Laser kan straks drone neerhalen

Anti-drones Het onschadelijk maken van drones is nog te duur en te grof. Defensie onderzoekt het gebruik van lasers en stoorzenders.

Drone-onderschepper MP200 haalt een vijandige drone met een net uit de lucht. Deze techniek is relatief goedkoop ten opzichte van dure raketten.
Drone-onderschepper MP200 haalt een vijandige drone met een net uit de lucht. Deze techniek is relatief goedkoop ten opzichte van dure raketten. Foto Francois Mori/AP

In een stalen plaat van tien centimeter dik zit een ronde opening ter grootte van een tennisbal. Het gat is weggebrand met een lichtbundel uit een laserapparaat, dat een paar meter verderop staat in het laboratorium. „Dat was secondenwerk”, zei laser-expert Federica Valente van onderzoeksinstituut TNO in Ypenburg tijdens een rondleiding eerder dit jaar.

Zogeheten high energy laser-systemen kunnen in de toekomst misschien worden gebruikt bij de luchtafweer. In principe kun je met energierijke laserbundels aanvallers uit de lucht halen, of het nu gaat om vliegtuigen en raketten – of om drones. Om die laatste categorie onschadelijk te maken worden trouwens meer technieken onderzocht, van stoorzenders tot vliegende netten.

De recente aanslag op de olie-installaties in Abqaiq (Saoedi-Arabië), die mogelijk is verricht met (grote) drones en kruisraketten, toont aan hoe kwetsbaar cruciale infrastructuur is voor luchtaanvallen met ‘onbemande systemen’. Kleine drones zijn goedkoop (100 tot 1.000 euro) en makkelijk te krijgen via internet. Een kwaadwillende kan er een explosief aan hangen en het ding onder de radar doorsturen naar het doelwit. Het is de vliegende variant van de IED, die vooral bekend is als de bermbom.

Lees ook: Wie pleegde de aanval op de Saoedische olie-installaties en wat zijn de gevolgen? Twaalf vragen over een hoogoplopend conflict.

Voor militaire experts is Abqaiq minder een wake-up call dan voor de buitenwereld, om twee redenen. Ten eerste is nog onduidelijk hoe de dubbele aanslag heeft plaatsgehad en waarmee precies. Ten tweede is er voor experts al eerder een waterscheiding geweest, en wel rond de jaarwisseling van 2017/2018. Toen deden rebellengroepen met drones kort na elkaar een aanval op Khmeimim, een militair vliegveld en marinebasis van het Russische leger in Syrië. Bij de eerste aanval vielen twee doden en werden vliegtuigen beschadigd; de tweede aanval wisten de Russen af te slaan met luchtafweerraketten en door met een stoorzender de communicatiesignalen van de drones onklaar te maken.

Aanslag op Maduro

Die Russische ervaring leert dat landen die meedoen aan militaire missies, zoals Nederland, ter plekke voortaan ook rekening moeten houden met drones – al is het maar omdat IS drones uitrust(te) met granaten, die afgaan zodra het ding de grond raakt en die zo al Koerdische strijders in Irak hebben gedood. De mislukte drone-aanslag op de Venezolaanse president Maduro in april 2018 maakt daarnaast duidelijk dat elk land ook thuis risico’s loopt.

De kwetsbaarheid van Nederland schuilt in de overbekende infrastructuur: de waterwerken, de kerncentrale in Borssele en vliegveld Schiphol. Dat betekent niet dat zich hier zonder meer een Abqaiq-scenario kan afspelen. Waar een drone met een relatief klein explosief een olie-installatie kan laten ontploffen, is voor een zeesluis wel wat meer nodig. Aan de andere kant kun je met drones makkelijk zand in de machine strooien: eind 2018 hielden rondvliegende drones vele vliegtuigen aan de grond op de Britse luchthaven Gatwick.

De huidige luchtafweersystemen zijn te grofmazig en te duur voor de kleine, goedkope aanvallers uit de lucht. „Het kleinste wapen dat we daarvoor in Nederland tot voor kort hadden, is de draagbare Stinger-luchtdoelraket. Het kleinste object wat je daarmee kunt neerhalen is – zeg maar – „een klein sportvliegtuigje”, zegt een onderzoeker van het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR), die niet met zijn naam in de krant wil. De Stinger wordt gebruikt tegen vliegtuigen en helikopters over een afstand van een halve tot vijf kilometer.

Lees ook: Techbedrijven investeren in dodelijke, autonome wapens

Patriot-raket

In 2017 meldde een Amerikaanse generaal op een congres dat een vijandige drone van 200 dollar uit de lucht was gehaald met een Patriot-raket van 3 miljoen dollar. Met een paar goedkope consumenten-drones kunnen gewapende groepen de kosten van militaire operaties dus enorm opdrijven, concludeerde de generaal volgens website The Verge.

Fijnmazige en goedkope luchtafweer is dan ook het doel van het nationaal onderzoeksprogramma Counter-drones dat dit jaar in Nederland is gestart. Dit vierjarige onderzoeksprogramma doet TNO samen met NLR, onder aansturing van het ministerie van Defensie. De Nationale Politie en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) denken mee over het anti-drone-programma.

De opgave is lastig. Doordat drones klein zijn, zie je ze laat, zodat je weinig tijd hebt om ze uit te schakelen. „Bij een snelheid van 90 kilometer per uur heb je een reactietijd van ongeveer twintig seconden”, zei TNO-onderzoeker Pieter Elands bij de rondleiding. „In die tijd moet je het ding ontdekken, herkennen, identificeren en uitschakelen.” Dat uitschakelen moet met zo min mogelijk schade voor de omgeving. Het laten exploderen van bijvoorbeeld een raket in de buurt van de aanvaller is daarom vaak geen optie. De drone moet gericht worden uitgeschakeld en daarvoor worden verschillende technieken bekeken, zoals het uitgooien van netten door anti-drone-drones.

Stoorzenders kunnen nu al bijvoorbeeld de gps-navigatie van een drone uitschakelen – of de communicatie tussen de drones en de afzenders verstoren, zoals de Russen deden in Khmeimim. „Maar daarvoor moeten er wel signalen zijn, bijvoorbeeld tussen het doelwit en de drone”, zegt de NLR-onderzoeker. „Als een drone is geprogrammeerd om door middel van beeldherkenning te navigeren ontbreken die signalen.”

Meer dan stoorzenders zijn high energy lasers en microgolfwapens iets van de toekomst, doordat vele technische problemen opgelost moeten worden. Veelbelovend zijn ze wel, zei Valente. „Laser is goedkoop, een ‘schot’ is ongeveer een dollar.” Dan is een drone van 200 dollar ineens duur.