Opinie

Macron misrekent zich met toenadering tot Rusland

Gevangenenruil Oekraïne De EU moet geen toegevingen doen zonder dat Rusland wezenlijke onderdelen van zijn buitenlandbeleid wijzigt, schrijft .

De Oekraïense filmregisseur Oleg Sentsov, die werd vastgezet op terroristische aanklachten in Rusland, stapt uit een vliegtuig bij aankomst op Boryspil International Airport in Kiev.
De Oekraïense filmregisseur Oleg Sentsov, die werd vastgezet op terroristische aanklachten in Rusland, stapt uit een vliegtuig bij aankomst op Boryspil International Airport in Kiev. Foto Gleb Garanich/Reuters

Vorige week berichtten media uitvoerig over de gevangenenruil tussen Oekraïne en Rusland. Europese en Amerikaanse politieke leiders waren vol lof over de Oekraïense president Volodymyr Zelensky, die het initiatief tot de ruil had genomen. Regeringsleiders prezen ook de Russische president Vladimir Poetin.

Met name de Franse president Emmanuel Macron ziet in de vrijlating van Oekraïense gevangenen redelijkheid en flexibiliteit van het Kremlin. Volgens hem is het een teken dat Rusland zijn agressieve buitenlandbeleid wil wijzigen. Al enkele maanden haalt Macron de banden met Rusland aan, zonder dat er aanwijzingen zijn van een veranderde Russische opstelling. Sinds de gevangenenruil is Macron een versnelling hoger geschakeld.

De vrijlating van gevangen Oekraïners kostte het Kremlin niets, maar leverde geweldige pr op. Volgens de maatstaven van elke democratische rechtsstaat hield Rusland de gevangenen vast op basis van gefabriceerde en gekunstelde aanklachten. De vierentwintig Oekraïense marinemannen onder hen hadden al lang vrijgelaten moeten worden. Dat had het Internationale Zeerechttribunaal verordonneerd, omdat Rusland ze illegaal gearresteerd had in internationale wateren. De Russische gevangenen in Oekraïne daarentegen, zouden daarentegen in iedere democratische rechtsstaat veroordeeld zijn voor serieuze vergrijpen als het plegen van gewapende handelingen op vreemd grondgebied.

Deze analyse wordt gedeeld door onafhankelijke Russische waarnemers en media. Zo schrijft een columnist van de onafhankelijke nieuwssite Echo Moskou dat Rusland „op buitenlands grondgebied gevangen genomen gijzelaars” had vrijgelaten, terwijl Oekraïne, op één man na, „krijgsgevangenen” vrijliet: „Russische burgers die met wapens in de hand Oekraïens grondgebied hadden betreden”.

Lees ook: Nederland staat aan de zijlijn bij gevangenenruil Oekraïne en Rusland

MH17-verdachte

De eigenlijke reden voor de Russische ‘flexibiliteit’ is mogelijk de vrijlating van Volodymyr Tsemach, de man die Nederland zo graag wil ondervragen over zijn rol bij het neerhalen van MH17. Hoe dan ook had het Kremlin een tactisch motief bij de uitruil, en het zal niets veranderen aan zijn fundamentele strategie. De betrekkingen met Oekraïne zullen onveranderd blijven.

De initiatieven van president Macron om de betrekkingen met Moskou aan te halen zijn daarom misplaatst en gevaarlijk. Door het ‘succes’ van de G7-top in augustus, meent Macron dat hij een effectieve speler is op het internationale toneel. Hij gelooft dat hij een positieve invloed kan uitoefenen op Poetin, vooral na zijn niet zo handige tête-à-tête in Biarritz.

Macron hoopt nu te scoren met de zogeheten Normandy Four-top tussen Duitsland, Frankrijk, Oekraïne en Rusland, later deze maand in Parijs.

Oorlog in de Donbas

Die moet een doorbraak brengen in de vijf jaar voortslepende oorlog tussen Rusland en Oekraïne in de Donbas. Macron stuurde afgelopen maandag alvast zijn ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie naar Moskou. Tegelijkertijd stelde Macron een speciale EU-vergadering over Oekraïne voor met alle EU-regeringsleiders.

Op de Normandy Four-top zal er echter geen enkele druk op president Poetin rusten om concessies te doen. In Duitsland is Angela Merkel praktisch een ‘lame-duck kanselier’. Bovendien zit zij in een coalitie met sociaal-democraten die de betrekkingen met Rusland willen aanhalen. Daarom kan ook van haar geen principiële opstelling tegenover het Kremlin worden verwacht.

Zo is er een reëel risico dat de Oekraïense president Zelensky zware druk zal voelen om ‘redelijk’ en ‘meegaand’ te zijn, en dat hij tot compromissen gedwongen wordt die de belangen van Oekraïne schaden. Natuurlijk is het voor het Westen van belang om de communicatie-kanalen met Rusland open te houden, zodat onderwerpen van gemeenschappelijk belang besproken kunnen worden. Maar dat betekent niet dat het blindelings toegevingen moet doen zonder dat Rusland wezenlijke onderdelen van zijn buitenlandbeleid wijzigt.

Lees ook: Terugkeer Rusland in Raad is niet uit te leggen

Gelukkig zijn er nog Balten en Polen

In dat opzicht heeft Macron geen indrukwekkende staat van dienst. Zo nam Frankrijk met Duitsland het initiatief om Rusland onvoorwaardelijk te laten terugkeren naar de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa afgelopen juni. Zonder één concessie kreeg Rusland zijn stemrecht terug.

Nog erger is dat de Vergadering onder invloed van Russische dreiging zijn enige machtsmiddel uit handen gaf; de mogelijkheid om landen te straffen die de democratische grondbeginselen van de Raad schenden.

Het is een geluk dat de EU ook leden als de Baltische staten en Polen heeft. Doordat zij jarenlang bezet werden door de Sovjet-Unie, hebben ze een zakelijke en nuchtere kijk op de Russische agressie aan de randen van de Unie. Zij weten dat halfbakken sancties en veroordelingen op papier niet werken. Het minste dat de EU moet doen, is sancties uitbreiden en die sterker richten op de politiek verantwoordelijken in Rusland.

(noot 17 september 2019: in een eerdere versie van dit artikel stond in het fotobijschrift dat Volodymyr Tsemach op de foto te zien was. Dat was onjuist en is in deze versie gecorrigeerd.)

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.