Redding AEB is zoektocht naar minste kwaad

Afvalbedrijf Een privaat reddingsplan voor AEB botst met staatssteunregels, zegt het college van Amsterdam. De voorkeursoplossing van het stadsbestuur is echter óók duur en onzeker.

Illustratie Dirma Janse

Een „buitengewoon teleurgestelde” en „zelfs ontgoochelde” directie en een opgestapte D66-wethouder. De keuze van het Amsterdamse college om verkoop van zijn noodlijdende afvalverwerker AEB aan het commerciële recyclingbedrijf Beelen te blokkeren, heeft de verhoudingen binnen het stadsbestuur én met de top van het afvalbedrijf op scherp gezet.

Toch houdt Amsterdam voorlopig vast aan zijn voorkeursoplossing, een nog uit te onderhandelen overname van AEB door de coöperatieve afvalverwerker HVC, eigendom van 44 gemeenten en zes waterschappen. Belangrijke redenen: het private reddingsplan zou wel eens kunnen botsen met staatssteunregels. Bovendien verwacht de gemeente meer regie te houden over haar afvalverwerking wanneer AEB onderdeel wordt van HVC.

Dat schreef het Amsterdamse college (van Groenlinks, D66, PvdA en SP) dinsdag in een brief aan de gemeenteraad waarin het zijn keuze voor HVC motiveert. Deze woensdag behandelt de raad de redding van AEB, dat volledig eigendom is van de gemeente. Één ding staat vast: pijnloze oplossingen zijn er niet voor de gemeente Amsterdam, AEB en zijn vier bancaire financiers.

Crisis te groot voor Amsterdam

Dat de hoofdstad tenminste een meerderheidsbelang in het bedrijf zal verkopen om het voor een faillissement te behoeden is al lang geen discussiepunt meer. De crisis bij de grootste vuilverbrander van Nederland (circa 400 medewerkers, omzet 156 miljoen euro in 2017) is de gemeente simpelweg boven het hoofd gegroeid. Financieel, maar ook bestuurlijk.

Gemeente en banken houden AEB met noodkredieten overeind sinds de bedrijfstop in juni plots vier van de zes verbrandingslijnen stillegde. Reden van de ongekend zware ingreep, die leidde tot afvaloverschotten in het hele land: onveilige verbrandingsinstallaties.

Onveilige installaties, wantrouwen, achterstallig onderhoud: de reeks problemen bij AEB is groot

Al gauw bleken die tekortkomingen aan de verbrandingsovens een symptoom van dieperliggende problemen, zoals NRC deze zomer reconstrueerde. AEB heeft last van jarenlang achterstallig onderhoud, wantrouwen tussen management en personeel en een gebrekkige veiligheidscultuur. Drie van de vier commissarissen kondigden deze zomer hun vertrek aan. De financieel directeur moest weg en er kwam op last van de gemeente een nieuwe topman, Koos de Vink. Het ontbrak in de directie en raad van commissarissen aan „voldoende kennis, vaardigheden en daadkracht om de ontstane situatie op te lossen”, zo staat te lezen in een vertrouwelijke interne analyse waarover NRC beschikt.

Tekort van 74 miljoen

Met de komst van De Vink zijn de problemen echter nog lang niet opgelost. AEB verwacht de verbrandingsovens pas later dit najaar weer aan te kunnen zetten – wat overigens wel iets eerder is dan aanvankelijk gedacht.

AEB grondig reorganiseren gaat veel langer duren. Bovendien vreest het bedrijf op de langere termijn „wegvallende omzet”, zo staat te lezen in een brief van AEB aan zijn vier banken. Contracten lopen in 2022 af. Daarbij kunnen importheffingen en Brexit leiden tot opdroging van de afvalstromen uit het Verenigd Koninkrijk, nu goed voor een kwart van het afval dat AEB verwerkt.

Intussen stroomt het geld zo snel uit de onderneming dat het liquiditeitstekort tot eind oktober dreigt op te lopen tot een geschatte 74 miljoen euro, schrijven AEB-directeuren De Vink en Paul Dirix in een verontrustende brief aan de gemeente, waarover Het Financieele Dagblad dinsdag publiceerde. Het college heeft het op zijn beurt over liquiditeitssteun à 35 miljoen euro voor de komende maand.

Hoe het ook zij, AEB heeft heel snel een kapitaalkrachtige, professionele partij nodig die het bedrijf voor een faillissement wil behoeden én intern orde op zaken kan stellen. Dat is geen fijne onderhandelingspositie. Zeker niet wanneer je, zoals de gemeente Amsterdam, hoge eisen stelt aan het duurzaamheidsprofiel van de koper (of nieuwe aandeelhouder) én het liefst zeggenschap houdt binnen het bedrijf.

Adviesbureau KPMG vond negen belangstellenden voor AEB, maar het verkooptraject ligt stil

Adviesbureau KPMG ging voor de gemeente op zoek en vond negen belangstellenden, schrijft het Amsterdamse college in de raadsbrief van dinsdag. Om wie het ging en hoe concreet ze waren, wordt niet duidelijk. Dat blijft voorlopig zo, want het Amsterdamse college heeft dit verkooptraject alweer stilgelegd.

Een veiling zou bij nader inzien teveel tijd kosten, schrijft het stadsbestuur. Bovendien heeft een verkoop van AEB als geheel „niet de voorkeur” van de gemeente. Zo wil Amsterdam onder meer zélf mede-eigenaar worden van Westpoort Warmte. Deze joint venture van AEB en energiebedrijf Vattenfall (Nuon) verzorgt stadsverwarming voor 35.000 huizen en andere gebouwen in Amsterdam.

Lees ook: Crisis in Amsterdams college door afval

Plan-Beelen

Over het gesneuvelde reddingsplan van recyclingbedrijf Beelen zijn, hoewel ongebruikelijk, wél veel details bekend. Sterker nog, op verzoek van de Amsterdamse oppositie komt mede-eigenaar Wim Beelen van het gelijknamige recyclingbedrijf uit Harderwijk zijn voorstel woensdag toelichten in de Amsterdamse raad.

Interesse voor dit privatiseringsplan is begrijpelijk, omdat het nadrukkelijk wordt gesteund en mede is opgesteld door de AEB-directie en voormalig wethouder Udo Kock (D66). De AEB-top stelde „ontgoocheld” te zijn over de afwijzing van het plan, Kock noemde het HVC-alternatief „evident risicovol en onnodig kostbaar”, en stapte op.

Bovendien was de deal al nagenoeg rond, zo blijkt uit de ‘intentieovereenkomst’ die partijen begin september opstelden en waarover NRC beschikt. Amsterdam zou het AEB-deel van Westpoort Warmte kopen voor 14,3 miljoen euro en zijn belang in het afvalbedrijf ‘verwateren’ zoals dat heet. Beelen, door het Amsterdamse college dinsdag omschreven als een partij die „veel ervaring heeft met circulariteit” beloofde 67 miljoen euro in AEB te steken in ruil voor twee derde van de aandelen.

De directe financiële pijn voor de gemeente zat er vooral in dat ze haar vordering van 114 miljoen euro op AEB moest laten vallen. Ook de banken werd verzocht 75 miljoen af te boeken op circa 200 miljoen aan leningen die zij nog hebben uitstaan bij het bedrijf.

De acute financiële nood voor AEB zou daarmee verholpen zijn. Ook hield Amsterdam in het Beelen-plan een minderheidsbelang en daarmee de kans een deel van de geleden schade goed te maken, mocht AEB er weer bovenop komen. Op dit moment staat AEB voor 140 miljoen euro bij de gemeente op de balans.

Aan de andere kant eiste Beelen „maximale vrijheid en flexibiliteit” en „volledige zeggenschap” bij AEB, staat in de intentieverklaring. Ofwel, Amsterdam raakte de grip op het bedrijf kwijt, ondanks zijn positie als minderheidsaandeelhouder.

Staatssteun

Dat zat het college niet lekker, blijkt uit de brief van dinsdag. Daarin schrijft het dat „de publieke belangen van de gemeente (...) worden ondergebracht in een op winst gerichte private onderneming”. Amsterdam verwacht „meer vrijheid” als het met HVC in zee gaat, waar sprake is van „100 procent publieke zeggenschap”.

Daar komt bij dat het plan Beelen juridisch kwetsbaar is, stelt het college op basis van een analyse van advocatenkantoor Pels Rijcken. Beelen stelt als voorwaarde voor de deal dat de gemeente Amsterdam een twintigjarig afvalverwerkingscontract sluit met AEB. Dat is mogelijk verboden staatssteun, schrijft het college, omdat zo’n contract dient te worden aanbesteed.

En een deal met HVC? Daar speelt dit risico minder volgens het stadsbestuur. Bovendien heeft HVC ervaring met onder meer warmtelevering en slibverwerking, waar ook AEB zich mee bezig houdt.

Maar dat betekent niet dat een deal met HVC, waarbij de boekwaarde van AEB wordt weggestreept en Amsterdam een minderheidsaandeel in de coöperatie krijgt, zonder risico’s is. Samen met AEB heeft HVC – omzet 264 miljoen euro – een schuld van meer dan 1 miljard euro. Daarvoor staan de gemeenten garant. Bovendien duurt het naar verwachting nog maanden voordat een deal is uitonderhandeld, als de gemeentelijke aandeelhouders van HVC al akkoord gaan. Mogelijk obstakel: de kernactiviteit van AEB is afvalverbranding, terwijl HVC daar juist vanaf wil. In de tussenliggende periode moeten gemeente en banken AEB overeind houden.

Kortom, pijnloos gaat het niet.