitter avatar Markla94 Mark Lievisse Adriaanse Overigens serveert het Kamerrestaurant vandaag shoarma tijdens de lunch. #APB19

Is Syrië veilig?

Baudet wijst Dijkoff erop dat hij migratie in zijn verhaal achterwege heeft gelaten. Volgens Baudet is het grootste deel van Syrië weer veilig, terwijl het nog altijd een onveilige status in Nederland heeft. Daardoor kunnen vluchtelingen niet worden teruggestuurd.

Dijkhoff vindt dat het niet aan hem is om te bepalen of Syrië veilig is - daar moet een zogenaamd landenrapport voor worden opgesteld. Baudet ziet daar een "gebrek aan urgentie" in, terwijl het "een race tegen de klok" is. Dijkhoff antwoordt dat de urgentie er wel is, maar dat er nu geen Syriërs teruggestuurd kunnen worden.

Klaver wil zeker weten dat Dijkhoff het stikstofprobleem niet wil oplossen door het aantal natuurgebieden te verminderen. Die zegt dat toe.

Daarmee komt er een einde aan de spreektijd van Dijkhoff. Hij heeft slechts elf minuten zelf gesproken, aldus Kamervoorzitter Arib, de overige spreektijd waren antwoorden op interrupties.

Lodewijk Asscher (PvdA): 'Lage inkomens gaan er twee tientjes op vooruit’

"Mensen met een inkomen van twintigduizend euro gaan er twee tientjes op vooruit en mensen met een inkomen van een ton tweehonderd euro", zei Asscher tijdens een interruptie van VVD-leider Klaas Dijkhoff.

Jesse Klaver zegt even later iets vergelijkbaars in een interruptie. Alleen zegt Klaver dat jaarinkomens van twintigduizend euro er "jaarlijks" tweehonderd euro op vooruit gaan en inkomens van een ton jaarlijks tweeduizend euro. Dat is verwarrend. Wie heeft er gelijk?

Daarvoor kijken we naar de Macro Economische Verkenning, MEV in jargon, de laatste cijfers van het Centraal Plan Bureau waarin de koopkrachtprognoses voor komend jaar zijn berekend. Daaruit blijkt dat mensen met een jaarinkomen van twintigduizend euro gaan er volgend jaar 280 euro op vooruit gaan. Voor een inkomen van een ton geldt volgend jaar een toename van 2400 euro.

Klaver heeft dus in ieder geval gelijk. Maar Asscher óók, áls hij zijn genoemde bedrag per maand bedoelde. De PvdA laat weten dat hij het inderdaad over de maandelijkse cijfers had. We beoordelen de uitspraak als waar.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Floor Boon

Dijkhoff en Jetten: bouwen op één

Dijkhoff gaat op het eind van zijn spreektijd in op het investeringsfonds van het kabinet. Hij wil een duidelijk plan waar het geld aan besteed zou moeten worden. "En hoe zorgen we ervoor dat die ontwikkelingen niet later worden weggekocht door een buitenlandse partij?" Ook pleit Dijkhoff voor een marktmeester die slechte bedrijven straft en goede bedrijven beloont.

Marijnissen hamert in de interrupties op het tekort aan huurwoningen. "Wat hebben we aan het bouwen van huizen als woningen van een starter door een investeerder wordt weggekaapt?" Dijkhoff hoopt dat op te lossen door tweede woningen zwaarder te belasten.

Rob Jetten wil toezeggingen van Dijkhoff over de stikstofproblematiek. Ze spreken af dat het bouwen van nieuwe woningen de hoogste prioriteit heeft. Ook wil Jetten dat er geen truc of list gebruikt gaat worden om onder de uitspraak uit te komen. Daar wil Dijkhoff geen harde toezeggingen op doen: als de modellen de uitstoot overdrijven, moet dat model ook aangepast kunnen worden. Hij wil wel op zoek naar “passende oplossingen” – daar neemt Jetten genoegen mee.

Twitter avatar apjvalk Guus Valk Opvallende afwezigen in deze #APB19, tot nu toe: - Klimaat
- Stikstof
- Alles Wat In Het Buitenland Gebeurt En Wat Best Veel Invloed Kan Hebben Op Nederland
Twitter avatar apjvalk Guus Valk Ik druk op 'send', en @RobJetten begint over stikstof. Ere wie ere toekomt.

Henk Krol (50Plus): Gepensioneerden zijn er al tien jaar niet op vooruitgegaan

Jarenlang werd de leider van 50Plus uitgelachen als hij met grafieken in de Tweede Kamer zijn klachten over de financiële achteruitgang van de achterban van zijn partij wilde illustreren. Dit jaar lijkt hij de statistieken mee te krijgen.

Vorige week kwam het CBS met reële koopkrachtcijfers over 2018. De koopkracht van gepensioneerden bleek dat jaar in doorsnee met een half procent te zijn gedaald – terwijl het kabinet eind 2017 daar nog een lichte stijging van had verwacht. In 2017 was de koopkracht voor deze groep ook al gedaald, met 0,2 procent.

In het rapport van het CPB staat ook een langere terugblik. Het 2008, het jaar waarin de economische crisis begon, wordt daarin als uitgangspunt genomen. Sindsdien is de koopkracht voor de categorie ‘alle gepensioneerden’ met 4,8 procent teruggelopen. Het CBS lichtte de cijfers over de laatste twee jaar met een rekenvoorbeeld toe: ,,Bij een doorsnee seniorenhuishouden lag het besteedbaar inkomen in 2017 rond 27 duizend euro. In dit geval kwam een koopkrachtdaling van 0,5 procent in 2018, neer op 135 euro minder reële koopkracht (11 euro per maand).”

Alleen gepensioneerden met een aanvullend pensioen tot 5.000 euro gingen er in die afgelopen tien jaar op vooruit: 4,5 procent. We beoordelen de uitspraak daarom als grotendeels waar.

Wij beoordelen deze stelling als Grotendeels waar
Gecheckt door
Philip de Witt Wijnen

Dijkhoff: kortingen pensioenen alleen voorkomen als het "fatsoenlijk" kan

Henk Krol (50Plus) ruziet met Dijkhoff over of de pensioenen wel of niet gekort moeten worden. Volgens Krol blijft er meer dan genoeg in de pensioenpot over als de kortingen van tafel worden geveegd. Dijkhoff wil kortingen voorkomen, maar wil alleen als die kortingen geen gevolgen hebben voor toekomstige generaties.

Wilders wijst op het pensioenakkoord: waarom is dat gesloten als er toch kortingen komen? "Waarom sluit u met iedereen akkoorden maar niet met de mensen thuis?" Wilders wil dat de rekenrente wordt aangepast. Dijkhoff stelt dat de minister nu al kijkt of er een "fatsoenlijke" oplossing is om de pensioenen niet te korten.

Dijkhoff wil wel denken over winstdeling, niet over verhogen van winstbelasting

De linkse partijen proberen de grenzen van de nieuwe koers van de VVD op te zoeken. Marijnissen probeert Dijkhoff nu te verleiden om een voorstel voor "winstdeling" te steunen: als een bedrijf veel winst maakt, komt die winst terecht bij werknemers. De VVD'er wijst dat voorstel niet direct af, maar wil zich daar eerst in verdiepen.

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Even nu. Het kabinet-Den Uyl (‘73-‘77) wilde - tot woede van Wiegel - een vermogensaanwasdeling: werknemers die meedelen in de winst.
Vandaag, @MarijnissenL tegen @dijkhoff: wat vindt u van een winstdeling?
Dijkhoff: ‘daar moet ik over nadenken’.
Hij moet erover nadenken! #APB

Asscher stelt voor om de winstbelasting te verhogen, maar daar trekt Dijkhoff een grens. Dat middel helpt niet, stelt Dijkhoff. Hij wil wel kijken hoe bedrijven die bijvoorbeeld de lonen willen verhogen, beloond kunnen worden.

Twitter avatar pdekoning Petra de Koning In #APB begint @LodewijkA tegen Dijkhoff #VVD over de dividendbelasting. 'Dat was vorig jaar', bromt @dijkhoff er tussendoor en kijkt op zijn horloge. Begint daarna over zijn 'zoektocht naar hoe de wereld is veranderd'.

Klaver: Dijkhoff doet aan links lullen, rechts vullen

Wilders vraagt aan Dijkhoff wanneer de “forse koopkrachtverbetering die Rutte heeft beloofd” komt. Hij stelt dat de mensen in het land nog niet hebben gemerkt dat de economie de afgelopen jaren met tien procent is gegroeid.

Dijkhoff wil daar geen antwoord op geven, omdat het moeilijk blijkt om voorspellingen te maken. “Ik kan alleen de hoop uitspreken dat het niet alleen in tabellen stond, maar mensen ook zeggen: ik heb het gemerkt.” Hij wijst op de energierekening die omlaag gaat. “Die energierekening is eerder natuurlijk ook omhoog gegaan”, aldus Wilders. “Je hebt er niks aan om mensen wat te geven als je het eerst hebt afgepakt.”

Klaver beschuldigt Dijkhoff van “links lullen, rechts vullen”. Dijkhoff zegt dat hij opkomt voor de middengroepen, terwijl die er volgens Klaver niet genoeg op vooruit gaan. Topinkomens gaan er volgens Klaver juist te veel op vooruit. Dijkhoff ontkent een links verhaal te hebben. “We wilden lastenverlichting voor iedereen.”

Twitter avatar pdekoning Petra de Koning 'Wij moet oppasen', zegt @jesseklaver tegen @dijkhoff, 'dat u ons niet links inhaalt.' Dijkhoff kijkt ongemakkelijk en noemt het een 'doodskus'. 'Die neem ik niet aan.' #APB

Rob Jetten schiet Dijkhoff te hulp: "Vergelijk deze Klaas Dijkhoff met die van vorig jaar en tel je zegeningen."

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus De liberalen (liberalen!) @dijkhoff en @RobJetten bespreken nu hoeveel de lonen in de marktsector minimaal moeten stijgen #apb19

CDA en CU willen parlementair onderzoek overheidsorganisaties

Het CDA en de ChristenUnie komen later vandaag tijdens het debat met een voorstel voor een parlementair onderzoek naar de uitvoeringsorganisaties van de overheid. Volgens de twee regeringspartijen zijn er bij bijvoorbeeld de Belastingdienst, het UWV en het CBR zoveel problemen dat het vertrouwen van de burger in de overheid wordt aangetast. Overheidsdiensten zijn volgens het CDA en de ChristenUnie vaak “onbereikbaar, anoniem en weinig behulpzaam”.

Volgens CDA-fractievoorzitter Pieter Heerma lopen veel burgers “te vaak op tegen een bureaucratische muur”, zegt hij in een persbericht. Gert-Jan Segers (ChristenUnie) zegt dat een parlementair onderzoek nodig is om te kijken “waar het fout is gegaan met de uitvoering van overheidsbeleid, inclusief de rol die de Tweede Kamer speelde bij het optuigen van deze organisaties”.

De SP stelde voor de zomer al voor om een parlementair onderzoek naar de Belastingdienst in te stellen. Daar was toen nog niet voldoende steun voor.

"Dramavrije" beschouwingen

Dijkhoff kan verder met zijn verhaal over de "Philips-samenleving", waarin bedrijven ook oog hebben over hun omgeving. Thieme onderbreekt Dijkhoff direct - ze vindt dat Dijkhoff een minder grote mond moet hebben omdat hij de belastingvoordeeltjes voor multinationals in stand laat.

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Opmerkelijk dramavrije #APB tot nu toe
Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Niet te vroeg juichen misschien - maar de absentie van schelden en zuigen tot nu toe laat zien dat de meeste partijen begrijpen dat de kiezer niet meer op bedachte ophef en andere trivia zit te wachten #APB19
Twitter avatar B_Rijlaarsdam Barbara Rijlaarsdam Het debat is net twee uur bezig en de eerste knikkebollende parlementariër op de achterste rij is gesignaleerd (hint: nota bene tijdens een interruptie van de eigen fractievoorzitter) #APB

Marijnissen: vijlt VVD rauwe randen van kapitalisme?

Lilian Marijnissen (SP) vraagt Dijkhoff nu naar het discussiestuk dat Dijkhoff schreef. "Daarin leek dat de VVD de rauwe randen van het kapitalisme af wilde vijlen." Maar volgens Marijnissen blijkt dat niet uit de plannen van het kabinet: de lonen van werknemers gaan niet snel genoeg omhoog. Dijkhoff stelt dat bedrijven winst moeten kunnen maken om de lonen te verhogen, maar zegt toe ook te willen kijken naar hoe bedrijven die lonen verhogen, beloond kunnen worden.

Kamervoorzitter Arib grijpt nu in: Dijkhoff staat wat haar betreft te lang te reageren op interrupties. “En dat allemaal naar aanleiding van zijn familie.” Asscher en Kuzu mogen nog vragen stellen, “als het kort kan”.

Dijkhoff druk met interrupties

Een debat tussen Dijkhoff en Thierry Baudet over de overheidsfinanciën. Hij stelt dat de klimaatmaatregelen en immigratie te veel geld kosten. Baudet haalt weer de 1.000 miljard aan die het klimaatakkoord volgens hem zou kosten. Dijkhoff stelt dat er ook kansen liggen in de klimaatmaatregelen, en dat de investeringen deels ook rendabel zijn. Ook, zo stelt Dijkhoff, worden we dan afhankelijker van Saudi-Arabië.

Vak K met de lege stoel van Minister Ferdinand Grapperhaus van Justitie en Veiligheid (CDA). Foto: David van Dam

Daarna krijgt Klaver het woord. Hij wijst Dijkhoff op mensen die meer dan een ton verdienen – die zouden er komend jaar in koopkracht op vooruit gaan. Hij wil dat dat geld naar de lagere inkomens gaat. Dijkhoff stelt dat het goed is te constateren dat er nog verschillen zitten tussen de VVD en GroenLinks.

Kees van der Staaij wijst er op dat het kabinet nu wel erg veel geld uitgeeft: de staatsschuld gaat wat de SGP'er betreft niet snel genoeg naar beneden. In goede tijden moet een buffer worden opgebouwd voor slechtere tijden, aldus Van der Staaij. Dijkhoff denkt dat door te investeren in de economie, er later extra belastinginkomsten binnenkomen.

Geert Wilders (PVV): Verkoop ABN Amro levert acht miljard op

Geert Wilders vindt dat het ministerie van Financiën het resterende belang in de staatsbank ABN Amro moet verkopen, om de kosten voor het crisisbeleid sinds 2008 te kunnen terugbetalen. Hij zei dat de verkoop van de laatste aandelen in staatshanden "zo’n 8 miljard euro oplevert".

De Nederlandse staat houdt via de stichting NLFI nog ruim 56 procent van de aandelen in ABN Amro. Om precies te zijn: 529 miljoen aandelen. Tegen de beurskoers van deze ochtend rond half 12 van 18,24 euro zou de verkoop daarvan veel meer dan 8 miljard opleveren, namelijk 9,65 miljard euro.
Strikt genomen moeten we daar natuurlijk nog de investering van de nationalisatie in 2008 van aftrekken. Er zijn verschillende manieren om de totale investering van die aankoop te berekenen. Volgens de vorige minister van Financiën, Jeroen Dijsselbloem, bedroegen die kosten 21,66 miljard euro.
De verkoop, in verschillende tranches sinds eind 2015 verkocht de staat al 44 procent van de aandelen. Dat leverde ruim 8,1 miljard euro op – misschien dat Wilders dat bedrag in zijn hoofd had. Het rendement voor de schatkist is dus nog altijd onder nul: min 13,6 miljard euro. Indien de staat vandaag de resterende aandelen in ABN Amro zou verkopen voor 9,65 miljard, dan zou de netto opbrengst dus nog steeds negatief zijn.

De bruto opbrengst van de resteren aandelen in ABN Amro zou niet 8 maar 9,65 miljard euro opleveren. Met aftrek van de oorspronkelijke investeringen is de opbrengst bij lange na nog niet positief. We beoordelen de stelling van Wilders als onwaar.

Wij beoordelen deze stelling als Onwaar
Gecheckt door
Philip de Witt Wijnen

Dijkhoff introduceert zijn familie

Dijkhoff is aan zijn termijn begonnen. Ook hij begint met de moord op de advocaat, en condoleert de nabestaanden. Hij wil ook dat er kritisch naar wordt gekeken naar de opsporing en welke beperkingen er eventueel weggenomen moeten worden.

Daarna stelt Dijkhoff de Kamer voor aan zijn familie: zijn opa werkte bij Philips. Dat bedrijf gebruikt hij als metafoor voor Nederland: Philips bekostigde het onderwijs van zijn oma, er waren arbeidsmigranten “van ver, uit Drenthe”, en die hadden een ander geloof – ze waren niet katholiek maar protestants.

Asscher onderbreekt de anekdote van Dijkhoff: of hij ook iets wil doen, bijvoorbeeld extra geld besteden om de werkdruk van leraren te verlagen. Dijkhoff stelt dat extra geld niet per se de oplossing is.

Wilders: Rutte, laat Nederland met rust

“De Marokkaanse criminelen in Amsterdam en Rotterdam zijn de baas in Nederland”, aldus Wilders. Hij wil de grenzen sluiten omdat die “bakken vol geld” kosten en vraagt Rutte Syrische vluchtelingen terug te sturen. “Syrië heeft hun eigen mensen nodig om het land op te bouwen. Stuur die mensen terug, dat is goed voor Syrië en goed voor Nederland.” Syrische vluchtelingen zouden 80.000 huurwoningen bezet houden.

Hij roept Rutte op wat anders te gaan doen: een hond te kopen of op wereldreis te gaan. “Het mag ook allebei. Laat Nederland met rust.”

De fractie van de PVV geeft een staande ovatie aan het eind van de termijn van Wilders. Dijkhoff komt daarna nog terug op de rechtszaak van Wilders. Hij zegt dat hij ook vragen heeft over sommige documenten, maar dat hij eerst het oordeel van de rechter wil afwachten. “Ookal snap ik dat dat voor de heer Wilders ongemakkelijk kan zijn.”

Twitter avatar LamyaeA Lamyae Aharouay Wat opvalt: Wilders gaat niet serieus in op interrupties Jetten, doet die af met grapjes en krijgt lachers publieke tribune op de hand. Bij Dijkhoff doet hij dat niet. #apb

Wilders: verkoop aandelen ABN Amro

Wilders refereert aan de “beloftes” van Mark Rutte, die stelde dat Nederlanders er fors op vooruit zouden gaan. Dat bleek helemaal niet uit te komen, aldus Wilders. “Alles is voor de mensen duurder geworden. De dagelijkse boodschappen, de premie voor de zorgverzekeringen, de huren. Doe echt iets voor de Nederlanders”, aldus Wilders. Hij wil het begrotingsoverschot besteden aan onder meer het afschaffen van de btw-verhoging.

Ook wil Wilders de aandelen van ABN Amro verkopen, en zo duizend euro aan alle Nederlanders geven. “Die belofte zal Rutte ongetwijfeld bekend voorkomen.” Wilders wil daarnaast de kortingen van de pensioenen van tafel halen. “Het maakt me eigenlijk niet uit hoe dat gebeurt.”

Geert Wilders (PVV) in debat met Tunahan Kuzu van Denk. Foto: David van Dam

Rob Jetten vraagt zich af of Wilders nog achter de Nexit staat na wat er in Groot-Brittannië gebeurt. Wilders staat daar nog steeds achter: “De EU spekt liever de landen die zich niet aan de regels houden in Italië en Griekenland dan ze onze ouderen helpen.” Ook verwijst hij naar de stikstofrichtlijnen: “Ik weet niet wat het allemaal inhoudt maar het levert een hoop ellende op, we kunnen geen wegen meer bouwen.”

Jetten verwijst naar alle extra kosten die een Brexit oplevert, van meer boodschappen tot duurdere medicijnen. “Dat is desastreus voor de gezinnen waarvoor u zegt op te komen.” Wilders zegt dat hij wel toegang wil houden tot de interne markt. Dijkhoff wijst er op dat Nederland zich dan alsnog aan de EU-regels moet houden omdat producten op de interne markt ook aan regels moeten voldoen.

"Kies voor vrijheid"

Geert Wilders is nu verwikkeld geraakt in een debat over de islam met Rob Jetten (D66) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie). Wilders benadrukt meerdere keren dat 70 procent van de moslims de sharia belangrijker vindt dan de Nederlandse seculiere regels. NRC checkte die uitspraak eerder, toen bleek Wilders het onderzoek waar hij aan refereert verkeerd te citeren.

Kuzu verwijst daarop naar het pleidooi van Wilders voor de rechtstaat in verband met zijn eigen proces. Dat is in tegenspraak met zijn pleidooi om de koran te verbieden, aldus Kuzu. Wilders doet daarop een oproep aan moslims om "te kiezen voor vrijheid", en "het juk van de islam" van zich af te gooien.

Twitter avatar apjvalk Guus Valk Nieuw! Revolutionair! Twee Kamerleden (Segers en Dijkhoff) die ontkénnen dat ze geschokt zijn. #apb19
Twitter avatar apjvalk Guus Valk Voor de fijnproever: het nieuws (over salafisme) was wel ‘schokkend’, maar zij waren ‘niet geschokt’. Het schokkende nieuws schokte dus andere mensen, vermoed ik.

Wilders: kabinet heeft niks gedaan aan moslimscholen

Wilders gaat verder over immigratie en islam. Hij stelt dat het kabinet moslims “importeert”, en verwijst naar “zogenaamd nieuwe onthullingen” over islamitische scholen van NRC en Nieuwsuur. Daarover is de Tweede Kamer jarenlang gewaarschuwd door Wilders. “Maar zij hielden zich liever bezig met klimaatakkoorden het bestrijden van overgewicht”, aldus Wilders. Dijkhoff, die net naar de interruptiemicrofoon loopt, krijgt de lachers op zijn hand: “Nu wordt het persoonlijk, als het gaat om overgewicht.”

Dijkhoff stelt dat het kabinet wel wat heeft gedaan, zoals het wegsturen van het bestuur van het Hagalyceum. Wilders vindt dat niet genoeg, en wil dat het kabinet de scholen verbiedt.

Twitter avatar apjvalk Guus Valk De shoutout van Geert Wilders aan het adres van Thierry Baudet (‘schandalig buitenspel gezet’ in de provincies) doet vermoeden dat het niet-aanvalspact tussen PVV en FVD stand houdt. #apb19

Wilders evalueert eigen rechtszaak

Wilders begint, zoals verwacht, over zijn eigen proces. De coalitiepartijen blokkeerden eerder deze maand een Kamerdebat over hoe topambtenaren de vervolging van Wilders hebben geprobeerd te beïnvloeden. “De onderste steen mag nu vooral niet bovenkomen”, aldus Wilders. “Dat zou mij misschien kunnen helpen.”

De PVV-leider somt daarna op wat hem de afgelopen jaren is overkomen: van hoe hij streng beveiligd wordt en daardoor niet meer weet wat privacy is, tot de voorgedrukte aangiftes na zijn “minder minder”-uitspraken.

“Als in Hongarije de rechtstaat in het geding is, spreekt men schande en wil men nog dezelfde dag een spoeddebat. Maar als het voor hun neus gebeurt, moet alles in de doofpot blijven tot het vonnis is geweest.” Volgens Wilders gebeurt het regelmatig dat politici zich uitspreken over een vonnis, en zou dat nu ook moeten gebeuren.

Moord op advocaat hangt als schaduw over debat

De ochtend van dag één van de Algemene Politieke Beschouwingen dreigt te worden overschaduwd door de moord in Amsterdam op de advocaat van kroongetuige Nabil B. Premier Rutte sprak zojuist voor aanvang van het debat van een "treurige gebeurtenis". Minister van Justitie en Veiligheid Ferdinand Grapperhaus is deze woensdag niet bij de Algemene Beschouwingen aanwezig om zich met de moord bezig te kunnen houden. Hij zal later vandaag de Tweede Kamer informeren.

PVV-leider Geert Wilders begon zijn inbreng met het condoleren van de familie van de advocaat. Kamerleden reageerden voor het debat ook op de moord. D66-leider Rob Jetten sprak van een "schokkende moordaanslag". "Dit is een poging van de onderwereld om te intimideren, om de rechtstaat te ondermijnen. Dat is volstrekt onacceptabel, hier moeten we keihard tegen optreden." CDA-Kamerlid Chris van Dam twitterde dat hij de moord "erger dan erg vindt":

Twitter avatar ChrisvanDamCDA Chris van Dam Dit is erger dan erg. Een nieuw hoofdstuk in de brutaliteit van de drugsmaffia. Een regelrechte aanslag op onze #rechtsstaat. https://t.co/395bmrsF2N

De sprekerslijst

De sprekerslijst is als volgt opgesteld: eerst mag de grootste oppositiepartij, dan de grootste coalitiepartij, dan de tweede oppositiepartij, de tweede coalitiepartij, enzovoort.

Debat begint om 10.30 uur

Vandaag beginnen de Algemene Politieke Beschouwingen. Op de eerste dag spreken de veertien fractievoorzitters van de Tweede Kamer over de plannen.

Geert Wilders trapt straks als grootste oppositiepartij het debat af. Hij zal waarschijnlijk terugkomen op het ‘minder minder’-proces. De afgelopen weken werd duidelijk dat topambtenaren de vervolging van Geert Wilders hebben geprobeerd te beïnvloeden. Een Kamerdebat daarover werd door de coalitiepartijen uitgesteld, omdat zij eerst willen dat de rechter uitspraak doet.

Klaas Dijkhoff, de tweede spreker vandaag, kondigde in een interview met NRC vast aan wat zijn centrale boodschap wordt deze beschouwingen: hoe Nederland voorop moet gaan lopen met technologie, en hoe Nederland in de toekomst geld gaat verdienen.

Ook is interessant om te zien hoe GroenLinks, SP en PvdA zich tot elkaar en het kabinet verhouden. Het kabinet heeft in de Eerste Kamer de steun van PvdA of GroenLinks nodig, omdat het daar zelf geen meerderheid heeft. PvdA en GroenLinks proberen één blok te vormen met de SP. De drie partijen maakten een gezamenlijke tegenbegroting, maar echt eens kunnen ze het niet worden. De SP vond de tegenbegroting eerder wat maatregelen op een paar A4’tjes.