Recensie

Recensie

Een té mild boek over de evolutie

Recensie

Sympathiek en gedurfd idee om nu, in het tijdperk van Google en Wikipedia, nog een kloeke papieren encyclopedie uit te brengen. De Encyclopedie van de evolutiebiologie ziet er prachtig uit met pentekeningen van Viktor Baltus. Het is een initiatief van Ensie, de Eerste Nederlandse Systematisch Ingerichte Encyclopaedie, die sinds 2014 is omgevormd tot een open platform. Nico van Straalen, emeritus hoogleraar dierecologie van de Vrij Universiteit in Amsterdam, is een vaste leverancier van bijdragen op het gebied van evolutiebiologie.

Die zijn nu gebundeld in boekvorm. Van Straalen behandelt meer dan 450 vaktermen, in lemma’s van ieder een pagina. De nadruk ligt daarbij op de menselijke evolutie, vermengd met veel ontwikkelingsbiologie en genetica. Planten en micro-organismen (die ook evolueren) komen er in dit boek bekaaid vanaf. Er staat niets in over het begin van het leven op aarde, niets over ontstaanstheorieën zoals die van panspermia (die ervan uitgaat dat het leven verspreid door het helaal voorkomt).

Moderne mens ontbreekt

Van Straalen stelt de mens centraal in zijn tour door de evolutie. Dat maakt het des te vreemder dat diverse uitgestorven mensachtigen (Homo erectus, habilis, naledi, de Heidelbergmens en de neanderthaler) wél een eigen lemma hebben, maar de moderne mens ontbreekt.

Van Straalen probeert wetenschapshistorische context te schetsen in plaats van pseudowetenschappelijke onzin neer te sabelen. Over de ‘intelligent ontwerp’-stroming zegt hij zwakjes: „Tegenwoordig hoor je weinig meer over de theorie”. De ‘wateraap’-theorie als verklaring voor de menselijke evolutie hoeft van hem nog niet de prullenbak in. Voor de ‘Hof van Eden’-hypothese is volgens hem „geen goed bewijs”. Veel te mild.

Van Straalen blijft te academisch om ook lezers buiten het vakgebied te boeien. Die zullen algauw struikelen over monsterlijke termen als ‘fyletisch gradualisme’ en ‘signaaltransductiesysteem’. Als er iets niet klopt, of nog iets ontbreekt, meldt het dan, moedigt Van Straalen de lezer aan in het voorwoord. „Zo zal dit niet een statisch boek zijn, maar een werk dat evolueert”. In de evolutie draait het niet alleen om de innovatie, maar vooral ook om de selectie.