Opinie

Leden van de Staten-Generaal, het staat niet vast dat de natie blijft bestaan

Prinsjesdag Het wel en wee van een land hangt uiteindelijk af van de inzet voor de publieke zaak en de betrouwbaarheid van publieke instituties, schrijft in deze alternatieve Troonrede.

Illustratie Anne van Wieren

Dank voor uw komst. Voor uw ijver en verkleefdheid aan mij, zoals Willem I het noemde in zijn eerste rede op deze troon. Ik weet dat we eigenlijk moeten praten over economische statistieken en de plannen van de regering, maar mijn hemel. Koopkracht gemiddeld wat gestegen en voor bijna helft bevolking gedaald: statistieken zijn mysteries.

Groeicijfers en krimpcijfers zijn onleesbare signalen; ze helpen niet een koers te bepalen in onduidelijke tijden. Daarom vragen ambtenaren weleens of literaire auteurs de statistieken willen vertalen in ‘lentefris proza’ en dat had ik eerlijk gezegd ook moeten doen. Een beetje romanschrijver had u in actieve voorjaarsstemming gebracht. Zelf kom ik niet verder dan de bewering van onderzoeksraden dat over enige tijd de pleuris uitbreekt.

De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid schrijft in zijn recente rapport Voorbereiden op digitale ontwrichting dat aan de horizon serieuze verstoringen opdoemen. Alles is door digitalisering zo verknoopt geraakt dat bij een aanval op de infrastructuur, of zelfs bij gewone storing, kernprocessen gaan uitvallen. Vervoer, drinkwatervoorziening, betalingsverkeer. „Als gevolg daarvan is de continuïteit van de samenleving niet langer gegarandeerd.”

Zorg dat je een stapeltje cash in huis hebt, zegt de Raad. Leer weer te navigeren op de sterren. De regering beraadt zich nog op dit advies.

Ook zonder acute ontwrichting is krimp onvermijdelijk. Laat ik dan toch maar een schrijver citeren, de Canadese romanschrijver Douglas Coupland, die in 2010 de toekomst voorspelde: het kannibalisme van het internet en het verdwijnen van de middenklasse.

Geniet van de kropsla

Hij adviseerde te verhuizen naar streken die niet bradend heet of cryogeen koud zijn en te genieten van kropsla zolang dat nog kan. Alles wordt minder, schreef hij, en we moeten maar wennen aan ingemaakt voedsel zoals dat in 1890 werd geserveerd in stationsrestauraties. Jam. Conserven. Groentes in het zuur.

Hoe accuraat Coupland kan voorspellen, moge blijken uit zijn prognose dat de wereld rond 2020 zou worden geregeerd door stupide mensen, opgevolgd door nog stupidere mensen. „We zullen leven in een wereld zonder koningen, met alleen prinsen in wie we ons vertrouwen zijn kwijtgeraakt.”

Het is aan uw ijver en verkleefdheid te danken, leden van de Staten-Generaal, aan uw trouw, dat we in ons eigen land nog wel degelijk koningen hebben. En koninginnen: het is aan de monarchie te danken dat Nederland het vrouwenquotum heeft gehaald aan de top van het landsbestuur. Het is aan de monarchie te danken dat er continuïteit is in de staat.

Illustratie Anne van Wieren

Lentefris lied

Er is dus reden tot optimisme, en een schrijver zou een lentefris lied kunnen zingen over ons land, waar vrijheid heerst en waar de meisjes en de jongens elkaar op school openlijk aankijken en waar de jongens de jongens aankijken en de meisjes de meisjes. Toch is de continuïteit niet vanzelfsprekend, ook het voortbestaan van de natiestaten is immers niet langer gegarandeerd.

Tot nu toe hadden staten nog een goed financieringsmodel. Bedrijven hadden op hun handelsreizen militaire bescherming nodig van de macht – en in ruil daarvoor betaalden ze belasting. Maar nu bedrijven online opereren en zichzelf wereldwijd kunnen beschermen, loopt het betalen van belasting op zijn eind. Nederland kan nog proberen een paar giganten met fiscale voordelen hierheen te lokken, maar die strategie houdt ergens op.

De regering krabt zich achter de oren. Hoe houd je het land bij elkaar als de grote bedrijven zich straks loskoppelen van de staat? Hoe zorg je voor verkleefdheid? Verknochtheid? Er zit niets anders op dan dat de staat zich ook loskoppelt en zich bezint op zijn opdracht. Behoud van het land vraagt om het behoud van een publieke infrastructuur. Publiek geld, inderdaad, publieke platformen en providers; de heer Stef Blok als designated survivor.

Voorbeeldfunctie

Zo hangt het wel en wee van een land uiteindelijk af van de inzet voor de publieke zaak en de betrouwbaarheid van publieke instituties. We winnen de oorlog niet met prinsen in wie we ons vertrouwen zijn kwijtgeraakt. De regering zal er daarom op toezien dat het ministerie van Justitie zijn voorbeeldfunctie eindelijk serieus neemt en dat het zich niet meer zal bemoeien met rechtszaken die het niet aangaan.

En niet alleen de overheid heeft een voorbeeldfunctie. Ook de kwaliteitspers is een instelling van de democratie. Het zet de samenleving onder druk als die uit sensatiezucht in het leven van bestuurders begint te roeren en het openbaar bestuur moedwillig en onnodig beschadigt. „Het is vaak lastig feiten en verzinsels van elkaar te onderscheiden. Nuance en inlevingsvermogen lijken bij voorbaat het onderspit te delven.”

Neem me niet kwalijk, dit laatste kwam uit een kerstboodschap, maar het is best toepasselijk.

Er is krimp en er is groei. Verlies en behoud. Er is de warme verbondenheid die een land bijeen houdt en de koude wind die uit onverwachte hoeken waait.

Als wij een natie willen zijn, vraagt dat om een scherp vooruitziende blik, in het bijzonder van u, leden van de Staten-Generaal. U mag zich daarbij gesteund weten door het besef dat velen u wijsheid toewensen en met mij om ijver en verkleefdheid voor u bidden.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.