Zimbabwe is te druk met overleven om Mugabe te herdenken

De Zimbabweanen zijn Mugabe-moe. Het geruzie rond zijn graf, de holle retoriek en de arrogantie van zijn familie.

De doodskist met de voormalige Zimbabweaanse leider Robert Mugabe wordt het stadion van de hoofdstad Harare in gedragen. Dit weekeind was zijn uitvaartceremonie, de begrafenis laat nog op zich wachten.
De doodskist met de voormalige Zimbabweaanse leider Robert Mugabe wordt het stadion van de hoofdstad Harare in gedragen. Dit weekeind was zijn uitvaartceremonie, de begrafenis laat nog op zich wachten. Foto EPA

Niemand komt te voet. De treurende Zimbabweanen worden per bus afgeleverd bij het stadion in de hoofdstad Harare om afscheid te nemen van de man die 37 jaar over dit land regeerde. Het portret van Robert Gabriel Mugabe hangt met plakband aan de voorruit, alsof hij hen voor het laatst wil leiden in zijn eigen rouwkoets. Ze komen uit Marondera, Masvingo, plattelandsstadjes zover als Mount Darwin.

In hun kleren dragen ze de stank van armoede, die in de laatste 17 jaar van Mugabe’s macht over Zimbabwe is komen te hangen. Schoenen zonder veters, sokken met gaten in slippers geperst. Maar over de doden niets dan goeds. „Hij vocht voor ons. Hij gaf ons het land en gaf ons onderwijs”, zegt Lovemore Mbeta, die richting de ingang van het stadion schuifelt waarin Mugabe ligt opgebaard. „Er is niks mis met Zimbabwe”, vult Godfriend Maposa aan. „Alles wat slecht is, is veroorzaakt door de Amerikanen en hun sancties. En de Britten.”

Lees ook de necrologie van Mugabe: Boze vrijheidsstrijder die zich altijd verraden voelde

Weinig hoog bezoek

Zo echoot Mugabe’s retoriek dit weekend over de doodskist die in het midden van het hoofdstedelijke stadion staat. De 60.000 zitplaatsen zijn nog niet voor een kwart gevuld. De meeste Zimbabweanen zijn Mugabe-moe. Om de hoek van het stadion staan kilometerslange rijen met auto’s voor benzinestations die nauwelijks nog bevoorraad kunnen worden door de opgedroogde stroom buitenlandse valuta. De fabrieken die de harde Amerikaanse dollars kunnen verdienen, liggen stil door de stroomuitval, 18 uur per dag.

De belofte van een Nieuw Zimbabwe door de coupplegers die Mugabe in november 2017 afzetten, is gesmoord in de overtuiging dat zelfs Mugabe beter voor Zimbabwe was. „We staan er nu veel slechter voor’’, zegt Naison Sangororo, die geen geld heeft voor benzine om naar de begrafenis te komen. Zelfs de jaren van hyperinflatie waarin Zimbabweanen met kruiwagens hun salaris bij de bank moesten halen, is hij al vergeten. Contant geld is nu helemaal uit het straatbeeld verdwenen: te duur om te drukken.

Slechts een paar staatshoofden willen hun naam aan de zijne verbinden door hem de laatste eer te bewijzen. President Teodoro Obiang van Equatoriaal Guinea, het langstzittende staatshoofd van Afrika, sinds 1979 aan de macht. De presidenten van Namibië, Angola, Malawi, Congo, Ghana, Mozambique en Zambia.

De landen waarmee Mugabe na zijn breuk met het Westen altijd schermde als zijn nieuwe vrienden – zoals China, Iran en Venezuela – sturen niet hun staatshoofden, maar afgezanten. In hun speeches roemen ze Mugabe als een Afrikaans leider en reppen ze met geen woord over de 20.000 Ndebele die onder zijn regie werden vermoord in het zuiden van Zimbabwe begin jaren tachtig, de honderden oppositieaanhangers die verdwenen, werden gemarteld of vermoord.

Als president Cyril Ramaphosa van buurland Zuid-Afrika het woord neemt, fluit het stadion om de afkeer te laten weten van het xenofobe geweld in diens land waarbij vorige week twaalf mensen om het leven kwamen. Ramaphosa sust de menigte met een mea culpa. „Ik sta hier voor u als een mede-Afrikaan om u excuses aan te bieden voor wat on ons land is gebeurd. Zuid-Afrika is niet xenofoob. Wij verwelkomen mensen uit alle landen.”

Ruzies over begraafplaats

Het zijn een van de weinige verzoenende woorden die dit weekend aan de rand van Mugabe’s graf worden gesproken. De ruzies tussen zijn weduwe Grace, haar gezin en de coupplegers die hem in 2017 afzetten, worden met heel het land gedeeld.

Bekijk ook de foto's: Zimbabweanen nemen afscheid van oud-president Mugabe

De familie eist dat hij op zijn geboortegrond wordt begraven, bij Zwimba, twee uur rijden ten westen van Harare. „Als het aan mij ligt, wordt hij hier begraven. Hij is het hoofd van de familie. Alle ooms en neven liggen ook hier”, zegt zijn broer Augustine, voor de rouwtent in Zwimba. Maar de machthebbers in de hoofdstad eisen dat Mugabe wordt bijgezet bij de National Heroes Acre, het monument waar alle politici van naam zijn begraven. Ook leiders wiens nabestaanden niet wilden, zoals Joshua Nkomo, de leider van de opgejaagde Ndebele’s.

Op vrijdagmiddag inspecteren Grace en de kinderen het monument. Als de jongens op hippe Gucci-sportschoenen de trappen af komen gerend, zegt neef Max, zonnebril en honkbalpet, dat hij „diep bedroefd is”, over het overlijden van zijn oom. „Hij wilde de inboorlingen emanciperen”, zegt hij dan. Hij gebruikt daarmee precies het woord dat witte Zimbabweanen in koloniale tijd altijd voor de zwarte bevolking gebruikten: ‘natives’. „En nu is het aan ons om zijn project voor te zetten”, zegt Max voordat hij in een geblindeerde Mercedes verdwijnt.

Het bewijs dat de Mugabes het contact met de bevolking die ze zeiden te verdedigen al lang geleden zijn verloren, komt kort daarna. Het lichaam van Mugabe zal pas over een maand worden begraven, als het nog te bouwen mausoleum groot genoeg is voor een leider zoals hij.