VS voeren druk op om Nederlandse Syriëgangers terug te halen

Internationale coalitie De VS hebben Nederland „tientallen keren en op vele niveaus” aangeboden te helpen met Syriëgangers repatriëren. Maar Nederland blijft die hulp weigeren.

Amerikaanse militairen maakten zich in juli van dit jaar op om te vertrekken uit de Syrische stad Ras al-Ain.
Amerikaanse militairen maakten zich in juli van dit jaar op om te vertrekken uit de Syrische stad Ras al-Ain. Foto AFP

Nederland staat onder toenemende druk om Syriëgangers terug te nemen, zo blijkt uit vrijdag gepubliceerde antwoorden op Kamervragen. Eerder dit jaar hebben de VS „herhaaldelijk” aangeboden om Nederlandse uitreizigers voor berechting terug te halen. Maar het kabinet is hier niet op ingegaan.

Volgens betrokkenen groeit de Amerikaanse ergernis over de Nederlandse houding. De Amerikaanse ambassadeur in Nederland, Pete Hoekstra heeft in het diplomatieke circuit hierover geklaagd, zo blijkt uit mails die NRC heeft ingezien. Volgens Hoekstra is Europese landen, inclusief Nederland, sinds 2018 al „tientallen keren en op vele niveaus”, zowel formeel als informeel, hulp aangeboden. Nederlandse ambtenaren zijn daarnaast „heel goed vertrouwd” met wat de VS militair en diplomatiek kunnen betekenen bij repatriëring.

Minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) en minister Ferdinand Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) erkennen dat het Amerikaanse aanbod betekent dat er geen eigen ambtenaren naar onveilig gebied hoeven te worden gestuurd. Maar, zo schrijven ze in antwoord op vragen van D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma, het zou de risico’s „slechts deels wegnemen”. Volgens de ministers blijft het een riskante operatie, ook met hulp van Amerikanen, „omdat een transport in deze regio uiteraard niet zonder gevaren is”.

Het staande kabinetsbeleid is dat uitreizigers die in Noord-Syrische gebieden door Koerdische strijders gevangen worden gehouden in kampen, niet actief worden opgehaald. Als zij zichzelf weten te melden bij het Nederlandse consulaat in de Iraakse stad Erbil, krijgen ze wel bijstand. Veel Kamerleden zijn van mening dat de uitgereisde Syriëgangers geen actieve repatriëring verdienen, omdat ze door hun keuze voor IS „afscheid van de rechtsstaat” hebben genomen, zoals CDA’er Martijn van Helvert het eerder dit jaar verwoordde.

Lees ook over de weerstand in de Tweede Kamer tegen het terughalen van Syriëgangers.

Maar de VS nemen hier steeds minder genoegen mee: in februari dreigde de Amerikaanse president Donald Trump op Twitter dat hij de Syriëgangers zal vrijlaten als Europese landen blijven weigeren hun eigen burgers terug te nemen en te berechten. Andere EU-landen zijn actiever dan Nederland. In het kielzog van een Franse actie werden twee Nederlandse weeskinderen ontdekt, die in juni om humanitaire redenen, maar bij hoge uitzondering, werden teruggehaald.

In januari beval de Rotterdamse rechtbank het ministerie van Justitie „al het nodige” te doen om een groep Nederlandse vrouwen terug te halen uit Syrisch-Koerdisch gebied. Aanvankelijk ging het om zes van terrorisme verdachte vrouwen en hun kinderen. Inmiddels gaat het om tien vrouwen en heeft Nederland volgens de rechter de plicht om tot vervolging over te gaan. Het kabinet onderzoekt nog hoe uitvoering kan worden gegeven aan dat bevel.

Grapperhaus en Blok schrijven dat de VS op 28 juni hebben aangeboden te helpen bij de repatriëring van de groep. Daarnaast ligt er het „staande aanbod” van de Amerikanen „om te assisteren” bij de terugkeer van andere uitreizigers. Volgens Nederlandse inlichtingendiensten zijn er in totaal 305 Nederlanders naar het strijdgebied in Irak en Syrië afgereisd. Daarvan is een deel (50) teruggekeerd en een deel omgekomen (tot medio 2018: 75 personen).

Internationale betrekkingen

De ministers zeggen ook te vrezen dat repatriëring gevolgen kan hebben voor de Nederlandse diplomatieke betrekkingen in de regio, bijvoorbeeld die met Turkije. Want voor zo’n actie zal moeten worden samengewerkt met „niet-erkende, separatistische groeperingen en/of entiteiten”, zoals de Syrische Koerden. Het terughalen van uitreizigers kan bovendien „directe gevolgen” hebben „voor de nationale veiligheid van Nederland en die van andere Schengenlanden”.

Voor zover bekend is Italië tot nu toe het enige EU-land dat met Amerikaanse steun een Italiaanse Syriëganger heeft teruggehaald. Ook het niet-EU-land Kosovo accepteerde hulp. In april werden 110 Kosovaren - IS-strijders, hun vrouwen en kinderen - met een Amerikaans vliegtuig naar het vliegveld van Pristina gebracht.

Lees ook waarom Nederland toch twee weeskinderen terughaalde uit Syrië: Is het beleid gewijzigd, of was terughalen IS-wezen een ‘uniek geval’?
Correctie (19 september 2019): In een eerdere versie van dit stuk stond dat 110 Kosovaarse IS-strijders naar Pristina zijn gebracht. Dat klopt niet. Het waren niet alleen IS-strijders maar ook hun vrouwen en kinderen. Hierboven is dat aangepast.