Recensie

Recensie Film

Tragiek van theatergezelschap onder Stalins schrikbewind

Documentaire ‘Goset – Het vermoorde theater’ vertelt op theatrale wijze de geschiedenis van het Joodse Staatstheater tussen de oprichting in 1919 in Moskou en de gedwongen ontbinding in 1949.

In 1919, twee jaar na de Russische Revolutie, gaf Lenin een toespraak waarin hij het Russische volk eraan herinnerde dat „de Joden niet de vijand van de arbeiders zijn. Ze zijn onze kameraden in de strijd voor socialisme.” Het was het startsein voor de opbloei van de Jiddische cultuur in de Sovjet-Unie. Zo werd Goset opgericht, het in Moskou gezetelde Joodse Staatstheater dat door de staat werd gesubsidieerd. Leider Aleksander Granovski omarmde het modernisme, zoals een expressionistische acteerstijl. Kunstenaar Marc Chagall ontwierp de decors, tot hij in 1922 voorgoed naar het Westen ging. Onder de mensen die Granovski in dienst had, waren acteurs Michoëls („de beste acteur van Rusland”) en Zoeskin.

Uitleg op fluistertoon

De 57 minuten durende documentaire Goset – Het vermoorde theater vertelt het tragische verhaal van de theatergroep tussen de oprichting in 1919 en de gedwongen ontbinding in 1949. De film van Frans Weisz presenteert zich als theatervoorstelling, waarbij Vincent van der Valk zowel verteller is als acteur. Hij speelt Nathan, de assistent van Chagall, een fictieve ooggetuige die op fluistertoon uitlegt wie wie is en soms naspeelt hoe Michoëls en Zoeskin acteerden. Gelukkig is er ook archiefmateriaal, bewegend en foto’s, dat laat zien waar Goset voor stond: het verspreiden van de Jiddische cultuur. Dat deed Goset vooral in shtetls, plattelandsdorpjes waar veel Joden woonden.

Goset werd beroemd en toerde ook in Europa, in 1928 deed het gezelschap Nederland aan. Maar in de jaren dertig, de hoogtijdagen van Stalins schrikbewind, keerde het tij. Zo werd alles wat modernistisch was verboden en vervangen door de doctrine van het socialistisch-realisme – in de documentaire abusievelijk sociaalrealisme genoemd. Vervolgens ging het van kwaad tot erger.

Goset – Het vermoorde theater doet er alles aan om deze geschiedenis te verlevendigen: klezmer op de geluidsband, bewerkte foto’s en Van der Valk als verteller. Of deze ‘theatraliteit’ passend is, is een kwestie van smaak.