Opinie

Wacht niet op voldongen feiten

Prinsjesdag De Troonrede voelde als warm bad, maar was het niet beter geweest om stil te staan bij de grote keuzes op het gebied van klimaat of geopolitiek, inclusief de offers, vraagt .

Illustratie Hajo

Wie de afgelopen jaren in het Verenigd Koninkrijk woonde en recent terugkeerde naar Nederland, zal net als ik de Troonrede hebben ervaren als een warm bad.

O jee! De economie draait zo hard dat zorg en onderwijs niet aan mensen komen. Nee toch! Toeristen vinden ons zo aantrekkelijk dat hun massale komst hier en daar echt overlast veroorzaakt. Help! Buitenlandse investeerders hebben zoveel vertrouwen in Nederland dat kantoorruimte schaars wordt en de huizenprijzen blijven stijgen. Dit is het soort acute problemen dat je als land graag wilt hebben.

Nee, dan de Britten, zo lang ons voorbeeldvolk. Daar begon gisteren het Hooggerechtshof aan hoorzittingen om te bepalen of premier Boris Johnson onterecht het parlement schorste. De ernstigste constitutionele crisis sinds mensenheugenis ligt in het verschiet, en zelfs als deze wordt afgewend duurt de totale politieke verlamming voort. Drie en een half jaar al ligt het land politiek en bestuurlijk stil. Kapitaal, bedrijvigheid en talent vertrekt naar elders, terwijl Britten per hoofd van de bevolking toch al negenduizend euro per jaar armer zijn dan Nederlanders.

Deze kloof wordt nog groter, want waar de Britse regering lijkzakken heeft besteld voor als er door een No Deal-Brexit doden vallen, heeft onze regering zoveel geld over dat de NOS gisteren maar eens liet peilen waar het begrotingsoverschot volgens de bevolking het beste aan kan worden besteed. En in de Troonrede had het kabinet voor vele groepen en problemen een zak of zakje geld.

Langzaam wegdoezelen in een warm bad is zalig, op één voorwaarde: de badkamer moet veilig zijn. En dat is helaas ‘wel een dingetje’, om het eigentijds te zeggen.

Extreem veel geld bijdrukken

Het economisch centrum van Nederland ligt onder de zeespiegel en door klimaatverandering stijgt die zeespiegel. Veel van onze welvaart komt uit de export, maar nu dreigt Trump de Wereldhandelsorganisatie op te blazen en China uit de wereldeconomie te snijden – de zogenoemde ‘ontkoppeling’. Trump noemt de EU regelmatig de vijand, en hij ondermijnt de NAVO – nu net het verbond waar onze veiligheid van afhangt. Nederland zit ook nog in een onvoltooide muntunie waarvan geen expert gelooft dat deze in de huidige vorm bestand is tegen een werkelijke schok of crisis, en die bovendien alleen met negatieve rentes en het bijdrukken van extreem veel geld de vele zombiebedrijven en zombieregeringen in Zuid-Europa in de lucht kan houden. Voor zolang als dat goed gaat.

Tegelijkertijd heeft Nederland cruciale delen van de eigen ict-infrastructuur uit handen gegeven aan bedrijven in Amerika en China, landen wier inlichtingendiensten massaal bedrijfsgeheimen van Europese en dus ook Nederlandse bedrijven stelen. O ja, we zijn ook nog eens zwaar afhankelijk van olie die voor een doorslaggevend deel afkomstig is uit de Perzische Golf, waar elk moment oorlog kan uitbreken.

Wie kortom voorbij de luxeproblemen en begrotingsoverschotten kijkt, ligt niet langer in een warm bad. Een betere metafoor is misschien die van een goed onderhouden schip. De kapitein en zijn officieren staan met hun rug naar de zee en discussiëren met de passagiers over waar de dekstoelen moeten staan en wie er straks in welke volgorde mag aanschuiven bij het buffet. Intussen doemen achter de kapitein inktzwarte wolken en bliksemschichten op, en ijsschotsen, onderzeeboten en in de verte zelfs een vijandige vloot. Of beter: vloten.

Wereld op drift

Niet sinds de val van de Muur in 1989 was de wereld zo op drift; ecologisch, technologisch, economisch, monetair, geopolitiek. Dit gaat wel wat verder dan wat in de Troonrede „internationale handelsspanningen” heten. Het kabinet kan wel zeggen dat naast de Europese Unie de „samenwerking” met de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk de „hoekstenen” van ons buitenlands beleid blijven, maar hoe kun je samenwerken met landen die jou evident de rug toe hebben gekeerd?

Heel lang heeft de Nederlandse politieke en media-elite het diepere denkwerk over de wereld uitbesteed aan Britten en Amerikanen. Men praatte The Economist en The New York Times na, en hield dan het midden tussen de as Londen-Washington en Berlijn-Parijs.

Zo gaat het niet langer. De Amerikaanse en Britse politiek hebben een afslag genomen naar een toekomst die haaks staat op zo ongeveer alles wat de Nederlandse samenleving belangrijk vindt.

Was deze Troonrede niet juist een uitgelezen moment geweest om hardop na te denken over de grotere keuzes die voorliggen, de opties daarbij en de onvermijdelijke offers? Je kunt wel voor klimaat, de euro, wereldhandel en de internationale rechtsorde zijn, maar als degenen die de dienst uitmaken in de wereld dit niet of niet langer belangrijk vinden, dan is de vraag: hoe dan?

Een volk dat afwacht

Luisterend naar het opgewekt-onbenullige commentaar bij de NOS meteen na de Troonrede was de verleiding groot om te denken: misschien is het Nederland gewoon niet gegeven om fundamenteel na te denken over grote ontwikkelingen. Misschien zijn wij gewoon een volk dat liever afwacht tot de voldongen feiten er liggen, om er dan vol saamhorigheid de schouders onder te zetten.

Veelzeggend is dat de regering in de Troonrede de Deltawerken noemt als voorbeeld van een geslaagd „ingrijpend besluit” dat Nederland weer „veilig” maakte. Maar die Deltawerken kwamen er pas na de overstromingen van 1953, de meest dodelijke ramp in onze na-oorlogse geschiedenis.

Hoe dan ook zitten we midden in een periode van angstaanjagende onzekerheid en hulpeloosheid. Want hoe steenrijk we ook zijn, veel invloed op de wereld buiten Nederland hebben we niet, en anders dan precies 75 jaar geleden kunnen we er ook niet op rekenen dat andere wereldmachten ons komen redden.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.