De stiltes illustreren de strijd om Istanbul

Zap Fidan Ekiz ging naar Istanbul en sprak met de bewoners over de Turkse politiek. „Ik wil juist vandaag geen gezeik met de politie hier.”

Fidan Ekiz (rechts) aan tafel bij Celal en Fatma in 'Strijd om Istanbul'.
Fidan Ekiz (rechts) aan tafel bij Celal en Fatma in 'Strijd om Istanbul'. Foto BNNVARA

Er staat een oude stoel in de gang en die stoel is lang in beeld. Intussen horen we de stem van een vrouw: „Ik wil niet verder geïnterviewd worden. Vraag alsjeblieft niet door. Ik moet stoppen, hiermee. Ik moet aan mijn kinderen en kleinkinderen denken.”

Het is een tekenende scène uit Strijd om Istanbul (maandag uitgezonden door BNNVARA), de documentaire die Fidan Ekiz maakte met regisseur Kees Schaap over de polarisatie tussen aanhangers en tegenstanders van de AK-partij van president Erdogan in de stad. De tegenstellingen worden verder aangejaagd door een economische crisis.

De vrouw die niet meer wilde praten had daarvoor omstandig de lof gezongen van Erdogan, maar toen ze de Nederlandse journalist meenam naar een toespraak van de president, werden Ekiz en haar team door andere bezoekers weggestuurd. Eén blik op de gasten met hun camera was voldoende: „Jullie zijn vijanden van de islam.”

Pijnlijk is het lot van Guney, een jonge activist die eruit ziet alsof hij het verloren vijfde lid van ABBA is. Hij voert campagne voor de oppositie tegen Erdogans AK-partij. Nadat Ekiz („Ik heb heel veel spijt”) een citaat van hem heeft getwitterd, is er in de Turkse pers opgeroepen tot Guneys arrestatie. Een scène later zien we hem alleen door Berlijn lopen, waar hij is gaan studeren. Hij zegt niets meer.

De stiltes

De steeds weer opkomende stiltes van Ekiz’ gesprekspartners illustreren de deplorabele staat van de Turkse democratie. Strijd om Istanbul bestaat uit een reeks interviews met stadsbewoners rondom drie verkiezingen (eenmaal voor het presidentschap en tweemaal voor het burgemeesterschap) die er het afgelopen jaar werden gehouden. Dat is een bescheiden opzet, met een bescheiden resultaat. Veel nieuwe feiten of opvattingen bevat de film niet. Nogal schools is de keuze om bij geïnterviewden in beeld aan te geven of ze ‘seculier’ of ‘conservatief’ zijn.

Wat Ekiz goed kan, is mensen aan de praat krijgen. Zo hoeft ze op een terras maar een paar oude mannen te vragen naar hun reactie op de nederlaag van de AK-partij een dag eerder, of er staat binnen een paar minuten een hele groep om haar heen te bekvechten. „Op jouw leeftijd hadden wij het over ideologie”, bitst een oudere man tegen een millennial, „jij hebt het over aardappelen en uien”. Even later gaat het over journalisten in de gevangenis en probeert Ekiz de boel te sussen: „Ik wil juist vandaag geen gezeik met de politie hier.”

Een vergissing

Ook binnenshuis laat Ekiz de gemoederen soms hoog oplopen, blijkt als ze te eten is gevraagd bij Celal, een conservatieve visboer (en ex-zanger) met een kort lontje. Aan tafel vraagt ze terloops aan Celals vrouw Fatma (Levi’s T-shirt, tattoo op onderarm) of zij ook op Erdogan stemt. Nee, zegt ze – wat ze even later nuanceert tot een ongeloofwaardig „dat weet ik niet”.

Haar man wil duidelijk een goede indruk op Ekiz maken, hoewel die hem bij de tegenstrijdigheden in zijn relaas gewoon lijkt uit te lachen. Hij houdt vol dat hij zijn vrouw nergens toe kan dwingen, maar als de Nederlandse naar hoofddoeken informeert, slaat Fatma de ogen neer en vertelt ze dat ze buiten een hoofddoek draagt. Sinds wanneer is dat? Sinds ze samen zijn, bekent Fatma. „Ik wilde me aanpassen aan zijn familie, maar dat was een vergissing.”

Zo wordt wat begint als een politiek verhaal een verhaal over een huwelijk. Bij een volgend bezoek staat de relatie tussen de Celal en Fatma op springen. Zij houdt niet meer van hem. Hij is té vaak boos, zegt Fatma: „Allah is mijn getuige.” Celal: „Allah is ook míjn getuige.” Allah zag, denk ik, dat dit niet meer goed kwam.

Correctie (17/9): In een eerdere versie van dit artikel werd de activist Guney aangeduid als Guyden.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.