Hannah Hoekstra en Ramsey Nasr winnen Theo en Louis d’Or

Nasr en Hoekstra golden als de grote favorieten voor de prestigieuze prijzen.

Foto's Gwendolyn Keasberry (links) en Kelly-ann van Steveninck

Op het Theatergala van het Nederlands Theater Festival zijn zondag de prijzen uitgereikt voor het beste theater van het seizoen. De Theo d’Or (beste actrice) ging naar Hannah Hoekstra voor haar rol in People, Places & Things bij Toneelgroep Oostpool. De Louis d’Or voor beste acteur was voor Ramsey Nasr voor zijn optreden in Een klein leven van Internationaal Theater Amsterdam.

Bij zijn dankwoord hield Nasr een gloedvol betoog, waarin hij zijn collega’s opriep ‘liever’ voor elkaar te zijn. Tevens vroeg hij om een nieuw, beter soort inclusiviteit, die niet anderen uitsluit en geen nieuwe sektes creëert. Na het schrijven van zijn tekst ‘De andere stem’ was hem wit privilege verweten, terwijl hij als Dichter des Vaderlands nog die ‘teringbuitenlander was’, die moest oprotten. ‘Toneelspelen is leven zonder afkomst.’ Eindelijk verandert er iets in het theater. Laten we dat doen met liefde, zei hij, zonder het mes van de ideologie. ‘Hier staat geen allochtoon, geen witte man, maar zomaar een mens, dolblij.’

Hannah Hoekstra sprak een liefdesverklaring uit aan haar medespelers, haar regisseur Marcus Azzini en het theater zelf – ‘die slome kunstvorm, die soms een beetje achter lijkt te lopen, maar altijd precies op tijd is, in het hier en nu.’ Ze besloot met: ‘We betalen met onze aandacht en krijgen er verbinding voor terug. Dat is pricesless.’

De prijzen voor ‘de meest indrukwekkende bijdragende rol’, gingen naar Mark Kraan voor zijn rol in Cinema van Toneelgroep Oostpool en Het Nationale Theater (Arlecchino) en Rosa van Leeuwen voor haar rol in Wie is er bang voor Virginia Woolf? van Dood Paard (Colombina). In zijn dankwoord memoreerde Kraan fijntjes dat zijn agenda vanaf januari leeg is. Steeds zoeken naar nieuw werk, ook dat is het leven van een acteur. Van Leeuwen deed een shout-out naar collectieven als Dood Paard, waar je als acteur vrijheid en vertrouwen krijgt.

Lees ook: De beste acteur wint een andere prijs dan de beste actrice, waarom eigenlijk?

Martin Luther King van Urban Myth, Theater De Krakeling en STIP theaterproducties werd bekroond met de Gouden Krekel voor de meest indrukwekkende jeugdtheaterproductie. Ook Jibbe Willems ontving de Gouden Krekel, maar dan voor de ‘meest indrukwekkende podiumprestatie in het jeugdtheater’, voor zijn libretto voor Jabber van Theatergroep Kwatta.

Don Duyns en Pieter Kramer werden vereerd met de Prosceniumprijs, die wordt uitgereikt vanwege een ‘wezenlijke bijdrage aan het Nederlands toneel’. Regisseur Kramer en auteur Duyns kregen de prijs voor hun veelgeprezen en al jaren lopende serie familievoorstellingen van Theater Rotterdam.

De regieprijs ging naar Naomi Velissariou voor Permanent Destruction - The SK Concert bij Theater Utrecht. De mimeprijs was voor How to build a Universe van Davy Pieters bij Theater Rotterdam.

Eerder op de dag kregen Nima Mohaghegh en Saman Amini de Toneelschrijfprijs 2019 voor hun theatertekst A Seat at the Table. De tekst voelt volgens de jury ‘als een mokerslag, die juist door zijn directheid hier en nu van groot belang is om gelezen, gehoord en gezien te worden.’

De Toneelschrijfprijs – ter waarde van 10.000 euro – bekroont ‘de beste Nederlandstalige toneeltekst die in het afgelopen theaterseizoen voor het eerst gespeeld werd en die een belangrijke bijdrage levert aan de Nederlandstalige toneelschrijfkunst.’

De organisatie is in handen van het Fonds Podiumkunsten, het Nederlands Letterenfonds, het Vlaams Fonds voor de Letteren en de Taalunie.

Hannah Hoekstra, winnares Theo d’Or: Afwisselend liederlijk, grofgebekt, bits, bang, weerloos en in de war

Foto Gwendolyn Keasberry

‘Ik hou van acteren. Ik ben een echte actrice”, zegt Hannah Hoekstra in haar rol van verslaafde Emma in People, Places & Things van Toneelgroep Oostpool. In de kliniek waar Emma zich laat opnemen slaakt ze een bevrijdend „whoha!” als ze een lijntje coke snuift, terwijl ze over de telefoon haar moeder uitkaffert: „Ik stop met kanker zeggen als jij ophoudt zo kankerkut te doen!”

Er is geen peil te trekken op deze onmogelijke vrouw, die voortdurend van rol en houding wisselt. Ook Hoekstra verschiet voortdurend van kleur in haar rol. Ze is liederlijk, grofgebekt,maar even goed bang, klein als een muisje en flink in de war.

De jury van de VSCD Toneelprijzen die haar de Theo d’Or toekende, spreekt van „een perfecte tekstbehandeling en zeer indrukwekkend fysiek spel” en een „magistrale tour de force”. Haar evidente kwaliteiten leverden Hoekstra al eerder grote prijzen op. Voor haar hoofdrollen in de films Hemel (2012) en Helleveeg (2016) werd ze onderscheiden met een Gouden Kalf.

Op het eerste gezicht oogt Hoekstra ongenaakbaar – een combinatie van haar zelfbewuste blik en houding, haar jeugdige schoonheid (ook nu ze 32 is) en scherpe stemgeluid. Die uitstraling buit ze in People, Places & Things ten volle uit, omdat haar zelfingenomen personage wanhopig probeert vast te houden aan haar status en afkomst. Mede door haar glitterjurk roept alles in haar dat ze geen zielige vieze junk wil zijn, hoewel ze zichtbaar in de vernieling ligt. Hoekstra beweegt schichtig en ongecontroleerd, krabt voortdurend aan haar neus, wrijft haarlokken weg die er niet zitten, schuurt met haar hoofd langs een muur, en krimpt ineen bij geluiden die alleen zij hoort.

Het rijke script van Duncan Macmillan, in de vertaling van Hannah van Wieringen, biedt alle mogelijkheden om steeds een ander gezicht te laten zien. Hoekstra is betoverend in haar grilligheid. Niet zichzelf zijn is Emma’s vak en die ongrijpbaarheid etaleert ze bewust én onbewust, met afstoten, aanhalen, gekte en hulpeloosheid. Waar de actrice ophoudt en de patiënte begint, blijft een mooi raadsel. In de zorgvuldige regie van Marcus Azzini toont Hoekstra alle donkere hoekjes van wanhoop en pijn, maar vooral hoe een mens zichzelf verliest.

Het verhaal biedt Emma de ruimte voor een weg terug, die leidt naar een confrontatie met haar onbarmhartige ouders. Emma is herboren, maar Hoekstra oogt kwetsbaar en hoort de verwijten van haar gekrenkte ouders met effen gezicht aan. Alsof haar vlucht in zelfvernietiging elk moment opnieuw kan beginnen. Hannah Hoekstra ontvangt een zeer verdiende Theo d’Or.

Lees ook de recensie van NRC: Hannah Hoekstra imponeert als worstelende high class-verslaafde

Winnaar Louis d’Or Ramsey Nasr: hij manoeuvreert zijn personage ‘langs de randen van de afgrond’

Foto Kelly-ann van Steveninck

Ramsey Nasr speelt ‘de rol van zijn leven’ stond in de NRC-recensie na de première van Een klein leven van Internationaal Theater Amsterdam. Nasr speelde Jude, die als kind wordt mishandeld en misbruikt in het klooster waar hij als vondeling is geplaatst. Vanaf zijn negende wordt hij door Broeder Luke seksueel geëxploiteerd.

Dat levert scènes op die door merg en been gaan. Bijvoorbeeld als Jude vertelt: „Als er een groep op bezoek was geweest, kon ik een paar dagen niet werken.” In een flashback zegt Broeder Luke vervolgens: „Die laatste man vond je lekker, toch? Het is belangrijk om plezier in je werk te hebben. Maar je moet ophouden jezelf tegen de muur te smijten. Klanten zien je niet graag bont en blauw.” De twaalfjarige Jude huilt zacht. „Laat me stoppen. Laat me stoppen.”

De emotionele en fysieke schade bij de oudere Jude: een hinkend been, automutilatie, de keuze voor gewelddadige partners. Ramsey Nasr vertolkt deze kapotte man, die toch zijn geluk in het leven beproeft en liefde vindt, op weergaloze wijze. Hij huilt, huivert en schreeuwt, lacht en geniet, maar steeds met donkere blik en gespannen, verwrongen fysiek.

Volgens de jury van de VSCD Toneelprijs, die hem de Louis d’Or toekende, manoeuvreert Nasr zijn personage „op schitterende wijze langs de randen van de afgrond” en raakt hij „hart en ziel als klein jongetje, als boezemvriend, als onzekere stiefzoon en angstige minnaar”. Voor de constant aanwezige pijn in zijn leven ga je je, volgens de jury, „als voyeuristische toeschouwer bijna medeverantwoordelijk voelen”.

De 45-jarige Nasr krijgt de hoogste acteeronderscheiding voor de tweede maal. In 2015 verdiende hij de Louis d’Or al met zijn rol als Howard Roark in The Fountainhead, ook bij Internationaal Theater Amsterdam (toen nog Toneelgroep Amsterdam), ook in de regie van Ivo van Hove. Nasr is een ontzagwekkend multitalent: hij is ook een formidabel dichter, schrijver en librettist, zoals hij onder meer etaleerde als Dichter des Vaderlands (2009-2013).

Al in de zelfgeschreven monoloog De Doorspeler, waarmee hij in 1995 afstudeerde, demonstreerde Nasr zijn virtuositeit. Nadat hij in 2013 terugkeerde naar het toneel ontwikkelde hij zich tot een acteur met een grote emotionele diepte. De rol van Jude geeft hem de mogelijkheden de uitersten van de menselijke conditie te verkennen: van totaal verslagen en dood willen, tot diep geraakt door een onverwacht geluk dat hem ten deel valt. Nasr neemt je daarin mee.

In zijn spel en spreken zijn de lagen van Judes pijn en breekbaarheid extreem voelbaar. Hij kan dof klinken, ijselijk kermen en alles zeggen met geknepen lippen. Ramsey Nasr krijgt een zeer verdiende Louis d’Or.

Lees ook de recensie van NRC: Ivo van Hoves toneelstuk ‘Een klein leven’ is een zinderende helletocht