Recensie

Recensie Beeldende kunst

Wittgenstein voorlezen aan kamerplanten om de tekst beter te begrijpen

Galerie Kunstenaar Oscar Abraham Pabón las teksten van taalfilosoof Ludwig Wittgenstein hardop voor aan zijn kamerplanten. De felgekleurde buisjes die hij in galerie Martin van Zomeren naast zijn planten geïnstalleerd heeft nodigen uit tot praten én luisteren.

Zaalaanzicht: Oscar Abraham Pabón, Talking to Plants, 2019.
Zaalaanzicht: Oscar Abraham Pabón, Talking to Plants, 2019. Foto Galerie Martin van Zomeren

De Oostenrijks-Britse taalfilosoof Ludwig Wittgenstein kon niet zoveel met dieren, planten en, ja, ook niet met stenen. Wittgenstein ervaarde taal tussen mensen al als iets zeer problematisch. Hoe zou je dan kunnen spreken met en over dieren, planten en stenen? Wittgensteins hoofdwerken vormen geen eenvoudige kost, maar de Venezolaanse kunstenaar Oscar Abraham Pabón (1984) merkte dat hij de teksten beter begreep wanneer hij ze voorlas.

Zo begon vijf jaar geleden een project dat nu onder de noemer Talking to plants bij galerie Martin van Zomeren te zien is. Pabón las de teksten van Wittgenstein voor aan zijn kamerplanten. De Venezolaanse werkelijkheid van crisis en menselijke malaise drong zich op, persoonlijke ontboezemingen volgden. Planten – zo weten we inmiddels uit onderzoek van lang na Wittgensteins tijd – gedijen bij de vibraties van de menselijke stem. Voor Pabón werden zijn planten biechtvader, gesprekspartner én zuurstofleverancier.

Had Pabón het hierbij gelaten, dan hadden we nu bij Van Zomeren enkel een verzameling gezonde kamerplanten gezien. Maar Pabón toonde op bijvoorbeeld de Rijksakademie al eerder dat hij op een gelaagde manier ratio weet te vermengen met het irrationele en poëzie vindt in het meest prozaïsche. Bij Van Zomeren doet hij dat in twee series sculpturen.

Zaalaanzicht: Oscar Abraham Pabón, Talking to Plants, 2019. Op de achtergrond: Eliade painting (I) A-B, 2019. Foto Galerie Martin van Zomeren

De eerste serie Nepenthes (2019) omvat twaalf schitterende wandsculpturen die bestaan uit typische, grofkorrelige Venezolaanse bakstenen. De stenen zijn in geometrische vormen gezaagd, op sommige plaatsen voorzien van gekleurd glazuur, en vaak samengebracht tot labyrintische architectonische constructies. De nieuw ontstane abstracte vormen zijn stoer maar toch fragiel: ze ademen zowel opbouw als afbraak, vergankelijkheid en onvergankelijkheid.

De Talking to plants-serie bestaat uit een verzameling kamerplanten voorzien van felgroene en -gele, transparante buisjes die naast en boven de bladeren zijn gemonteerd. Die installatie met ‘spreekbuizen’ verleidt tot spreken met en luisteren naar de planten. Daarnaast zorgen de buisjes met hun snoepwinkel-schoonheid ervoor dat je scherper naar planten kijkt. Ze veranderen van een huis-tuin-en-keukenobject in een bron van visuele verbeelding. Dat gebeurt bij Pabón mooi en doeltreffend.