Dit zijn de opvallendste plannen voor 2020 en verder

Zorg, wonen, defensie, onderwijs: waar gaat het kabinet extra geld aan uitgeven en waaraan juist minder? Dit zijn de belangrijkste maatregelen uit de Miljoenennota.

Subsidie voor nieuwbouw

Gemeenten die geld tekortkomen voor nieuwbouw kunnen straks een beroep doen op een nationale subsidiepot van 1 miljard euro. Ook huurders profiteren, want de overheid zet het mes in de verhuurderheffing. Die leverde de schatkist de afgelopen jaren veel geld op, maar wordt door veel woningcorporaties gezien als rem op hun bouwplannen. Een lagere heffing moet het bouwen van betaalbare huurwoningen voor hen weer aantrekkelijker maken.

Lerarentekort aangepakt

Het kabinet stelt voor 2020 en verder dertien miljoen euro beschikbaar voor regio’s om het lerarentekort in het basis- en voortgezet onderwijs en mbo aan te pakken. Het geld moet gebruikt worden voor bijvoorbeeld het stimuleren van zij-instroom of het verhogen van de door- en uitstroom van lerarenopleidingen. Er komt ook 21,2 miljoen euro beschikbaar voor het opleiden en begeleiden van zij-instromers.

Investeringsbank voor bedrijven

Er komt niet alleen een investeringsfonds, maar ook een investeringsbank, Invest-NL, onder leiding van Wouter Bos (PvdA), oud-minister van Financiën. Het kabinet besloot dat al eerder, maar de Eerste Kamer moet nog akkoord gaan. Die bank kan bedrijven subsidies geven (maximaal 10 miljoen euro per jaar) of geld uitlenen uit het investeringskapitaal van 1,7 miljard euro.

Lees ook: Wopke Hoekstra: ‘Er komen tientallen miljarden in het investeringsfonds’

NAVO-norm nog niet in zicht

In 2020 geeft het kabinet ruim 11 miljard euro uit aan Defensie. Dat is 1,35 procent van het verwachte bruto binnenlandse product. De NAVO-richtlijn is om 2 procent van het bbp uit te geven aan Defensie en in 2014 sprak de Nederlandse regering af om in 2024 „richting” die 2 procent te groeien. Met de 1,35 procent komt Nederland nog niet in de buurt en ook met nieuwe investeringen blijft ons land achterlopen bij het Europese gemiddelde. Dat ligt rond de 1,5 procent van het bbp.

Negen extra F-35’s

In de Voorjaarsnota maakte het kabinet al bekend dat Defensie kon rekenen op extra geld. Daarvan schaft Nederland nu negen extra F-35’s (JSF’s) aan, een begin van het gewilde derde squadron van vijftien F-35’s. Ook gaat dat geld naar de special forces, versterking van de IT-infrastructuur en de lonen van personeel.

2,6 mrd voor wegen en spoor

Het kabinet maakt 2,6 miljard euro uit het Infrastructuurfonds vrij voor onderhoud aan wegen, het spoor en de waterwegen. Dit is een zogenoemde ‘risicoreservering’ om er ook na 2025 van verzekerd te zijn dat er voldoende geld is voor onderhoud van vaak verouderde bruggen, viaducten en spoorwissels. Onderzocht wordt hoeveel personeel nodig is om dat werk uit te voeren.

Geld voor duurzame landbouw

Vanaf 2020 is er 180 miljoen euro beschikbaar om de varkenshouderij duurzamer en toekomstbestendig te maken. Varkenshouders die geuroverlast veroorzaken, kunnen subsidie krijgen als ze willen stoppen met hun bedrijf. Veehouders die willen innoveren, worden geholpen om dat op een duurzame manier te doen. Daar is 60 miljoen euro voor gereserveerd. Het ministerie wil met banken en andere financiers afspraken maken over financiële regelingen voor boeren die de omslag naar kringlooplandbouw willen maken.

Nota over toekomst van de zorg

Het kabinet wil vóór de zomer van volgend jaar komen met voorstellen om de zorg in de toekomst anders te organiseren. Doordat de vraag naar zorg door de vergrijzing toeneemt en er niet genoeg mensen in de zorg werken om aan die vraag te voldoen, zal de organisatie anders moeten, vindt het kabinet. Ook de betaalbaarheid staat onder druk: als er niets verandert, zijn de zorgkosten in 2040 twee keer zo hoog als in 2015.

Indexatie van lonen in de zorg

Uit de zorgbegroting blijkt dat er volgend jaar 88 miljard euro beschikbaar is voor de gezondheidszorg, ruim drie miljard meer dan dit jaar. Bijna twee miljard euro daarvan gaat naar indexatie van de lonen in de zorg, wat wil zeggen dat deze meestijgen met de inflatie.

Andere financiering rechtspraak

De rechtspraak krijgt er de komende jaren 95 miljoen euro per jaar bij. Ongeveer de helft daarvan is bedoeld voor ict, experimenten met bijvoorbeeld buurtrechters en het wegwerken van achterstanden. Met de rest wordt het tekort van de rechtspraak, dat is opgelopen tot ongeveer 50 miljoen euro, gedicht. Het stelsel van financiering van de rechtspraak gaat op de schop.

Geld voor kindgebonden budget

De overheid gaat vanaf volgend jaar meer ouders een kindgebonden budget geven, een tegemoetkoming voor ouders van kinderen tot 18 jaar. Ook wordt het bedrag per kind verhoogd. De aanpassing is alleen bedoeld voor ouderparen: voor hen worden de inkomensgrenzen verhoogd. Op deze manier wil het kabinet tweeverdieners met een middeninkomen meer ondersteuning geven. Ongeveer 320.000 ouderparen die al een kindgebonden budget krijgen, zullen dat bedrag gemiddeld met zo’n 990 euro per jaar zien toenemen. Daarnaast krijgen bijna 300.000 méér gezinnen recht op de tegemoetkoming, die voor hen gemiddeld 610 euro per jaar zal bedragen. De aanpassing kost de overheid ongeveer 500 miljoen euro per jaar.

Scholen worden gekort

Een tegenvaller: onderwijsinstellingen ontvangen volgend jaar bijna 150 miljoen euro minder dan waar ze op rekenden. Om de inflatie helemaal te compenseren, zou het onderwijs ruim een miljard euro ontvangen, maar dit wordt 882,6 miljoen euro. Met het bespaarde bedrag worden een tekort uit het verleden en extra kosten bij uitvoeringsdienst DUO betaald. Ook het hoger onderwijs kampt met een tegenvaller: een bezuiniging van 226 miljoen euro (structureel), vanwege het niet doorgaan van de renteverhoging op het studievoorschot.

Hogere zorgtoeslag

Een jaarlijks terugkerend cijfer in de zorgbegroting is de verwachte hoogte van de zorgpremie. Het kabinet voorspelt dat de premie volgend jaar voor de gemiddelde Nederlander uitkomt op 118,50 euro, een stijging van zo’n drie euro ten opzichte van dit jaar. Maar deze verwachting van het kabinet is hoogst onzeker. Want niet het kabinet, maar de zorgverzekeraars zelf bepalen hoe hoog ze hun premies voor volgend jaar maken. Ter compensatie van de hogere zorgpremie verhoogt het kabinet volgend jaar de zorgtoeslag, met 67 euro voor alleenstaanden en met 95 euro voor meerpersoonshuishoudens.

Geld voor nieuwe kunstvormen

Vooruitlopend op het nieuwe rijkssubsidiestelsel voor cultuur, dat geldt van 2021 tot 2024, wordt alvast 29 miljoen euro uitgetrokken voor andere dan traditionele kunstvormen. Te denken valt aan urban arts, ontwerpen en festivals. Meer aandacht voor hedendaagse cultuurvormen moet een ander, jonger en diverser publiek trekken.

Kleiner belastingvoordeel zzp’ers

Zelfstandigen hoeven in Nederland relatief weinig belasting te betalen, vergeleken met werknemers. Het kabinet gaat dat verschil nu verkleinen. Eén van de aftrekposten – de zelfstandigenaftrek – wordt vanaf 2020 in negen jaar tijd, stapje voor stapje, verlaagd. Nu mogen zelfstandigen hun belastbaar inkomen verlagen met 7.280 euro. In 2028 is dat nog 5.000 euro. De zelfstandigen worden gecompenseerd doordat het kabinet een ander belastingvoordeel – de arbeidskorting – vanaf 2020 in drie stappen verhoogt.

Uitbreiding diplomatie

Buitenlandse Zaken gaat ook in 2020 door met het versterken van de diplomatie, met de 40 miljoen euro die er sinds het regeerakkoord structureel bij zijn gekomen. Daarmee zijn ambassadekantoren geopend Niger, Tsjaad en Burkina Faso. Het Amerikaanse Atlanta en het Indiase Bangalore kregen een consulaat-generaal. Veel andere posten zijn versterkt met personeel. Het ministerie wil die uitbreidingen evalueren.

Lees ook: Tekst en uitleg bij de Troonrede van de koning

Koningshuis

De uitkering van de koning, de koningin en prinses Beatrix stijgt volgend jaar opnieuw. Zo ontvangt koning Willem-Alexander 949.000 euro, 23.000 euro meer dan dit jaar, koningin Máxima krijgt een uitkering van 377.000 euro, en prinses Beatrix 537.000 euro. De uitkeringen (de officiële naam voor de inkomens) worden jaarlijks geïndexeerd en volgen de salarisontwikkelingen van ambtenaren. Een uitkering aan kroonprinses Amalia komt pas in de begroting van 2021 voor, dan wordt zij achttien. De totale uitgaven van het Rijk voor het koninklijk huis, waaronder bijvoorbeeld de personeelskosten van 260 fte vallen en het beheer van de paleizen, stijgen volgend jaar van 43,2 naar 44,4 miljoen euro.

Geld naar Afrikaans onderwijs

Het ministerie van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking wil in 2020 extra investeren in „zinvol onderwijs” voor jongeren in Tunesië, Algerije, Libië, Egypte, Mali, Nigeria en Somalië, om hen in eigen land meer perspectief te bieden. Nederland doet dit vooral via internationale initiatieven, zoals de Global Partnership for Education of door ondersteuning te bieden aan lokale ondernemers, op voorwaarde dat ze jongeren in dienst nemen.

Meer kennis vergaren over China

Buitenlandse Zaken kondigde het in een recente China-notitie al aan: er komt een kennisnetwerk om binnen de overheid maar ook „breder” (bedrijfsleven, academische wereld) meer te weten komen over de ook in de EU sterk opkomende grootmacht China. In 2020 moet dit netwerk er ook echt komen.

Onderzoek naar woonplicht

Het kabinet trekt niet alleen geld uit om de krapte op de woningmarkt te bestrijden, maar onderzoekt ook nog een reeks andere maatregelen. Die stonden dinsdag niet in de begrotingsstukken, maar kwamen wel op Prinsjesdag naar buiten. Een van de plannen is mensen die in een sociale huurwoning wonen maar relatief veel verdienen, flink te laten bijbetalen. Dat zou zelfs kunnen oplopen tot boven de maximale huurprijs. En het kabinet kijkt ook of het mogelijk is om beleggers van de woningmarkt te weren door kopers te verplichten zelf in hun huis te gaan wonen.

Ombudsman

Al in de Voorjaarsnota werd besloten dat de Nationale ombudsman extra geld krijgt: dat wordt 864.000 euro. Dat is nodig omdat burgers hun vragen via steeds meer kanalen stellen en dat ook doen met het uiten van hun onvrede. De ombudsman merkt ook dat hij anderzijds moeite heeft met het bereiken van bepaalde groepen, onder wie minder zelfredzame burgers. Daarvoor is extra tijd en aandacht nodig.

Meer geld voor spionage

De AIVD en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) krijgen er structureel 29 miljoen euro bij. Volgens het kabinet kan de AIVD daarmee meer „diepteonderzoeken” doen „naar organisaties, personen en andere landen die een (mogelijk) gevaar vormen voor de Nederlandse democratische rechtsorde”. De onderzoeken richten zich met name op „salafistische aanjagers, links- en rechtsextremisme en anti-overheidsextremisme”.