Nazi-satire ‘Jojo Rabbit’ wint hoofdprijs op filmfestival van Toronto

Toronto International Film Festival Het wedstrijdelement wordt steeds belangrijker op het filmfestival van Toronto. De belangrijkste prijs ging dit jaar naar Jojo Rabbit, een feelgoodkomedie over een jongetje in nazi-Duitsland.

Roman Griffin Davis en regisseur Taika Waititi in ‘Jojo Rabbit’.
Roman Griffin Davis en regisseur Taika Waititi in ‘Jojo Rabbit’. Twentieth Century Fox Film / Kimberley French

Niet met een prijzengala, maar met een socialemediacampagne en gratis vertoningen van de winnende films werden zondag de prijzen van het Toronto International Film Festival (TIFF) bekendgemaakt. De publieksprijs van 15.000 Canadese dollar (ruim 10.000 euro), alom beschouwd als de hoofdprijs van het ondertussen met steeds meer prijzen en prijsjes opgetuigde festival, ging naar Jojo Rabbit van de Nieuw-Zeelandse regisseur en acteur Taika Waititi (Hunt for the Wilderpeople, Thor: Ragnarok). Andere kanshebbers waren Venetië-première Marriage Story van Noah Baumbach en Parasite van Bong Jong-ho, die eerder dit jaar al in competitie in Cannes draaide.

Jojo Rabbit gaat over een jongetje in nazi-Duitsland dat niets liever wil dan Hitlers braafste leerling zijn. Zelf omschreef Waititi zijn film als een „anti-haat-satire”, maar niet alle recensenten konden de feelgoodkomedie waarderen waarin Waititi zelf het „denkbeeldige vriendje Hitler” speelt. Vergelijkingen werden gemaakt met de destijds eveneens omstreden „Holocaust-komedie” La vita è bella (1997) van Roberto Benigni, die destijds evengoed de Oscar voor Beste Buitenlandse Film won.

Want de Oscars, daar gaat het uiteindelijk allemaal om op TIFF. En artfilm Jojo Rabbit heeft zich als publiekslieveling acuut richting die populariteitspoll gekatapulteerd. Het Canadese festival heeft zich het afgelopen decennium ondanks toenemende concurrentie van Venetië sterk geprofileerd als de grote Oscar-incubator met eerdere publieksprijzen en latere Oscarwinnaars Slumdog Millionaire, The King’s Speech, 12 Years a Slave en vorig jaar Green Book. Jojo Rabbit opent voorafgaand aan de Nederlandse release op 31 oktober het Leiden International Film Festival.

Divers programmeren

Sinds vijf jaar kent Toronto met Platform ook een competitie „voor films met een sterke artistieke visie”. De Platform-jury gaf de prijs van 20.000 Canadese dollar aan de enige niet-wereldpremière in de tien films tellende selectie. Hun winnaar Martin Eden van regisseur Pietro Marcello had een paar dagen eerder in Venetië al de Coppa Volpi voor acteur Luca Marinelli in ontvangst mogen nemen.

Jojo Rabbit en Martin Eden zijn allebei films die de geschiedenis naar hun hand zetten. Martin Eden doet dat door het verhaal van een zeeman-schrijver die worstelt met vragen rondom individualisme en socialisme, uit de gelijknamige kunstenaarsroman van Jack London waarop de film deels is gebaseerd, te verplaatsen van de Verenigde Staten naar Napels en door archiefmateriaal op originele wijze te verankeren in de geschiedenis van de hele twintigste eeuw. Ook deze film is aangekocht voor distributie in Nederland en wordt dit najaar in de bioscoop verwacht.

Platform is met vier films van vrouwelijke regisseurs en een meerderheid aan films met vrouwelijke hoofdpersonen representatief voor wat het hele festival al een paar jaar zonder al te veel ophef doet: divers programmeren. Als Venetië-directeur Alberto Barbera met droge ogen durft te beweren dat er niet voldoende goede films van vrouwen zijn, dan bewijst Toronto het tegendeel.

Lees ook Filmfestival van Toronto lanceert de Oscarfavorieten

Net als Rotterdam is Toronto vele festivals ineen, met documentaires, kortfilmprogramma’s, Wavelengths voor de meest grensverleggende artfilms en cultfilms in de Midnight Madness-selectie. Er draaien meer dan 300 films, en daar zijn moeilijk trends of grote lijnen in te ontdekken. En TIFF zou TIFF niet zijn als niet half Hollywood een weekendje over zou komen. Renée Zellweger was de ster van het festival voor een verder nogal tegenvallende biopic over JudyThe Wizard of Oz – Garland. Tom Hanks was zijn aimabele zelf bij de promotie van het verrassende A Beautiful Day in the Neighbourhood, over de vriendschap tussen tv-persoonlijkheid Fred Rogers en journalist Lloyd Vogel. Joaquin Phoenix kwam uit Venetië overvliegen, nadat Joker daar de hoofdprijs had gewonnen, voor een Tribute Award waarbij hij een ontroerende speech over zijn jonggestorven broer River gaf. Ook Meryl Streep kreeg een Tribute Award en presenteerde haar nieuwe film The Laundromat, een Netflix-productie van Steven Soderbergh in de schaduw van de onthullingen over belastingontduiking en schimmige geldstromen in de Panama Papers.

Het Tribute Gala was dit jaar voor het eerst in het leven geroepen als fundraiser voor het grotendeels privaat gefinancierde festival.

Winnaars en verliezers

Maar ook zonder prijzen zijn er op zo’n festival altijd winnaars en verliezers. Al vroeg in het festival bleek dat de „feministische” feelgoodfilm Hustlers over een bende oplichter-strippers met Jennifer Lopez en Constance Wu kon bekoren. Maar dat de langverwachte Donna Tartt-verfilming The Goldfinch hard onderuitging, net zoals het waargebeurde Lucy in the Sky waarin Natalie Portman een NASA-astronaute speelt die op pad gaat om haar rivale in de liefde te kidnappen. Op zulke momenten is zelfs het loyale TIFF-publiek meedogenloos.

Zonder al te veel pre-festivalreuring ging de nieuwe film van de New Yorkse indie-broers Safdie Uncut Gems in première. Hun vorige film Good Time was al een sensatie, onder andere door de onverwachte hoofdrol van Robert Pattinson als koortsachtige kruimeldief, ditmaal wisten ze komiek Adam Sandler te strikken als gokverslaafde juwelenhandelaar en hem tot een zenuwslopende acteerprestatie aan te zetten die weleens serieuze concurrentie zou kunnen blijken voor Joaquin Phoenix’ Joker.

Het was ook het jaar van de zware thema’s. Een handvol films die we later in de Nederlandse bioscopen kunnen verwachten, gingen over terminaal zieke hoofdpersonen en euthanasie, van Roger Mitchells (Notting Hill) sterrenvehikel Blackbird tot het Noorse Hope. Dat is misschien geen teken des tijds, maar zegt wel iets over het aankoopbeleid van de Nederlandse distributeurs. Voor hen groeit Toronto nog steeds aan belang, getuige ook de sterke afvaardiging van filmtheaterdirecteuren die zich ondanks de hoge kosten in Toronto voorbereiden op het nieuwe filmseizoen.