Oekraïne wraakt hof in hoger beroep over Krimgoud

De voorzitter van het gerechtshof Amsterdam, die een uitspraak moet doen in het hoger beroep over de Krimschatten, verdedigde in een andere zaak de Russische staat.

De Krim-collectie bestaande uit onder meer een gouden zwaardschede, een pronkhelm en talloze juwelen in het Allard Pierson Museum.
De Krim-collectie bestaande uit onder meer een gouden zwaardschede, een pronkhelm en talloze juwelen in het Allard Pierson Museum. Foto Bart Maat/ANP

Er is mogelijk sprake van een „schijn van partijdigheid” en „vooringenomenheid” bij de voorzitter van het gerechtshof Amsterdam, Duco Oranje, die een uitspraak moet doen in het voortslepende hoger beroep over de Krimschatten. Advocatenkantoor Bergh Stoop & Sanders, dat de Oekraïense staat bijstaat in de Krimgoud-zaak, heeft daarom vrijdag een wrakingsverzoek ingediend.

Duco Oranje heeft in het verleden als advocaat de Russische staat verdedigd in een andere grote rechtszaak rondom het Russische Yukos Oil. Maarten Sanders, advocaat bij Bergh Stoop & Sanders, vindt het vreemd dat Oranje daar niet open over is geweest. „Dit vinden wij niet kunnen. Het is een grote schok voor Oekraïne dat dit gebeurt. Tegenover ons staat een aantal musea op de Krim, waar Rusland direct de leiding over heeft. Oekraïne is afhankelijk van de Nederlandse rechter in een geschil met een land waarmee het een gewapend conflict heeft”, aldus Sanders.

„Het is raar dat het gerechtshof een college heeft samengesteld waarvan de voorzitter de absolute onpartijdigheid niet kan waarmaken. Toen hij destijds als advocaat in de zaak Yukos werkte, was Rusland indirect zijn opdrachtgever en werkte hij intensief samen met de advocaten die nu in zijn Hof pleiten om het Krimgoud naar Rusland te brengen.”

Bergh Stoop & Sanders heeft vorige week een brief gestuurd aan Oranje waarin zij hun zorgen met hem delen. Oranje zelf ziet zijn vroegere rol in de zaak-Yukos niet als aanleiding om zich terug te trekken als voorzitter van het Hof. Een woordvoerder van het gerechtshof in Amsterdam zegt dat het wrakingsverzoek is ontvangen, maar dat de feiten die door de advocaten van Oekraïne worden gepresenteerd niet juist zijn. Wat er niet zou kloppen, kan het hof niet toelichten omdat het om een lopende zaak gaat. „Inhoudelijk komen de feiten ongetwijfeld tijdens de openbare zitting van de wrakingskamer aan de orde”, reageert de woordvoerder.

Tentoonstelling Krimgoud

De Krimgoud-zaak draait om een collectie, bestaande uit archeologische vondsten zoals een gouden zwaardschede, een pronkhelm en talloze juwelen, die al sinds 2014 in bruikleen zijn aan het Allard Pierson Museum in Amsterdam. Zowel Rusland als Oekraïne maakt aanspraak op die collectie.

Vier musea op de Krim en één museum in Kiev leenden in 2014 de kunstschatten uit aan het Amsterdamse museum voor de tentoonstelling ‘De Krim. Goud en geheimen van de Zwarte Zee’. Ten tijde van de tentoonstelling werd de Krim geannexeerd door Rusland. Het Allard Pierson besloot daarom de voorwerpen niet terug te sturen, uit angst dat de kunst in handen van Moskou zou vallen. Rusland dreigde daarna alle samenwerking met Nederlandse musea op te zeggen.

Een rechter oordeelde eind 2016 dat het Krimgoud teruggestuurd moest worden naar Kiev, omdat de voorwerpen behoren tot het erfgoed van Oekraïne. Omdat de Krim niet wordt erkend als soevereine staat, heeft het ook geen recht op de kunstschatten, was de gedachtegang. Vier musea op de Krim gingen in 2017 tegen die uitspraak in hoger beroep. In juli zou er een uitspraak komen, maar die werd uitgesteld omdat het Hof „nadere inlichtingen” nodig had.

Zaak-Yukos

Binnenkort gaat de zaak weer verder, maar het advocatenkantoor dat de Oekraïense staat verdedigt, twijfelt aan de onafhankelijkheid van het Hof. Voorzitter Oranje was in zijn vorige juridische leven namelijk advocaat bij het grote Engelse advocatenkantoor Clifford Chance. Hij trad tussen 2007 en 2011 op als verdediging voor de Russische vennootschap Promneftstroy.

Promneftstroy ging er na de arrestatie van de Russische oligarch Michaïl Chodorkovski in 2003 via een veiling met de boedel van de failliet verklaarde Russische oliemaatschappij Yukos vandoor. Chodorkovski, de baas van Yukos en destijds een van de rijkste mensen in Rusland, gaf in de aanloop naar de Russische parlementsverkiezingen in 2004 steun aan de oppositie en had zelf ook politieke aspiraties. Hij werd gearresteerd op verdenking van belastingontduiking en fraude en hij zat tien jaar lang in een Siberisch strafkamp.

Inmiddels woont Chodorkovski in Londen en financiert vanuit daar onderzoek voor de Russische oppositie. Zijn bedrijf Yukos werd kaalgeplukt en de Russische bezittingen van Yukos Oil werden grotendeels overgeheveld naar staatsoliebedrijf Rosneft, dat de rechtspraak in Nederland en Armenië manipuleerde in het eigen voordeel. Oranje was als advocaat betrokken bij een bankenconsortium dat op grond van een deal met het Russische staatsoliebedrijf Rosneft in 2006 het faillissement van Yukos Oil aanvroeg.

Faillissement Yukos

De Hoge Raad in Den Haag oordeelde in januari dit jaar dat de Russische overheid in 2006 bewust aanstuurde op het faillissement van Yukos. Daarmee kwam vast te staan dat de curator niet bevoegd was om aandelen in een buitenlandse tak van Yukos Oil, namelijk Yukos Finance B.V., te verkopen aan de Russische vennootschap Promneftstroy, die in feite opereerde vanuit de Russische overheid. Het kapitaal van Yukos Finance (800 miljoen dollar) was achter een beschermingsconstructie met een Nederlandse stichting geplaatst. Daarom moest Promneftstroy bewijzen dat het faillissement van Yukos rechtmatig was, om zo bij het geld te kunnen komen. Dat lukte niet.

Oranje probeerde als advocaat van Promneftstroy in vele processtukken de legitimiteit van het handelen van de Russische staat te verdedigen, stellen de advocaten van Oekraïne. Hij trok daarbij op met advocaten Meijer en Koppenol-Laforce van het bureau Houthoff, dat vaker de Russische Staat terzijde staat. Zo ook in de Yukos-zaak. Dezelfde Meijer en Koppenol treden nu op voor de Krim-musea die de kunstvoorwerpen uit het Allard Pierson Museum naar Simferopol terug willen halen. Zij willen voorkomen dat het Krimgoud aan Kiev wordt overgedragen.

Het is nu aan de wrakingskamer, bestaande uit drie raadsheren, om te besluiten of Oranje zich moet terugtrekken en of er een nieuwe rechter en voorzitter aangesteld moet worden. Dit zou betekenen dat de zaak opnieuw vertraging oploopt, er een nieuwe zitting moet komen en een deel van de zaak opnieuw moet worden bekeken.

Update (13 oktober 17.43 uur): Dit bericht is aangevuld met een schriftelijke reactie van het gerechtshof Amsterdam.