Warm onthaald in ‘nonkel’ België

Staatsbezoek Congolese president België hoopt op nauwere banden met ex-kolonie Congo en slikt kritiek op de omstreden verkiezing van president Tshisekedi in.

De Congolese president Tshisekedi, geflankeerd door zijn vrouw, landde maandag op een militair vliegveld bij Brussel voor een vierdaags bezoek aan België.
De Congolese president Tshisekedi, geflankeerd door zijn vrouw, landde maandag op een militair vliegveld bij Brussel voor een vierdaags bezoek aan België. Foto Benoit Doppagne/AFP

De Congolees Félix Tshisekedi woonde jarenlang in België. Hij werkte er als koerier en volgde vakken aan het Institut des Carrières Commerciales in Brussel. In de Congolese gemeenschap stond hij bekend als feestbeest.

Maandag kwam hij terug in het land, maar dit keer als president van Congo. Een ‘hoogmis’, noemen Belgische kranten zijn vierdaagse bezoek. Het is het eerste van een Congolese president aan de oud-kolonisator sinds 2007, en de eerste visite van Tshisekedi aan een Europees land sinds hij begin dit jaar op dubieuze wijze president werd. Beide kanten hopen, na de ‘koude oorlog’ van de laatste jaren, op een nieuw tijdperk voor de betrekkingen.

De relaties zijn gevoelig, alleen al vanwege het pijnlijke koloniale verleden. Hoewel het debat daarover de laatste jaren oplaait in België, lijken excuses nog lang niet in aantocht. Met de vorige president Joseph Kabila raakten de verhoudingen zwaar onderkoeld. Kabila stelde verkiezingen telkens uit en onderdrukte volksprotesten. De Belgische regering reageerde kritisch, waarop Kabila allerlei tegenmaatregelen nam. Zo beperkte hij het aantal vluchten van luchtvaartmaatschappij Brussels Airlines op Congo en liet hij het Congolese consulaat in Antwerpen sluiten, evenals de diplomatieke vertegenwoordiging van de Belgen in Kinshasa. België trok een deel van de ontwikkelingssamenwerking in. „Sommigen in België geloven nog altijd dat Congo een kolonie is”, vond Kabila.

Lees ook ons interview over de omgang met het koloniaal verleden in België: ‘Zolang de kolonisatie niet wordt besproken, blijft racisme bestaan in België’

Hoe anders spreekt Tshisekedi over „nonkel” België. „Als er een land is dat Congo kan helpen met zijn wederopstanding, dan is het België”, verklaarde hij maandag in een interview met de Belgische krant Le Soir, waarin het koloniale verleden nergens ter sprake kwam. Toch zag het er nog heel anders uit toen Tshisekedi begin dit jaar aantrad. Hoewel hij niet de meerderheid van de stemmen haalde, gooide hij het op een akkoordje met Kabila en werd hij alsnog president. België uitte kritiek op zijn benoeming, wilde de cijfers van de verkiezingsuitslag zien en feliciteerde Tshisekedi niet officieel met zijn presidentschap. „Voorlopig ligt de samenwerking stil. België staat aan de kant van de Congolese bevolking”, zei minister Alexander De Croo (Ontwikkelingssamenwerking).

Dit bezoek bewijst dat de relatie is verbeterd. Pragmatisme over de diplomatieke en economische belangen lijkt de laatste maanden de overhand te hebben genomen. Een deel van de sancties tussen de landen werd al teruggedraaid.

Militaire eer

Het bezoek moet de vernieuwde, intensievere relaties verder inluiden, schrijft het Belgische ministerie van Buitenlandse Zaken in een persverklaring. De ontvangst maandag was met militaire eer omgeven en Tshisekedi wordt deze dinsdag verwelkomd door premier Michel. Later volgt een ontmoeting met de koning.

„Veel Congolezen en Belgische Congolezen vinden deze draai bizar”, vertelt Nadia Nsayi, Congo-verantwoordelijke bij de ngo’s Broederlijk Delen en Pax Christi. „Eerst een kritische houding en nog geen jaar later wordt de rode loper uitgerold. België zit met een demissionaire regering die geen belangrijke beslissingen mag nemen. Ik vind de timing opmerkelijk voor zo’n belangrijk staatsbezoek.”

Toch is de keuze diplomatiek gezien wel logisch, denkt Nsayi: „De toon ten aanzien van Tshisekedi is internationaal veranderd. België dreigde alleen te komen staan met zijn kritische houding en wil laten zien dat het nog meedoet in het Congo-dossier.” Ook economische redenen spelen mee: „De sancties waren nadelig voor België. En er moet nog zo veel gebeuren in Congo, dat biedt interessante perspectieven.” Zo is de Belgische diamantsector voor een groot deel afhankelijk van Congo en zijn er plannen om samen te werken met de haven van Matadi in Congo.

Tshisekedi ziet ook veel samenwerkingsmogelijkheden, zei hij in Le Soir. Onder meer op militair gebied en in het onderwijs en de gezondheidszorg hoopt hij op Belgische inbreng. Met het bezoek bestendigt hij ook zijn legitimiteit bij het thuisfront.

Toch maant Nsayi tot voorzichtigheid. „België zal nu vooral moeten luisteren naar wat Tshisekedi wil bewerkstelligen in zijn land en hoe hij denkt dat België een rol kan spelen. Overhaast beslissingen nemen, zeker met een demissionaire regering, lijkt me een slecht idee.”