De logica waarmee ze in Den Haag te inhalige tegenspelers altijd afstraffen

Deze week: een pro-Russische FVD-medewerker, de terugkeer van de grote drie, tactisch voorwerk voor Prinsjesdag.

Ofwel: een kleine stand van zaken bij het begin van de voornaamste politieke week van het jaar.

Als je deze nazomer door de Haagse gangen wandelt, en je ziet de mensen, je praat met ze, je zoekt ze op in hun kamers, dan ontstaat een realiteit die je in geen jaren zag.

Onbewust ging je er al vanuit dat dit nooit meer zou gebeuren. Maar de traditionele grote drie – VVD, CDA, PvdA – zijn terug als de invloedrijkste spelers van de landspolitiek.

Niet dat bij hen alles op rolletjes loopt. Niet dat ze nog zo groot zijn. Zeker niet.

Maar voorafgaande aan de voornaamste politieke week van het jaar – Prinsjesdag, Algemene Politieke Beschouwingen – zijn ze alle drie vol zelfvertrouwen en bezetten ze in veel beleidsdossiers de interessantste tactische posities. In de laatste peilingen zijn ze, voor het eerst in jaren, terug op één, twee en drie – met overigens de VVD verreweg als de grootste.

Nu werden ze in de zomer ook geholpen door de man die ‘het partijkartel’ omver zou blazen. Geef Baudet een paar weken de kans eigen nieuws te maken, en dat partijkartel van hem loopt als een tierelier.

En denk niet dat de toestanden bij FVD voorbij zijn. Deze week vertrok Baudets nieuwe woordvoerder al na twee maanden. Intussen kreeg ik de bevestiging van een wel heel bijzondere benoeming bij de Europese FVD-fractie.

Laatst stond al op deze pagina dat Baudet vorig jaar een pro-Russische Brit, in 2008-2018 werkzaam bij een pro-Russische denktank in Parijs, tweede op de Europese FVD-lijst wilde zetten. Medebestuurslid Henk Otten verzette zich destijds, en het ging niet door.

Wat blijkt: nu is deze man, John Laughland (56), aangesteld als medewerker van de FVD-fractie in het Europees parlement.

Volgens delegatieleider Derk Jan Eppink gaat het om een „halftijdse” aanstelling, Laughland volgt voor FVD de commissie Buitenlandse Zaken. „Hij heeft een brede expertise en is auteur van vele academische werken”, aldus Eppink.

Laughlands opvattingen zijn bepaald bijzonder. Hij steunde talrijke autocratische Poetin-vazallen in de Russische regio. Hij ontkent de Bosnisch-Servische genocide in Srebrenica. Hij verdedigde wijlen Slobodan Milosevic, de socialistische oud-president van Servië (cultuurmarxisme, iemand?), en bekritiseerde zijn vervolging voor oorlogsmisdaden.

En: Laughland is van opvatting dat de EU is opgericht om oorlog te voeren, niet voor vrede. Op een conferentie van Poetin-bewonderaars in 2015, waar een Politico-verslaggever meeluisterde, zei hij zelfs dat de EU een door de CIA georkestreerde oorlogsmachine is.

Geen idee wat FVD-kiezers hiervan vinden – maar zoals bekend is het Kremlin dol op dit type EU-kritiek.

Intussen beleven we in Den Haag het sluitstuk van een kleine revolutie, die weinig gesignaleerd wordt maar grote impact heeft.

Het kwam deze week even in beeld toen via de NOS uitlekte dat het kabinet op Prinsjesdag bekendmaakt dat multinationals vanaf 2021 weer winstbelasting gaan betalen.

Trouw onthulde vorig najaar dat bedrijven als Shell hun buitenlandse verliezen bij de belastingdienst kunnen verrekenen, waardoor ze in de praktijk geen stuiver afdragen.

GroenLinks-Kamerlid Snels maakte er werk van, en kondigde met Nijboer (PvdA) en Leijten (SP) een initiatiefwet aan om het ongedaan te maken.

En zie: het kabinet neemt dit idee nu over, en het past in een patroon: door de pijnlijke discussie over de dividendbelasting verliest de werkgeverslobby, het is in geen veertig jaar gebeurd, al een jaar vrijwel elke beleidsdiscussie.

Sinds vorig jaar zomer werd achtereenvolgens de bankenbelasting verhoogd; de afschaffing van de dividendbelasting ingetrokken; een CO2-heffing voor bedrijven aangekondigd; een beloofde verlaging van de vennootschapsbelasting ingetrokken; en dus besloten tot terugkeer van de winstbelasting.

En ook in het stikstofdossier, waarover het volgende week veel zal gaan, moet het bedrijfsleven, vooral de veeteelt en de bouw, het ergste vrezen. Ongekend.

De kern: grote ondernemingen aanpakken is ook voor rechts een politieke winner geworden. Het land stemt rechtser dan ooit, maar zwenkt bij zijn kritiek op multinationals terug naar het levensgevoel van de jaren zeventig. Aanpakken die lui.

Ik vroeg er vier werkgeverslobbyisten naar, en het interessante is: ze zijn vol zelfkritiek. Je hoort: wij zijn te inhalig geweest. We hebben ons te weinig bekommerd om de nadelige gevolgen van de groei van het flexwerk. En: als je alleen nog gelijk wil krijgen, en nog zelden iets teruggeeft, keert alles zich op een dag tegen je - en word je ieders schietschijf.

Een doorleefd inzicht: uiteindelijk straft Den Haag inhaligheid altijd af. Zo gaan politici ook met elkaar om: de geslaagde politicus die overeind wil blijven houdt rekening met de verliezers. Alleen matige winnaars zijn ware Haagse winnaars.

Een routine die ze allemaal kennen. Wie zich bijvoorbeeld afvraagt hoe PvdA-voorman Asscher na 2017 de weg terug vond, kan daarover interessante passages vinden in zijn recente boek Opstaan in het Lloyd Hotel. Na zijn historische afstraffing in 2017 waren het uitgerekend zijn drie winnende concurrenten - Rutte, Pechtold en Buma - die hem uitlegden wat hij het beste kon doen.

Haagse logica: je hebt elkaar later altijd weer nodig. Dat is ook precies wat er de komende week tactisch speelt: de coalitie heeft geen meerderheid meer in de senaat, en wil daarom het liefst zaken doen met dezelfde Asscher.

Wilders is altijd buiten dit spel gebleven. Ook hij profiteert in peilingen van Baudets blunders, na desastreuze verkiezingen dit voorjaar. Maar tegelijk keert hij zich tegen de politieke orde, en juist daarom zijn de aanhoudende berichten van RTL Nieuws over zijn vervolging zo pijnlijk. Het ministerie van Justitie en Veiligheid zou zich daarmee hebben bemoeid, hoewel het dit eerder ontkende.

De gevolgen voor het arrest van het Hof in oktober zijn onhelder. Maar in het Kamerdebat, daarna, zal het zeker gaan over de informatievoorziening aan het parlement. Je krijgt de indruk dat ook minister Grapperhaus niet onder de indruk is van zijn eigen apparaat, juist daarom is Wilders’ systeemkritiek zo pijnlijk en potent: als Justitie en Veiligheid zelfs in de gevoeligste strafzaak van de laatste vijf jaar niet doet wat het zegt, wanneer dan wel?

Daarmee weten we ook dat dit thema vanaf woensdag, als Wilders de eerste spreker bij het debat is, een hoofdrol kan gaan spelen. Zijn waarschijnlijke doelwit: Rutte zelf.

Maar ook de twee andere gezichten van de oude grote drie zullen niet gespaard worden: politici als Klaver, Jetten, Wilders en Baudet vlassen er allemaal op hun positie over te nemen. Kansrijke thema’s genoeg: de stikstofcrisis, migratie, integratie, pensioenen, Hoekstra’s investeringsfonds, vrouwenquota, het lerarentekort, het leenstelsel, de woningmarkt, de drugseconomie, etc.

Maar zoals gezegd zijn algemene beschouwingen ook tactiek, en ik hoorde uit de coalitie deze week dat wat dit betreft de steun aan het plan van GroenLinks voor terugkeer van de winstbelasting geen toeval is.

Rutte III wil niet in de situatie komen dat het elke eis van Asscher moet inwilligen in ruil voor PvdA-steun in de senaat later dit jaar. En door de overname van het GroenLinks-plan met de winstbelasting denkt het kabinet dat het genoeg stemmen in de Eerste Kamer heeft voor het belangrijkste onderdeel van de begroting, het Belastingplan.

Met andere woorden: wat er volgende week ook gebeurt, Rutte III heeft al een voorziening getroffen mocht Asscher of een andere oppositieleider te inhalig worden.