Uitgelekte Miljoenennota: meer geld voor koopkracht, woningen en Defensie

Prinsjesdag Het kabinet trekt 3 miljard euro uit om de koopkracht te verbeteren. Vooral werkenden gaan erop vooruit.

Minister Wopke Hoekstra van Financiën en premier Mark Rutte vorig jaar bij het bekijken van de Miljoenennota.
Minister Wopke Hoekstra van Financiën en premier Mark Rutte vorig jaar bij het bekijken van de Miljoenennota. Foto Bart Maat / ANP.

In een poging de koopkracht voor alle huishoudens komend jaar te verbeteren wil het kabinet 3 miljard euro extra uittrekken. Dat blijkt uit de Miljoenennota 2020 die in handen is van NRC.

Bij de voorlopige cijfers van het Centraal Planbureau in augustus bleek dat het algehele koopkrachtbeeld positief was, maar dat er grote verschillen zouden ontstaan tussen inkomensgroepen. Met een omvangrijke extra lastenverlichting wil Rutte III dat, in het laatste volledige regeringsjaar voor de volgende Tweede Kamerverkiezingen, repareren.

De koopkracht voor alle huishoudens zou volgend jaar in doorsnee met 2,1 procent moeten toenemen. In augustus lag dat percentage nog op 1,2. Het zijn volgens het kabinet vooral de werkenden die erop vooruitgaan: de arbeidskorting en de algemene heffingskorting worden verhoogd, de inkomstenbelasting wordt verlaagd.

Deze lastenverlichting wordt voor een groot deel betaald door hogere lasten voor bedrijven. Zo daalt de winstbelasting voor grote bedrijven volgend jaar minder dan door het kabinet was beloofd. En het kabinet voert een eerder aangekondigde lastenverlichting een jaar eerder in. Deze hervorming houdt in dat er al in 2020 nog maar twee tarieven zullen gelden in de inkomstenbelasting, in plaats van drie. Dat is voor veel burgers voordelig.

Hoekstra behoedzaam

Het koopkrachtperspectief in de Miljoenennota blijkt altijd een rekbaar en lastig in te schatten begrip. Afgelopen week bleek uit CBS-cijfers over 2018 dat de twee jaar geleden door het kabinet geraamde koopkrachtverbetering bij lange na niet werd gehaald. In de huidige Miljoenennota schrijft minister Hoekstra (Financiën, CDA) het al iets behoedzamer. „Het kabinet kan de koopkracht niet garanderen.”

Gepensioneerden en mensen met een uitkering gaan er veel minder op vooruit door de ingrepen van het kabinet dan mensen die werken, schrijft het Centraal Planbureau in de Macro-Economische Verkenning, die ook in handen is van NRC. Het CPB benadrukt dat voorspellingen over koopkracht onzeker zijn, maar gepensioneerden komen in doorsnee op een plus van 1,1 procent, werkenden van 2,4 procent. Pensioenkortingen „blijven een reëel risico wegens de bijzonder lage rente”, schrijft het CPB. Gepensioneerden gingen er de afgelopen jaren op achteruit in koopkracht, schreef het CBS.

Door de belastingverlagingen van het kabinet gaan mensen met midden- en hogere inkomens er het meest op vooruit: in doorsnee tussen de 2,2 en 2,4 procent. De laagste inkomens gaan er minder op vooruit, met 1,4 procent.

Om de groei van het aantal zelfstandigen zonder personeel af te remmen verkleint het kabinet het verschil in de belastingdruk op werkenden in loondienst en zzp’ers. Daarom wordt de zelfstandigenaftrek vanaf 2020 verlaagd; negen jaar lang met 250 euro tot de aftrek in 2028 5.000 euro bedraagt. In de eerste drie jaar worden zelfstandigen gecompenseerd doordat een andere belastingkorting omhoog gaat: de arbeidskorting. Van die hogere korting profiteren ook mensen in loondienst.

Handelsconflicten en Brexit

Hoekstra is in zijn voorwoord ook voorzichtiger over de economische ontwikkeling. De Nederlandse economie, die dit jaar 1,8 procent en volgend jaar naar verwachting 1,5 procent groeit, „toont zich vooralsnog robuust”. Maar Hoekstra waarschuwt dat door internationale handelsconflicten en de naderende Brexit er onzekerheid is en in buurlanden van Nederland economische krimp dreigt.

Ook het CPB waarschuwt dat de geopolitieke ontwikkelingen als de Brexit en de Prinsjesdag-cijfers nog flink kunnen drukken. „De internationale risico’s zijn vooral neerwaarts”, schrijven ze. Een No Deal-Brexit zou Nederland een kleine 1 procent aan bbp-groei kosten in 2020, aldus „een grove inschatting” van het CPB. Ook Italië blijft problematisch, ondanks de recente regeringswissel. Als daar ,,een diepe recessie” uitbreekt, zou dat voor Nederland, dat veel exporteert richting Italië, negatief zijn en onzekerheid brengen.

De overheidsfinanciën staan er op dit moment nog relatief goed voor. Voor het vierde jaar op rij beschikt het Rijk over een begrotingsoverschot. Maar dat krimpt snel: van 1,5 procent vorig jaar tot 0,3 procent van het bruto binnenlands product volgend jaar, schat het CPB. Vanaf 2021, zo schrijft minister Hoekstra in de Miljoenennota, slaat dat om in een begrotingstekort van 0,3 procent. Na deze kabinetsperiode zal dat tekort naar verwachting oplopen tot 0,7 procent.

Dit komt volgens Hoekstra door lager dan verwachte en belasting- en premie-inkomsten in de nabije toekomst en „in mindere mate door het Klimaatakkoord en het Pensioenakkoord”.

Pensioenen en klimaatakkoord

De extra kosten voor het gesloten pensioenakkoord beslaan volgend jaar circa 400 miljoen euro. Dat bedrag loopt daarna op tot ruim een miljard euro in 2022. De financiële gevolgen van het klimaatakkoord zijn in die jaren begroot op 200 tot 300 miljoen euro extra per jaar. Dit geld wordt besteed aan een warmtefonds, waarmee mensen het isoleren van hun huis kunnen financieren. Ook gaat er geld naar landbouw, parkeerplekken van fietsen, en „de aanpak van stikstof”.

Het kabinet kondigt voor komend jaar een aantal extra investeringen aan, op verschillende terreinen: Defensie krijgt 51 miljoen euro, jeugdhulp 300 miljoen en de woningmarkt 250 miljoen.

Een veelbesproken investeringsfonds van het kabinet komt er voorlopig niet. Het kabinet onderzoekt hoe zo’n fonds er uit zou kunnen zien. In elk geval komt minister Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD) dit jaar met verdere plannen voor een ‘groeiagenda’.

Investeringen woningmarkt

Het kabinet belooft wel twee miljard euro te investeren in de vastgelopen woningmarkt, waar een tekort is van zo’n 300.000 woningen. Door de sterk gestegen huizenprijzen zijn er te weinig betaalbare woningen, met name in de vrije huursector.

Om deze problemen aan te pakken komt het kabinet nu met een fonds van 1 miljard euro waaruit gemeenten geld kunnen halen voor het bouwen van nieuwe woningen in gebieden waar de vraag het grootst is. Ook gaat de verhuurderheffing voor woningcorporaties tien jaar lang omlaag, zodat deze makkelijker kunnen investeren in het bouwen van nieuwe woningen. Het kabinet trekt hier 100 miljoen euro per jaar voor uit. De investeringen moeten starters en middeninkomens sneller aan een woning helpen.

Defensiegeld voor personeel

Volgens het kabinet zijn door de „steeds groter wordende geopolitieke spanningen” extra investeringen op defensiegebied nodig, bovenop de extra middelen die al in het regeerakkoord waren overeengekomen. Structureel komt er 162 miljoen euro extra per jaar bij. Nederland beweegt daarmee volgens het kabinet „richting” de NAVO-afspraak om 2 procent van het bbp aan defensie uit te geven. In 2023 hikt Nederland met deze extra middelen tegen de 1,5 procent aan. Het geld wordt besteed aan personeel, de aanschaf van negen F-35’s, de ondersteuning van de special forces en bescherming tegen cyberaanvallen.

Ook gaat er extra geld naar inlichtingendiensten. De Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) en de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) krijgen er 29 miljoen euro structureel bij. In de begroting wordt ook structureel 3 miljoen extra beschikbaar gemaakt voor de extra grensbewaking die nodig zal zijn na het Britse vertrek uit de EU.

Asielprocedures sneller

Er gaat structureel 100 miljoen euro meer naar de overheidsdiensten die asielaanvragen behandelen. Dat bedrag werd bij de Voorjaarsnota al bekend gemaakt, uit de Miljoenennota blijken nu de precieze bedragen voor de komende jaren. Zo gaat er volgend jaar 134 miljoen euro extra heen en in 2021 zelfs 146 miljoen euro. Dat bedrag neemt de jaren daarna af tot 100 miljoen euro. Met dat geld moet de financiering van de asielketen minder afhankelijk worden van de instroom van asielzoekers, zoals nu het geval is. Door bijvoorbeeld meer medewerkers aan te nemen moeten besluiten in asielprocedures sneller genomen worden.

Ook gaat er volgend jaar 61 miljoen euro extra naar de rechtspraak. Dat geld is bedoeld om de tekorten – dit jaar opgelopen naar zo’n 50 miljoen euro – weg te werken. Ook vormt het een potje voor innovaties, zoals wijkrechtspraak, en digitalisering. Volgens bronnen binnen de rechtspraak wordt dinsdag een nieuw financieringssysteem aangekondigd, dat op termijn de tekorten helemaal moet wegnemen.