Omar al-Bashir moet elke zaterdag in een kooi voor de rechter verschijnen. In deze fase van het proces wordt een lange lijst van getuigen gehoord.

Foto Ebrahim Hamid/ AFP

‘Het is ons recht Bashir te steunen’

Zain el-Abdin Mohamed Hamed, advocaat van Bashir De Soedanese oud-president Bashir, die elke week moet voorkomen in zijn corruptieproces, krijgt hulp van 116 advocaten.

De cel van Omar al-Bashir is zo groot als de helft van deze zaal, zegt Zain el-Abdin. Hij spreidt zijn armen uit naar één kant van zijn kantoor, er blijft zo’n dertig vierkante meter over. El-Abdin is een van de 116 advocaten van Bashir, die dertig jaar lang de president was van Soedan, tot hij in april werd afgezet. Korte tijd later werd hij gearresteerd.

Zain el-Abdin Mohamed Hamed Privécollectie Zain el-Abdin

Bashir wordt beschuldigd van het illegaal bezitten van opgeteld zo’n negentig miljoen dollar, een cadeautje van de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman.

Veel Soedanezen zijn boos, noemen de aanklacht een „nepzaak” omdat hun oud-president veel ergere dingen zou hebben gedaan, zoals opdracht geven voor het bloedbad in Darfur. Alsof een moordenaar wordt vastgezet wegens een parkeerboete, hoor je op straat. Volgens de Verenigde Naties vielen in de Soedanese regio Darfur 300.000 doden, volgens de oude regering van Bashir 10.000. Het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag is om die reden naar Bashir op zoek.

„Er staan een tv en een bed in zijn cel”, gaat El-Abdin verder, „hij mag alleen zijn familie en advocaten zien.” Hij noemt de behandeling van Bashir „beschamend”. „Tijdens zittingen zit hij in een kooi. Onze oud-president! Het is duidelijk dat dit politieke proces is opgezet door zijn tegenstanders.”

De advocaat accepteert niet dat er maar één drankje wordt neergezet voor zijn bezoek. „Wat wilt u na uw sap?” zegt hij. „U moet nóg iets kiezen.” Een trommel kurkdroge dadels wordt vlug naar voren geschoven, daarna vier pennen. „Thee, koffie?” Zoemende airco’s houden de 40 graden hitte buiten de deur van dit advocatenkantoor in de Soedanese hoofdstad Khartoum.

Lees ook wat de Soedanezen vinden van de rechtszaak tegen Bashir. “Ze moeten hem ophangen. Dat zal een spektakel worden”

„Het is best duidelijk wie het geld heeft gegeven”, begint El-Abdin. „Bashir heeft niet om dit geld gevraagd. Een naaste medewerker van de Saoedische kroonprins heeft contact opgenomen met een naaste medewerker van Bashir. Hij zei dat er een heel belangrijk ‘bericht’ zijn kant op zou komen in een privévliegtuig. De medewerkers van de prins zijn opgevangen door de medewerkers van Bashir, op een vliegveld.”

Waarom hebben ze het ‘bericht’ niet teruggestuurd?

„Bashir heeft het geld niet zelf ontvangen, het is later aan hem gegeven. Als hij het geld had teruggestuurd zou dat politieke problemen kunnen opleveren tussen Soedan en Saoedi-Arabië. Vanwege de internationale sancties is het moeilijk voor Soedan om op een andere manier geld te ontvangen.”

Waarom noemt u dit een politiek proces?

„Deze zaak dient alleen om zijn politieke carrière kapot te maken. Het geld is niet alleen naar hemzelf of zijn familie gegaan maar naar maatschappelijke organisaties. Er zijn documenten die dit bewijzen. Uiteindelijk heb je het over een president die steun krijgt, niet voor zichzelf, maar voor zijn land, dat is niet iets uitzonderlijks.”

Wat is de maximale straf die Bashir kan krijgen?

Een ongemakkelijk lachje. „Hij is onschuldig, dus geen straf.”

Als u daar zo zeker van bent, waarom heeft hij dan 116 advocaten nodig?

„Die 116 advocaten zijn niet allemaal met dit proces bezig. Ze laten zien dat wij hoe dan ook achter hem staan. Zelfs een pas afgestudeerde advocaat kan deze zaak winnen.”

Hoeveel geld krijgt u van Bashir voor zijn verdediging?

„Niks. We doen dit gratis. Alle 116.”

Soedanezen op straat laten duidelijk weten dat ze Bashir niet meer als vrij man willen zien. Die 116 advocaten lijken wel zijn enige aanhangers.

„We voelen ons niet in gevaar gebracht of onder druk gezet vanwege het steunen van Bashir. De nieuwe slogan van Soedan is ‘Vrijheid, vrede en rechtvaardigheid’. Het is ons recht om Bashir te steunen.”

Maken deze 116 advocaten er zelf niet een politiek proces van door hem – niet uit juridische noodzaak – met zovelen te steunen?

„Ja dat doen we, maar deze zaak ís ook politiek.”

Iedere zaterdagochtend verschijnt Bashir in zijn kooi voor de rechter. In deze fase wordt een lange lijst met getuigen gehoord. De zaak is aangespannen door de tussentijdse militaire regering die een paar maanden de leiding nam in het land. Op dit moment leiden militairen uit die raad samen met een burgerregering het land – tot nieuwe verkiezingen, over drie jaar.

„We zijn een vergevingsgezinde natie”, zegt El-Abdin. „Uiteindelijk zal er ondanks alle politieke onenigheid in Soedan niks met hem gebeuren. De komende maanden, jaren, zullen mensen vergeten wat er is gebeurd.”

Wat zouden ze hem dan moeten vergeven?

„Ik hoef hem zelf niks te vergeven. Mensen die negatief over hem denken misschien wel. Politiek verdeelt ons en brengt ons samen. Je vijand van vandaag kan morgen een vriend zijn.”

Er zijn onder zijn leiderschap duizenden doden gevallen in Darfur, in het Nuba-gebergte. Politieke tegenstanders zijn opgesloten, verdwenen. Dit jaar nog is er tijdens demonstraties op mensen geschoten. Hoe kunnen zijn slachtoffers hem morgen als een vriend beschouwen?

„Wat in Darfur plaatsvond was een oorlog tussen stammen en milities. Uiteindelijk was het niet Bashir die daar naartoe ging en eigenhandig mensen doodde. Hij beschermde het land en deed zijn best vrede te bewerkstelligen. De Darfur-zaak kunnen we niet even bespreken in een interview van een uur.”

Het Internationaal Strafhof heeft vanwege Darfur een arrestatiebevel tegen hem uitstaan.

„Wij erkennen het Strafhof niet. Iedereen die in Soedan een regel schendt moet in Soedan worden vervolgd. Voor mij is het Strafhof een politiek middel dat in het voordeel werkt van bepaalde mensen.”

Andere Soedanese advocaten zeggen dat Bashir tien jaar kan worden opgesloten voor het aannemen van dit geld.

„Maar dan moeten ze wel bewijzen dat hij schuldig is. Hij is een politieke gevangene – ook als hij onschuldig blijkt kunnen ze hem blijven vasthouden. Hij is de leider van een partij, hij heeft onze hoogste positie bekleed, dertig jaar lang! Het is voor het eerst dat zo iemand in Soedan zoiets meemaakt.”