Recensie

Recensie Film

Moederziel alleen in zijn eigen museum

Drama De Spaanse regisseur Pedro Almodóvar maakt de balans op van een kunstenaarsleven in een verbluffend mooie film. Antonio Banderas speelt zijn alter ego in Dolor Y Gloria.

Antonio Banderas, Pedro Almodóvars alter ego in Dolor y gloria.

Antonio Banderas, Pedro Almodóvars alter ego in Dolor y gloria.

De Spaanse regisseur Pedro Almodóvar gaf zijn nieuwe film tamelijk zelfbewust de titel Dolor Y Gloria: ‘Pijn en glorie’. Dat is meteen een lichte provocatie aan de kijker, of tenminste een uitdaging. Maakt de filmmaker die wat pompeuze en pretentieuze titel ook waar? Almodóvar was kennelijk zeker genoeg van zijn zaak om dat aan te durven.

Daarin heeft hij groot gelijk. Dolor Y Gloria is tegelijkertijd een van zijn meest persoonlijke en een van zijn beste films. De eerste helft van Almodóvars carrière stond in het teken van exuberante, extraverte en barokke films. In de tweede helft van zijn loopbaan is hij zich steeds meer gaan richten op beschouwende, ingehouden en intiemere films, zonder daarbij iets op te geven van zijn liefde voor stijl en schoonheid. Met Dolor Y Gloria bereikt hij daarmee zowel een eindpunt als een hoogtepunt.

Dolor Y Gloria bevat de balans van een heel kunstenaarsleven. Almodóvars 21ste film gaat over de filmmaker Salvador Mallo (Antonio Banderas), die veel trekken heeft van Almodóvar zelf. Hij is niet meer jong en lijdt aan een waslijst van lichamelijke en geestelijke kwalen; geestig samengevat in een geanimeerde sequentie, die menig ‘Young Elderly Person’ – de actieve oudere die momenteel de aandacht trekt – de moed in de schoenen zal doen zinken.

Mallo’s jeugdwerken uit zijn tijd als hemelbestormer in de jaren tachtig gelden inmiddels als ‘klassiekers’ en worden in gerestaureerde versies vertoond in het filmmuseum. Zijn chronische rugpijn bestrijdt hij door op late leeftijd nog te beginnen met het roken van heroïne. Zijn fysieke en mentale malheur maakt dat hij niet meer in staat is om aan een nieuwe film te beginnen. Herinneringen aan zijn jeugd, zijn seksuele ontwaken als negenjarig jongetje, zijn eerste grote liefde en zijn overleden moeder bepalen zijn dagen. Helemaal verslagen is hij niet; zijn taaie doorzettingsvermogen blijft doorschemeren. Maar Mallo zit dicht tegen opgeven aan.

„Het spijt me dat ik niet de zoon was die je graag zou hebben gewild”, zegt de regisseur in de film in een flashback tegen zijn bejaarde moeder (Julieta Serrano). Veelzeggend is dat Almodóvar die intieme scène pas op het laatste moment schreef, toen hij de film al aan het draaien was. Vermoedelijk is het geen over-interpretatie om daarin een samenballing te zien van Almodóvars worsteling met zijn familie en zijn homoseksualiteit.

De regisseur laat er geen twijfel over bestaan dat Banderas zijn alter ego verbeeldt. De acteur heeft het grijze kapsel en dito baard van Almódovar zelf aangemeten gekregen. Ook het schitterende appartement van de regisseur in Madrid is voor de film nagebouwd.

Lees ook een interview met regisseur Almodóvar over ‘Dolor Y Gloria’

Dat wil niet zeggen dat kunst en leven – of film en werkelijkheid – in Dolor Y Gloria op een naïeve manier samenvallen. Dat gelooft Almódovar geen seconde. In de film zelf brengt hij zijn scepsis tot uitdrukking over het hybride genre van ‘autofictie’ in een grappig gesprekje tussen moeder en zoon.

Dat kunst en leven niet samenvallen is precies het probleem van Salvador Mallo in zijn depressie. „Het lijkt hier wel een museum”, zegt zijn jeugdliefde Federico (Leonardo Sbaraglia) als hij Salvadors appartement voor het eerst betreedt. Federico zegt dat bewonderend, maar in een museum valt lastig te leven. Kunst kan het leven niet vervangen, of vice versa. Hoogstens kan de kunstenaar in zijn werk zijn leven tot kunst transformeren. Maar dan is het niet meer het leven zelf.

Dan moet hij wel eerst aan de slag gaan. Dat is Almodóvars melancholieke, maar ook stoïcijnse slotsom. De film ontroerend noemen doet Dolor Y Glora eigenlijk nog tekort. Ontroering kan hevig zijn, maar is vaak vluchtig en kort. Dolor Y Gloria beweegt de kijker op een dieper, meer blijvend niveau. Glorieus inderdaad.