Opinie

Team Von der Leyen: een bont breiwerk

Europese Commissie De beoogde Europese Commissie telt niet alleen hoogvliegers, schrijft . En wat doen democratie en demografie samen in één portfolio?

Illustratie Pepijn Barnard

Een „geopolitieke Commissie”, noemt Ursula von der Leyen haar team zelf. Deze week stelde de voorzitter van de nieuwe Europese Commissie de nieuwe Eurocommissarissen voor. Haar doel is duidelijk: Von der Leyen wil een Europa dat een assertieve rol op het wereldtoneel durft te spelen, dat niet bang is voor Trumps gespierde handelspolitiek, hard durft te zijn tegen China en ernst maakt met vergroening.

De vaandeldrager van zo’n zelfbewust Europa moet de liberale Margrethe Vestager, beoogd eerste vicevoorzitter, worden. Vooral de Franse president Emmanuel Macron kan daarom tevreden zijn over de afgelopen maanden. Vestager is politiek familielid, zijn landgenoot Christine Lagarde wordt hoofd van de Europese Centrale Bank, Von der Leyens kandidatuur kwam uit zijn koker, en zijn voormalige minister van Defensie Sylvie Goulard is voorgedragen als Commissaris voor onder meer de interne markt.

Toch zijn niet alle Commissarissen hoogvliegers, en valt wel wat over hun portefeuilles op te merken. Dus doemt de vraag op: wat zien we eigenlijk als we naar Von der Leyens ‘dreamteam’ kijken?

De nieuwe Commissie is, net als de vorige, georganiseerd in clusters. Het is een gelaagd systeem waarbij vicepresidenten op verschillende thema’s het werk van de andere Commissarissen bijeen brengen. Nu komen daar ‘executive’ vicepresidenten bij, onder wie Margrethe Vestager en Frans Timmermans.

Bij de verdeling van de topposities na de verkiezingen voor het Europees Parlement visten Vestager en Timmermans als zogenoemde Spitzenkandidaten achter het net: niet zij, maar Von der Leyen werd als voorzitter voorgedragen. Het vicepresidentschap werd als troostprijs gezien. Nu we zicht hebben op de portefeuilles, moeten we concluderen dat dit onterecht was. Met name Margrethe Vestager kan met recht een super-commissaris worden genoemd. Ze krijgt naast mededinging, de zware portefeuille die ze de afgelopen vijf jaar ook al had, de belangrijke technologieagenda erbij.

Vestager moet een strategie ontwikkelen om de concurrentie met landen als China en de Verenigde Staten op het gebied van kunstmatige intelligentie en digitalisering aan te gaan. Daarnaast kan ze buitenlandse bedrijven die zich misdragen op de Europese markt miljardenboetes opleggen en kan ze fusies blokkeren. Vestagers voorgestelde kandidatuur, en de koppeling van technologie en mededinging, zal in Silicon Valley dan ook met enige zorg zijn ontvangen.

Lees ook: Von der Leyen: nieuwe Commissie staat voor ‘Europese manier van leven’

Stikstofbesluit

Waar Vestager een mandaat krijgt om daadkrachtig op te treden, krijgt Frans Timmermans een mandaat om te polderen. Hij wordt verantwoordelijk voor de Europese energietransitie, voor een ‘European Green Deal’, een van Von der Leyens speerpunten. Dat is goed nieuws voor het Nederlandse kabinet, dat met het klimaatakkoord, het stikstofbesluit en het voornemen om de gasproductie in Groningen versneld te verminderen, baat heeft bij een Europese Unie die ook op dit terrein resultaten boekt. Maar het is een enorme klus.

De energietransitie raakt aan vele dossiers, waaronder energie, handel, interne markt, industriebeleid, milieu, economie, landbouw, transport en de EU-begroting. Daarnaast wil Von der Leyen dat de EU in 2050 CO2-neutraal is. Timmermans moet individuele landen zo ver krijgen dat ze met pijnlijke maatregelen instemmen om dit te bereiken.

Er is een ‘maar’: Timmermans heeft de afgelopen vijf jaar een moeizame relatie met landen als Polen en Hongarije gehad. Dat kan hem ook nu parten spelen. In hoeverre zal Warschau luisteren als Timmermans voor een drastische verlaging van de Poolse kolenconsumptie komt pleiten? Met een vinger in de pap maar zónder instrumentarium om zaken af te dwingen zal Timmermans over veel overtuigingskracht en geduld moeten beschikken.

De Franse Sylvie Goulard is het volgende kanon. Zij wordt verantwoordelijk voor de interne markt, de digitale markt, cyberveiligheid en de ontwikkeling van een Europese defensiemarkt. De oud-Europarlementariër en voormalig, kortstondig, minister van Defensie onder president Macron gaat zich ook buigen over ‘technologische soevereiniteit’ en het 5G-vraagstuk. Zij moet digitale standaarden gaan ontwikkelen en de EU weerbaar maken in de technologische strijd tussen China en Verenigde Staten.

Lees ook: Midden-Europa hoopt op meer coulance Brussel

Trumps handelsbarrières

De nieuwe Commissaris voor Handel, de Ierse Phil Hogan, is ook een zwaargewicht. Als oud-Commissaris van Landbouw weet hij dat landbouw en handel onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. Mocht president Trump besluiten om handelsbarrières op te werpen voor de Europese autosector, dan zal Hogan met een antwoord moeten komen. Ook krijgt hij de leiding over de handelsbesprekingen met Londen als de Britten – met of zonder een akkoord – de EU verlaten. Dublin kan gerust zijn; met deze keus zullen de Ierse belangen na een Brexit goed worden behartigd.

Op handelsgebied vormen Vestager en Hogan een belangrijk tandem, onder meer met betrekking tot China. De een moet afspraken maken over nieuwe internationale handelsregels die oneerlijke concurrentie uit China moeten tegengaan; de ander moet tot die tijd – of als het afspreken van nieuwe regels mislukt – de Europese markt beschermen.

De Italiaanse oud-premier Paolo Gentiloni is een opvallende keuze. Von der Leyen vertrouwt hem het Europese financiële beleid toe. Zijn kandidatuur mag dan de pro-Europese koers van de nieuwe regering-Conte in Rome onderstrepen, of die overeind blijft is de vraag. Gentiloni moet toezien op het Stabiliteitspact en de begrotingsdiscipline van lidstaten – te beginnen met die van zijn thuisland. Von der Leyen kiest ervoor om Italiaanse problemen vooral Italiaans te houden.

De Spanjaard Josep Borrell wordt Hoge Vertegenwoordiger voor het buitenlands- en veiligheidsbeleid. Deze keuze werd gemaakt als onderdeel van de Europese deal over alle topposities. Het is de tweede keer dat de post naar een Spanjaard gaat; slechts eenmaal ging die niet naar een Zuid-Europeaan. Ondanks zijn staat van dienst als Spaanse minister van Buitenlandse Zaken is het de vraag of de ingetogen Borrell uit de verf komt op het buitenlanddossier. Oud-minister van Defensie Von der Leyen en een zelfverzekerde president Macron zouden hem wel eens kunnen overvleugelen.

Commentaar: Nieuwe EU-ploeg zet terecht in op groen en digitaal

Vreemde vogels

Er is ook een aantal vreemde vogels in het team. De Hongaarse oud-minister van Justitie László Trócsányi wordt bekritiseerd wegens het schenden van democratische waarden in eigen land. Het is opmerkelijk dat hij gevraagd wordt om als Commissaris voor Uitbreidingsbeleid vast te stellen of de westelijke Balkan-landen aan Europese toetredingscriteria voldoen. Gezien de kritiek van het Europees Parlement op de Hongaarse regering van premier Órban, is het zeer de vraag of Trócsányi’s kandidatuur begin oktober door het Europees Parlement komt.

Rechtsstatelijkheid, het oude dossier van Frans Timmermans, wordt verdeeld over twee commissarissen: de Belg Didier Reynders en de Kroatische Dubravka Suica. De een uit het westen, de ander uit het oosten, om zo een balans te vinden op dit politiek gevoelige onderwerp. Suica’s portfolio heet voluit ‘democratie en demografie’, maar het is niet evident waarom deze twee zaken worden samengebracht. Ja, in Centraal- en Oost-Europa bestaan er inderdaad zorgen over rechtsstatelijkheid en over demografische neergang, maar hoe deze zich tot elkaar verhouden blijft onduidelijk. Wordt zij niet gewoon een Oost-Europa-commissaris?

De Griekse oud-woordvoerder van de Europese Commissie Margaritis Schinas moet, ten slotte, toezien op de nieuw gecreëerde portefeuille ‘Bescherming van onze Europese manier van leven’. Op deze post moet de Griek de dossiers migratie, veiligheid, werkgelegenheid en onderwijs met elkaar verbinden. Nu waren identiteit, migratie en integratie niet alleen belangrijke thema’s van de Europese Volkspartij (EVP) tijdens de Europese verkiezingscampagne, maar ook die van de eurosceptici en de populisten. Von der Leyens voorzitterschap werd gesteund door diverse eurosceptische Europarlementariërs. Is deze portefeuille wisselgeld? In ieder geval is de titel buitengewoon ongelukkig gekozen.

Von der Leyen hield bij de verdeling van de posten ook rekening met de professionele achtergrond van de kandidaten. Een Cypriotische medisch-psycholoog krijgt gezondheidszorg. Een Finse oud-gezant voor Ethiopië buigt zich over ontwikkelingssamenwerking. Een Luxemburgse oud-minister van werkgelegenheid gaat zich bezighouden met werkgelegenheid.

Tot zover. Of toch niet? Er is een lijst van zesentwintig commissarissen; er ontbreekt een Brit. Maar mocht het Verenigd Koninkrijk na 31 oktober toch nog lid zijn van de Europese Unie, dan levert Londen naar verwachting alsnog een Commissaris. Maar wat rest dan nog, een Commissaris voor Europese eenheid?

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.