Deze aannemer tart de Egyptische president op YouTube

Corruptie In twee weken tijd hebben miljoenen Egyptenaren de video’s van Mohamed Ali bekeken. De onbekende acteur en aannemer veegt daarin de Egyptische machthebbers de mantel uit.

Een screenshot uit een Youtube-video van Mohamed Ali.
Een screenshot uit een Youtube-video van Mohamed Ali. Foto Youtube

De Egyptische president Abdel Fattah Al-Sisi is in verlegenheid gebracht uit onverwachte hoek. De relatief onbekende acteur Mohamed Ali, tevens eigenaar van een bouwbedrijf, zet sinds twee weken vanuit zijn woonplaats in Spanje bijna dagelijks video’s online waarin hij Sisi en het Egyptische leger beschuldigt van corruptie, verkwanselen van publiek geld en het uitknijpen van private bedrijven.

Ali neemt de video’s, soms tot wel 30 minuten, zelf met zijn telefoon op. Hij zegt dat hij met zijn bouwbedrijf gedurende vijftien jaar opdrachten heeft uitgevoerd voor het leger, dat hem omgerekend nog vele miljoenen euro’s zou zijn verschuldigd. Het leger zou geld verspillen aan de bouw van onnodige hotels, nieuwe paleizen voor Sisi, en een peperdure grafkelder voor diens overleden moeder, aldus Ali.

Met harde bewijzen komt Mohamed Ali niet. Toch zitten Egyptenaren massaal aan YouTube gekluisterd om de ‘onthullingen’ te volgen. De video’s hebben een miljoenenpubliek en worden fanatiek gedeeld op sociale media. „Ali is een twijfelachtige bron, maar veel Egyptenaren, die zelf worstelen met gestegen prijzen en gefrustreerd zijn over de stand van zaken, geloven hem”, zegt de Egyptische journaliste Shahira Amin.

De precieze motieven van Ali, tot nu toe niet bereikbaar voor reguliere media, zijn onduidelijk. In zijn eerste video’s leek hij vooral gefrustreerd over zijn openstaande rekening bij het leger. Maar intussen geniet hij zichtbaar van de aandacht en ontpopt hij zich steeds meer als een politiek bevlogen activist.

Gevoelige snaar

Dat Ali een gevoelige snaar raakt, bleek wel uit de reactie van Sisi. De president laste met spoed een jeugdconferentie in, volgens de lokale website Mada Masr speciaal om te reageren op de video’s.

„Leugens en laster”, noemde Sisi de video’s tijdens de conferentie die afgelopen weekeinde live op de nationale televisie werd uitgezonden. „Ja, ik bouw presidentiële paleizen, maar niet voor mij, voor Egypte.” Het schaden van het vertrouwen in de president en in de legerleiding noemde Sisi „zeer gevaarlijk”, en iets wat hij niet kan toelaten. Een herhaling van de revolutie die in 2011 heerser Hosni Mubarak verjoeg, zou een grote vergissing zijn, waarschuwde Sisi.

Een screenshot uit een Youtube-video van Mohamed Ali.
Foto Youtube
Een screenshot uit een Youtube-video van Mohamed Ali.
Foto Youtube

Het leger heeft al decennia een stevige greep op de Egyptische economie. Het legt wegen en bruggen aan, produceert pasta en olijfolie, en exploiteert tankstations en hotels. Precieze cijfers ontbreken – het leger valt buiten staatscontrole en zijn begroting is geheim – maar uit het grote aantal recent aangekondigde projecten valt af te leiden dat het leger zijn economische invloed flink aan het uitbreiden is.

Economen waarschuwen dat de private sector lijdt onder die activiteiten van het leger, dat veel belastingvoordelen geniet en gebruik kan maken van goedkope arbeidskrachten, in de vorm van dienstplichtigen. Volgens Ali zet het onderaannemers onder druk om projecten onder de marktprijs uit te voeren. Iemand die betrokken is bij de bouw van de nieuwe, nog naamloze hoofdstad veertig kilometer buiten Caïro, bevestigt desgevraagd deze praktijk.

Sisi is niet de enige die in verlegenheid wordt gebracht via YouTube. Eerder dit jaar worstelde het Duitse CDU met een kritische video op het platform

Cementfabrieken liggen stil

Een treffend voorbeeld van marktverstoring is een nieuwe cementfabriek die het leger eerder dit jaar in gebruik heeft genomen. Sindsdien kampt de cementindustrie met overcapaciteit, en hebben verschillende bedrijven besloten hun fabrieken stil te leggen of personeel te ontslaan. Dit terwijl de armoede in Egypte toeneemt en het land straffe hervormingen heeft doorgevoerd die onder andere tot doel hadden de private sector te stimuleren.

Het is de vraag of Sisi’s toespraak goed voor hem uitpakt. „Door te reageren op Ali geeft Sisi hem juist politieke geloofwaardigheid”, zegt de in de VS wonende politiek analist Amr Khalifa. „Sisi geeft hiermee in wezen toe dat Ali zijn reputatie heeft geschaad.”

Bovendien greep Ali de mogelijkheid Sisi weer van repliek te dienen met beide handen aan. „Sisi weet dat hij liegt, het volk, het leger, de politie, de media en zijn aanhangers weten het ook”, twitterde hij snel na de toespraak. Hashtags ‘#‘Sisi leugenaar’ en ‘#Genoeg Sisi’ werd trending op Twitter. Sinds de conferentie heeft Ali alweer vijf video’s online gezet. „Wacht maar af, ik ga een revolutie tegen [Sisi] ontketenen! Sisi was bang [op de conferentie], omdat hij weet dat ik een van jullie ben.”

Ali speelt in op een heldenrol

Kritiek op Sisi is gevaarlijk, zelfs als je, zoals Ali, in het buitenland woont. Nadat de in Zweden woonachtige zanger Ramy Essam in 2018 Sisi in een nummer had bespot, werden Essams vrienden en collega’s die nog wel in Egypte woonden, gevangen gezet. Ali speculeert op een martelaarsrol: „Het is het waard te sterven voor jullie. Velen zijn gestorven, [...] ik zou vereerd zijn zoals zij te worden.”

Ali’s video’s tonen dat de populariteit van de president onder druk staat, en er onder de oppervlakte veel woede heerst. Maar journaliste Amin denkt dat Ali met het oproepen tot een revolutie zijn hand overspeelt. Na jaren van sociale onrust, zijn „de mensen moe en apathisch”, zegt ze. „Daarbij is de angst teruggekeerd, mensen weten wat de consequenties zullen zijn van protesten: geweld.”