Het kamp op Lesbos was nooit zó vol

Griekenland De nieuwe Griekse regering bemoeilijkt arbeidsvergunningen voor vluchtelingen en wil meer mensen terugsturen naar Turkije. Maar Turkije neemt hen niet meer terug. „We zitten op een breekpunt.”

Vluchtelingenkamp op het Griekse eiland Lesbos, kort na de aankomst van 13 boten met 650 mensen aan boord, eind augustus.
Vluchtelingenkamp op het Griekse eiland Lesbos, kort na de aankomst van 13 boten met 650 mensen aan boord, eind augustus. Foto Angelos Tzortzinis/AFP

Voor de ingang van Kara Tepe, een vluchtelingenkamp voor 1.300 kwetsbare mensen op het Griekse eiland Lesbos, breekt een spontaan protest uit van een paar honderd vluchtelingen en hulpverleners. „Wij willen Stavros!”, scanderen ze. De directeur van het kamp, Stavros Myrogiannis, door iedereen in Kara Tepe gerespecteerd en geliefd, heeft net te horen gekregen dat zijn contract niet wordt verlengd. „Hij bracht ons bij dat ieder mens respect verdient, ongeacht religie, etniciteit of seksuele geaardheid”, zegt Masoud Ghorbanpour (32), een Iraanse jongen die sinds achttien maanden op Lesbos verblijft, waarvan acht in Kara Tepe.

Myrogiannis, een kordate militair die steevast in uniform loopt, was directeur van Kara Tepe sinds 2015. Hij bracht orde, regelmaat en veiligheid. Terwijl in het grotere, nabijgelegen kamp Moria drie gezinnen één wooncontainer delen van achttien vierkante meter, en daar geregeld vechtpartijen uitbreken in de rij voor het eten, heeft in Kara Tepe elk gezin zijn eigen container, en worden ontbijt, lunch en avondeten rondgebracht.

„Ze halen de beste man van het eiland weg, op de enige plek waar het goed loopt”, zegt Steffi de Pous, directeur van de hulporganisatie Because We Carry. „De nieuwe regering van Nieuwe Democratie wil gewoon op alle plekken haar eigen mensen hebben.” Net als veel andere hulpverleners op Lesbos vreest ze dat de situatie verder zal verslechteren nu er een rechtse partij aan de macht is.

Moria was nog nooit zo vol. Er verblijven elfduizend mensen in het kamp, terwijl er plek is voor drieduizend. De wooncontainers met stapelbedden puilen uit. Op de looppaden staan rijen met koepeltentjes. Zo’n zeshonderd mensen slapen noodgedwongen buiten op de grond tussen kakkerlakken en ratten, vaak zonder matje of deken. Ze drinken water en wassen hun gezicht naast grote hopen afval. De Pous: „We zitten op een breekpunt”.

De kampbevolking bestaat voor ongeveer 80 procent uit Afghanen. Velen hebben langere tijd in Iran gewoond, dat naar schatting 4,5 miljoen Afghanen opvangt, van wie een groot deel illegaal. Ze doen in Iran vaak laagbetaald werk, maar dat is steeds moeilijker te vinden door de economische crisis die het gevolg is van de nieuwe Amerikaanse sancties.

„Ik heb twee jaar in de bouw gewerkt in Iran”, zegt Qasim Qader Ali, een Afghaan die eind augustus aankwam in Moria. „ Ik kon niet naar het ziekenhuis, mijn kinderen konden niet naar school. We hebben veertien uur gelopen om de grens met Turkije over te steken. Iraanse grenswachten schoten op ons.”

Naar het vasteland

In augustus kwamen 8.103 asielzoekers aan op de Griekse eilanden, waarna Athene maatregelen aankondigde om de toestroom te verminderen, asielprocedures te verkorten en illegale migratie op het vasteland aan te pakken. Om te beginnen werden 1.600 vluchtelingen van Moria overgeplaatst naar het vasteland. „We kunnen niet hebben dat in één dag dertien boten aankomen,” zei premier Mitsotakis. „Het is de taak van Turkije ze te stoppen.”

Lees ook: In het Turkse Ayvalik is migratie de manier om snel rijk te worden

Begin september staat er een lange rij bussen en legertrucks voor Moria. In de berm zitten honderden mensen te wachten tussen pakketten met kleding, bij elkaar gehouden met vuilniszakken en plakband. Anderen brengen hun spullen met winkelwagentjes uit de olijfboomgaard naast Moria, waar een provisorisch tentenkamp is ontstaan.

De Afghaanse Homeyra Nuri (70) zit in de schaduw van een muurtje te breien. Haar zoons sjouwen hun bezittingen naar de bus. Vandaag worden ze naar het vasteland gebracht. „Ik ben zo blij, ik heb het gevoel dat ik zweef”, zegt Nuri, wier grijze haar onder haar hoofddoek uitsteekt. „Het maakt niet uit waar we naartoe gaan, als we maar weg zijn uit dit verschrikkelijke kamp.”

Ruim de helft van de asielzoekers die op Lesbos aankomen wordt inmiddels overgebracht naar een tijdelijk opvangkamp in Noord-Griekenland. Vandaar zullen ze worden verhuisd naar een kamp dat nog in aanbouw is. De rest zal naar andere opvangcentra in de regio worden gestuurd. Daar zijn de omstandigheden overigens niet per se beter dan in Moria.

Daarom kiezen sommige asielzoekers ervoor op Lesbos te blijven, ook al is hun asielverzoek al goedgekeurd, zoals de Iraniër Ghorbanpour. „Ik ben nog nooit naar het vasteland geweest. Ik hoor dat de situatie daar soms slechter is. Geen winkel, ziekenhuis, of stad in de buurt.”

Ghorbanpour wacht al sinds januari op een belastingnummer. Dat heeft hij nodig om een huur- en arbeidscontract te tekenen. Maar onder de nieuwe regering is het erg moeilijk om zo’n nummer te krijgen, tenzij je kunt aantonen dat een bedrijf of organisatie je wil inhuren. „Ik kreeg al drie banen aangeboden,” zegt Ghorbanpour. „Maar geen arbeidscontract zonder belastingnummer, en daarvoor heb ik weer een arbeidscontract nodig.”

Lees ook dit verslag van een paar dagen in de kampen: In de vluchtelingenkampen van Lesbos zijn ook de artsen wanhopig

Athene wil de juridische beroepsmogelijkheden voor asielzoekers beperken en afgewezen personen sneller terugsturen naar Turkije, zoals is afgesproken in de vluchtelingendeal tussen Turkije en de EU. Maar Ankara heeft dit zogeheten hervestigingsprogramma onlangs opgeschort, en neemt voorlopig geen migranten meer op uit Griekenland.

Het hervestigingsprogramma is een belangrijk onderdeel van de vluchtelingendeal. Afgewezen asielzoekers zouden worden teruggestuurd naar Turkije. Voor iedere teruggestuurde asielzoeker zou de EU één Syrische vluchteling opnemen uit Turkije. Maar door de slepende asielprocedures in Griekenland zijn er slechts 1.884 mensen teruggestuurd.

Meer patrouilleboten

Athene wil ook meer patrouilleboten inzetten rond de eilanden. Dat kan eveneens leiden tot spanningen met Turkije. Migranten in Moria en de Turkse politie vertellen dat de Griekse marine geregeld migrantenboten terugbrengt naar Turkse wateren, de boten lek steekt, en de Turkse politie belt om ze op te komen pikken.

„Soms worden de migranten zelfs mishandeld”, zegt Hayati Torun, een politiecommandant in de Turkse kustplaats Ayvalik. „Een Afghaanse man was zo zwaar in elkaar geslagen dat hij aan één oog blind raakte. Al zijn geld was gestolen. Europa heeft de mond vol van mensenrechten, maar ze behandelen vluchtelingen helemaal niet als mensen.”