Recensie

Recensie Vormgeving

Expo over Romanov-sieraden in Hermitage is niet helemaal meer van deze tijd

Tentoonstelling Zo verblindend als het aan het Russische hof moet hebben geschitterd, zo schittert het nu in de Hermitage in Amsterdam, waar ruim 300 sieraden en aanverwante voorwerpen zijn te zien uit de collectie van de Hermitage in Sint-Petersburg.

Alle sieraden en objecten komen uit de collectie van de Romanovs, die tussen 1613 en 1918 over Rusland regeerden, en de adel die hen omringde.
Alle sieraden en objecten komen uit de collectie van de Romanovs, die tussen 1613 en 1918 over Rusland regeerden, en de adel die hen omringde. Foto Evert Elzinga

De Eerste Wereldoorlog stond op het punt van uitbreken, de Russische Revolutie was nog maar een paar jaar weg. Maar aan het „schitterende Russische hof” heerste de overdaad, zo schreef een Franse gezant na een bezoek aan een bal in Peterhof. „In al zijn pracht en praal, was het schouwspel zo luisterrijk, dat geen enkel hof op aarde zich hiermee kon meten.” Met name was deze Maurice Paléologue getroffen door de sieraden. „De verblindende schittering van al die edelstenen, verspreid over de schouders van de dames, zal ik voor lang op mijn netvlies bewaren. Het was een fantastische stroom van diamanten, parels, robijnen, saffieren, smaragden, topazen, berillen…”

Zo verblindend als het aan het Russische hof moet hebben geschitterd, zo schittert het dezer dagen in de Hermitage in Amsterdam, waar ruim 300 sieraden en aanverwante voorwerpen zijn te zien uit de collectie van de Hermitage in Sint-Petersburg, aangevuld met jurken die werden gedragen tijdens bals, en schilderijen – de centrale zaal verbeeldt ook een bal.

Bloemenboeket van edelstenen, 1740-50, Jeremie Pauzie

Alle sieraden zijn oorspronkelijk gedragen door de Romanovs, die tussen 1613 en 1918 over Rusland regeerden, en de adel die hen omringde. Het verzamelen van sieraden begon tijdens de regeerperiode van Peter de Grote, die zich kleedde volgens de Europese mode, en nam al snel uitbundige vormen aan.

Veel tsarina’s droegen niet alleen zo veel mogelijk sieraden, vaak afkomstig uit het buitenland, die sieraden waren op hun beurt vaak ook weer voorzien van zo veel mogelijk stenen. Uitschieter is tsarina Elisabeth, die midden 18de eeuw regeerde, en ook haar kledingstukken liet verfraaien met talloze edelstenen. Haar hovelingen verbood ze de hunne te versieren met zoiets ‘gewoons’ als kristal en goud- en zilverdraad.

Niet alleen vrouwen waren dol op bling. „De mannen uit de hoge adel”, schreef de Engelse reiziger William Coxe, die in 1778 Sint-Petersburg bezocht, „gaan bijna bedolven onder de briljanten: knopen, gespen, sabelheften, epauletten, alles is ermee bedekt.” En dan zijn er nog de snuifdozen, sieradenkistjes, beeldjes en decoratieve voorwerpen als een bosje bloemen, gemaakt van edelstenen – ook te zien in Amsterdam.

Het meeste van de tentoongestelde voorwerpen en sieraden is van een indrukwekkend vakmanschap, maar het is een verademing als aan je aan het einde van de tentoonstelling bij de ontwerpen uit het eind van de 19de en begin van de 20ste eeuw van Franse huizen als Lalique en Fabergé komt, die begrepen dat meer niet altijd mooier is.

Verplicht nummer tegenwoordig bij mode- en modegerelateerde exposities: een vertaling van het nu. Sieradenontwerper Bibi van der Velden en couturier Edwin Oudshoorn maakten respectievelijk een ring en een avondjurk naar aanleiding van de collectie, couturier Jan Taminiau heeft zich er gemakkelijk van afgemaakt met zijn Postzakjasje, het eerste ontwerp van zijn hand dat werd gedragen door Máxima.

Grootvorstin Elisabeth, in 1725-10 geschilderd door Louis Caravaque

Wat pijnlijk ontbreekt op Juwelen! is de keerzijde van al die weelde. Zalen lang kun je je vergapen aan de ongelooflijke overdaad van de Romanov-sieraden, zonder maar iets te leren over de toestand van het land tijdens hun heerschappij. Het grootste gedeelte van de bevolking was boer, en het merendeel van die boeren leefde tot 1861 als lijfeigene, en daarna werden hun omstandigheden niet veel beter. Het land werd eind 19de eeuw getroffen door een grote hongersnood en door epidemieën, opstandelingen en revolutionairen werden naar Siberië gedeporteerd of geëxecuteerd.

Net zoals de overdaad van de meeste tentoongestelde sieraden niet meer van deze tijd is, is het negeren van de sociale en economische tegenstellingen in Romanov-Rusland dat ook.