Opinie

Brief aan Van Engelshoven: uw wet gaat verengelsing niet tegen

Onderwijsblog Fijn dat minister Van Engelshoven de verengelsing van het hoger onderwijs wil aanpakken, vindt Paul Kirschner, maar haar wetsvoorstel is niet streng genoeg.

Protest bij de opening van het academisch jaar in Leiden tegen werkdruk in het hoger onderwijs en dalende budgetten per student.
Protest bij de opening van het academisch jaar in Leiden tegen werkdruk in het hoger onderwijs en dalende budgetten per student. Foto Sem van der Wal/ANP

Excellentie,

Mag ik u eerst bedanken dat u aandacht besteedt aan de verengelsing van het onderwijs. Onder meer met het wetsvoorstel Taal en Toegankelijkheid, dat u onlangs naar de Tweede Kamer hebt gestuurd. Op twee punten ben ik het roerend met u eens. Maar tegen één element uit uw wetsvoorstel heb ik bezwaar.

Eerst de punten waarover we het eens zijn. U wilt dat de uitdrukkingsvaardigheid van studenten in het Nederlands bevorderd wordt. Dat wilt u doen door in de wet vast te leggen dat universiteiten niet alleen de uitdrukkingsvaardigheid in het Nederlands moeten bevorderen bij Nederlandstalige studenten, zoals nu in de wet staat, maar voor alle studenten. Zo kan de binding van buitenlandse studenten met de Nederlandse samenleving en arbeidsmarkt worden vergroot.

Het lijkt mij ontzettend belangrijk dat buitenlandse studenten Nederlands leren als we willen dat ze meer binding met Nederland krijgen en er misschien zelfs voor kiezen om hier na hun afstuderen te blijven wonen. Als expat met Engels als moedertaal, en inmiddels 25 jaar Nederlander, heb ik mijn best gedaan Nederlands te leren omdat ik niet alleen hier wilde wonen, maar ook wilde leven. Ook voor Nederlandse studenten is taalvaardigheid belangrijk. Zij zullen zeer waarschijnlijk een baan in Nederland krijgen en met collega’s in het Nederlands communiceren.

Lees ook dit twistgesprek: De verengelsing van universiteiten is positief

U geeft daarnaast gehoor aan de kritiek van politici en studentenvakbonden die vrezen dat universiteiten en hogescholen in Nederland minder toegankelijk zullen worden voor Nederlandse studenten door de groei van het aantal buitenlandse studenten. Ook op dit punt ben ik het met u eens. Hoewel ik geen voorstander ben van ‘eigen volk eerst’, vind ik dat er geen onnodige belemmeringen moeten zijn voor Nederlandse studenten om hier te studeren.

Engelstalig onderwijs zit leren in de weg

Maar het blijkt dat uw wetsvoorstel toestaat dat instellingen in het hoger onderwijs een substantieel deel van hun opleiding in het Engels aanbieden, indien zij kunnen aantonen dat dit van meerwaarde is voor de student. Ik vrees dat een dergelijke bepaling het grootste probleem met Engelstalig hoger onderwijs in stand houdt. Het doel van het hoger onderwijs – eigenlijk van al het onderwijs – is zorgen dat studenten goed leren. Dat betekent dat zij de nodige diep conceptuele kennis en vaardigheden verwerven en die kunnen toepassen in het verdere onderwijs en daarbuiten. En hier ligt het probleem.

Gedegen onderzoek laat zien dat het leren van een vak in een taal die niet de eigen taal is het leren bemoeilijkt. Het leren gaat langzamer en er wordt minder inhoudelijk geleerd.

Onderzoek laat ook zien dat die negatieve effecten verergerd worden als degene die het onderwijs verzorgt een taal spreekt die niet zijn of haar moedertaal is. Gezien het feit dat de overgrote meerderheid van de docenten aan onze universiteiten en hogescholen nog steeds Nederlands als moedertaal heeft (en dit geldt ook voor de studenten), resulteert het geven van onderwijs in het Engels in moeilijker en minder goed leren. Dit kan niet de bedoeling zijn!

Lees ook: Engels, daar kan het Nederlands niet tegenop

Ik weet dat men zal zeggen dat de docenten het Engels redelijk beheersen, maar als academicus wiens moedertaal ooit Engels was kan ik u verzekeren dat dit niet het geval is. Na meer dan veertig jaar werkervaring aan verschillende universiteiten weet ik dat veel van mijn collega’s matig of zelfs slecht Engels spreken en vaak ook schrijven. Dit is bijna een garantie voor slecht onderwijs.

Excellentie: natuurlijk is de lingua franca in veel, zo niet de meeste wetenschapsgebieden Engels. Natuurlijk moeten studenten die in die vakgebieden (af)studeren in staat zijn om tekstboeken en wetenschappelijke artikelen in het Engels te lezen. Ze moeten Engelse artikelen en rapporten kunnen schrijven en Engelse voordrachten en betogen kunnen houden. Maar dit betekent echt niet dat het onderwijs – het overdragen van kennis en vaardigheden via colleges, werkgroepen, enzovoorts - ook in het Engels moet. Zorg dat uw wet geen mazen bevat waardoor universiteiten en hogescholen sluiproutes gebruiken om alsnog onnodig Engels als voertaal te gebruiken. Zorg dat uw wet niet aan zijn doel voorbij gaat!

Paul Kirscher is emeritus hoogleraar onderwijspsychologie.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.