Opinie

Dwing psychiater niet tot nachtdienst

Zorg Zzp’ende psychiaters willen best nachtdiensten draaien. Het echte probleem is dat ze in grote ggz-instellingen geen invloed hebben op de kwaliteit van de zorg, schrijft
Zzp’ende psychiaters willen nachtdiensten draaien, maar bij grote ggz-instellingen hebben ze geen invloed op de kwaliteit van de zorg.
Zzp’ende psychiaters willen nachtdiensten draaien, maar bij grote ggz-instellingen hebben ze geen invloed op de kwaliteit van de zorg. Roos Koole

Als het aan een tiental politieke partijen ligt worden psychiaters verplicht tot het doen van avond-, nacht- en weekenddiensten. Op 11 juni namen de Tweede Kamerfracties van onder meer VVD, CDA en D66 een motie aan die het kabinet oproept dit najaar met wetgeving te komen. Maar hiermee lossen ze het probleem niet op.

„Ik snap het niet”, klaagde een collega-psychiater laatst tegen me. „Ik werk als zzp’er, en vind nachtdiensten leuk en nuttig. Ik heb me al aan drie ggz-organisaties aangeboden, maar vang elke keer bot. Ze zeggen dat het te duur is, terwijl ze me nooit om een offerte hebben gevraagd. En ik hoef er echt niet rijk van te worden.” Het verbaasde me niet, sterker nog, ik heb dezelfde ervaring. Al drie jaar werk ik met plezier in loondienst bij een kleine polikliniek.

Toch mis ik af en toe de diensten bij mijn oude werkgever: de boeiende, dankbare casuïstiek in de nacht, het bezweren van stedelijke onrust samen met een handjevol huisartsen, politie- en ambulancemensen. Bovendien: de zorg aan mijn patiënten houdt ’s nachts niet op en daar wil ik aan bijdragen. Maar kennelijk ben ik niet nodig: ‘de bezetting is voldoende’ krijg ik steevast terug. Toch wordt in vrijwel elk bericht over de ggz onderbezetting tijdens de diensten als nijpend probleem genoemd. Daarbij krijgen vooral zzp’ers de schuld, die worden neergezet als luxepaardjes die het echte werk aan een paar loondienstcollega’s overlaten.

Een Kamermeerderheid van VVD, PVV, CDA, D66, SGP, CU, DENK, 50PLUS en FVD neemt de dienstenkrapte in de ggz hoog op, bleek uit de aangenomen motie. Er is geen vertrouwen meer dat de sector dit zelf op kan lossen. Daarom moeten psychiaters via de wet verplicht worden tot avond-, nacht- en weekenddiensten: vóór 1 januari 2020 moet de regering een wettelijk kader aanleveren.

Psychiaters dwingen hun dienstenbordje leeg te eten, lijkt stoer spierballenwerk van de bedenkers van de motie, de Kamerleden Joba van de Berg (CDA) en Leendert de Lange (VVD). Helaas getuigt het van een totaal gebrek aan inzicht in de dynamiek van het dienstenprobleem, met averechts gevolg.

Wettelijke dwang is allereerst strijdig met onze beroepscode, waaruit voortvloeit dat medische specialisten eindverantwoordelijk zijn voor de kwaliteit van en de samenwerking in de zorg. Dit vindt ook het Tuchtcollege voor de gezondheidszorg: personeelskrapte gold niet als excuus voor de leidinggevende psychiater in de zaak van de dood van de Eindhovense Janneke. Hij werd veroordeeld.

Lees ook: ‘Minder markt en meer geld nodig voor ziekenhuizen’

Er zijn zeker ggz-instellingen waar ik voor geen goud patiënten zou willen behandelen, met afdelingen waar door bestuurlijk wanbeleid teams zijn uitgehold, ervaren personeel is vertrokken en vervangen door invallers en beveiligingsdiensten. Toch zou ik bij een wettelijke dienstverplichting conform de regels van mijn professie wel verantwoordelijk worden gehouden voor de kwaliteit, hoewel ik als passant geen enkele invloed zou hebben op de instelling en haar kwaliteit. De vaak aangehaalde vergelijking met huisartsendiensten, verplicht gesteld door de eigen beroepsvereniging en door verzekeraars, gaat hierdoor mank: zij hebben hun diensten georganiseerd in coöperaties en stichtingen die door henzelf beheerd worden en hebben hiermee zeggenschap over de kwaliteit.

Uitgekleed onderwijs

Op welke manier denkt men deze wet trouwens te kunnen handhaven? Boetes bij ontduiking? Gevangenisstraf? Een stevig gesprek met de wijkagent? En welk precedent schept dit wettelijk kader voor andere beroepsgroepen? Krijgen rechters binnenkort straf als ze hun maandelijkse veroordelingentarget niet halen? Aangezien het onderwijs steeds meer uitgekleed wordt, zullen leraren dan bij wet gedwongen worden tot lesgeven aan dubbele klassen? Ook de huisartsdiensten zijn steeds moeilijker te vullen, zijn zij de volgende? Bovendien: kan een zzp’er arbeidsrechtelijk wel tot een dienstverband verplicht worden?

Grote kans dat er straks weinig te handhaven valt: deze wet zou ongetwijfeld jonge artsen naar andere specialismen en de oude garde over de landsgrens verjagen.

Is een wettelijk kader überhaupt wel nodig? Uit enquêtes onder psychiaters, naar aanleiding van het vertrek van een deel van hen uit de grote ggz-instellingen, blijkt namelijk dat het gros helemaal geen moeite heeft met het doen van diensten. Hun voornaamste probleem is het gebrek aan zeggenschap over de kwaliteit van de zorg. Wettelijk afgedwongen diensten ondermijnen deze zeggenschap nog meer. Enkel en alleen de directies van grote ggz-instellingen zullen garen spinnen bij deze motie. Zij krijgen voor een habbekrats psychiaters in de schoot geworpen die ’s nachts verplicht verantwoordelijkheid dragen voor welke puinhoop dan ook. Het lijkt er sterk op dat deze instellingen er op rekenden dat de politiek hen op dit punt zou matsen, gezien het lauwe animo voor spontane aanmeldingen van psychiaters als ik.

Ik wil nog altijd graag diensten doen. Maar niet op deze manier: dan word ik principieel dienstweigeraar. En denk maar niet dat ik een boete ga betalen. Ik ga liever een tijdje brommen. Er is vast genoeg te doen in de bajes: het aandeel onbehandelde psychiatrische patiënten schijnt daar bijna net zo hoog te zijn als in de jeugdzorg. Een wettelijk kader? Laat maar komen! Maar dan alléén om ggz-instellingen te verplichten tot actieve werving en investering in goede randvoorwaarden.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.