‘Drink vaker koffie met Marokkaanse voetballers, Ronald Koeman’

Voetballoyaliteit Er is weer discussie over voetballers met twee paspoorten. De ‘warme benadering’ van de Marokkaanse bond helpt, blijkt uit een rondgang. ‘Een hele bondsdelegatie stond hem op te wachten.’

Voetballers met een twee paspoorten moeten kiezen voor welk land ze willen uitkomen.
Voetballers met een twee paspoorten moeten kiezen voor welk land ze willen uitkomen.

Sibel Kökçü (46) is in Nederland geboren. Haar ouders komen uit Turkije, daarom heeft zij een dubbel paspoort. „In die tijd kon je dat nog makkelijk aanvragen bij de gemeente”, zegt de moeder van Feyenoord-middenvelder Orkun Kökçü, die ook een dubbele nationaliteit heeft.

Orkun Kökçü werd dit seizoen basisspeler bij Feyenoord en heeft alle jeugdelftallen van Oranje doorlopen. Eerder dit jaar was hij nog aanvoerder van Nederland onder 19. Dus toen de Turkse voetbalbond hem polste of hij voor Turkije wilde uitkomen, zei hij nee. Zeker toen hem dit voorjaar een gesprek met Oranje-bondscoach Ronald Koeman in het vooruitzicht werd gesteld, zegt zijn moeder. „Het gaf hem vertrouwen. Ze geven veel om mij, dacht hij.”

Maar het gesprek is er nooit van gekomen, zegt Sibel Kökçü. Precies zoals de Turkse bond haar en haar man had voorspeld. ‘Vertrouw er maar niet op, dat gaat ’m niet worden’, zeiden ze. Toen Kökçü eind mei niet werd geselecteerd voor Jong Oranje, en de Turkse bond hem bleef bestoken met telefoontjes, besloot hij voor Turkije te kiezen.

De KNVB deed nog een reparatiepoging, zegt Sibel Kökçü, maar toen was het te laat. Was het eerder tot een gesprek met Koeman gekomen, dan had haar zoon zich aan Oranje gecommitteerd. „Want ons hart lag bij Nederland”, zegt zij.

Het voorbeeld staat niet op zichzelf. Uit een rondgang van NRC blijkt dat de afstandelijke houding van de KNVB meer voetballers met een dubbel paspoort heeft afgeschrikt. Zo hoorde AZ-aanvaller Oussama Idrissi volgens zijn vader via de televisie dat Koeman hem nog niet goed genoeg vond voor het grote Oranje. „De westerse manier van communiceren”, noemt Hassan Idrissi het. „Een beetje arrogant.”

Bij de Marokkaanse voetbalbond ging het er anders aan toe. Ze belden regelmatig om te informeren hoe het met Oussama ging. Nodigden hem uit voor een gesprek in Marokko, eind vorig jaar. Een hele bondsdelegatie stond hem op te wachten. ‘We leggen je niets op, neem bedenktijd’, zeiden ze. Maar intussen maakten ze hem ook duidelijk dat hij fel begeerd werd. Jij wordt belangrijk voor ons, zeiden ze.

Ook Idrissi doorliep alle jeugdelftallen van Oranje. De keuze voor Marokko lag niet echt voor de hand. Maar door de benadering van de Marokkaanse bond werd hij geprikkeld, vertelt zijn vader. „Koeman had ook in een persoonlijk gesprek kunnen zeggen: je hebt nog stappen te maken, maar we houden je ontwikkeling in de gaten en komen er op terug. Als de Nederlandse bond eerder had aangeklopt, dan had Oussama voor Nederland gekozen. Het gaat om zijn toekomst, hè. De liefde voor Marokko heeft hij, hij gaat er op familiebezoek, maar hij heeft weinig binding met het land.”

De nationale discussie over voetballers met een dubbel paspoort is afgelopen week weer opgelaaid toen Mohammed Ihattaren, een Marokkaans-Nederlands talent van PSV, kenbaar maakte dat hij nog geen keuze wil maken tussen Nederland of Marokko. Voetbalvedette Ruud Gullit vroeg zich in het televisieprogramma Rondo hardop af of Nederland nog wel spelers met een dubbel paspoort moet selecteren voor jeugdselecties, als ze daarna tóch kiezen voor een ander land. Nederland leidt nu spelers op voor een ander land, suggereert hij.

Negentig dubbele paspoorten

In samenwerking met sportstatistiekenbedrijf Gracenote telde NRC negentig Nederlandse voetballers met een dubbel paspoort, die sinds 2000 voor een ander land (21 verschillende) kozen.

Ruim een derde speelde wel voor jeugdelftallen van Oranje. Hun keuze voor het thuisland van hun ouders is lang niet altijd gebaseerd op vaderlandsliefde: de meesten waren niet goed genoeg voor ‘het grote Oranje’.

Negentien van de negentig voetballers waren basisspeler bij een topclub in een goede competitie. Van hen kan worden gesteld dat ze kans hadden gemaakt op een plek in de selectie van het Nederlands elftal. Het gaat om spelers als Hakim Ziyech (Ajax), Mbark Boussouffa (ex-Anderlecht) en Noussair Mazraoui (Ajax). Vaak hebben ze een Marokkaanse achtergrond.

Van die groep kiezen er veel voor Marokko, al zijn er genoeg uitzonderingen. Adam Maher, geboren in het Marokkaanse Ait Izzou, koos voor Oranje, net als Ibrahim Afellay, Otman Bakkal, Anwar El Ghazi en Khalid Boulahrouz. De laatste zegt dat vaderlandsliefde niet altijd de belangrijkste overweging is. „Veel dingen spelen mee bij het maken van een keuze tussen je geboorteland en dat van je ouders. Waar sta je in je ontwikkeling? Hoe staan de nationale teams er voor? Hoe denken je ouders over je keuze? Maak je hen trots door voor hun geboorteland te spelen? Dat laatste was voor mij minder belangrijk. Ik streefde naar het hoogst haalbare en het Nederlands elftal was toen echt wereldtop.”

Familie in een hotel

Spelers kiezen zelf, in samenspraak met hun familie en makelaar, maar voetbalbonden kunnen wel een zetje geven. De Marokkaanse voetbalbond vond het een gemiste kans dat Ibrahim Afellay in 2007 niet voor Marokko debuteerde maar voor Nederland, vertelt Pim Verbeek, die van 2010 tot 2014 technisch directeur was van de Marokkaanse voetbalbond. Hij begon lijsten op te stellen met spelers die in West-Europa geboren waren, maar ook een Marokkaans paspoort hebben. Verbeek liet de grootste talenten benaderen door zijn assistent Ali Afellay, de broer van Ibrahim. „Hij kent de cultuur en spreekt de taal, stapt makkelijk bij ouders binnen. We wilden de spelers en hun families met warmte omringen, zoals dat hoort in de Marokkaanse cultuur.”

Mark Wotte, die van 2015 tot 2019 jeugdselecties van Marokko coachte, beaamt dat. „Wat wij slim deden, was dat we families erbij betrokken. Vaders, moeders, broers, zussen – we maakten er geen punt van als ze een week lang in een mooi hotel wilden slapen. De spelers worden door een chauffeur opgehaald van het vliegveld, alles is piekfijn geregeld.”

Ook de KNVB gaat in gesprek met jeugdinternationals, maar familie wordt niet vanzelfsprekend uitgenodigd, vertelt Nico-Jan Hoogma, directeur topvoetbal bij de KNVB. De aanpak van de voetbalbond is als volgt: jongens met een dubbel paspoort krijgen een gesprek met de trainers van hun lichting. Orkun Kökçü sprak bijvoorbeeld over zijn toekomst met Maarten Stekelenburg, de coach van Oranje onder 19. En inderdaad, zegt Hoogma, kwam er geen gesprek met bondscoach Koeman. Of dat gesprek is beloofd weet hij niet. Maar „wij vonden en vinden Kökçü nog niet dusdanig goed, dat de bondscoach van het A-team met hem zou moeten praten”.

Mohamed Ihattaren heeft volgens hem wél met de bondscoach gepraat. Hoogma: „Met de echt speciale jongens, de allergrootste talenten, gaat Koeman in gesprek. We proberen die jongens gemotiveerd te krijgen voor Nederland, zonder harde beloftes te doen. We laten zien welke faciliteiten we hebben en welke kansen ze zouden kunnen krijgen. Het helpt ook dat Oranje nu zo goed presteert. De status is nu goed. Het zou voor zich moeten spreken dat je daar bij wil horen.”

Vader Hassan Idrissi zou het als „westerse benadering” typeren. Hij wil de bondscoach best een advies meegeven: „drink wat vaker koffie met Marokkaanse spelers”. De KNVB moet er volgens hem rekening mee houden dat spelers met een niet-westerse achtergrond zich snel afgewezen voelen. „Oh, kiezen jullie niet voor mij? Dan ga ik wel naar een ander. Die geeft mij wél het gevoel dat ik belangrijk ben.”

Dries Boussatta: „Gullit plaatst ons in verdomhoekje.”

Hij was de eerste voetballer van Marokkaanse komaf die – in 1998 – voor Oranje speelde. Op straat wordt hij niet altijd meer herkend, maar Dries Boussatta (46) heeft wel de weg geplaveid voor alle Nederlandse internationals van niet-westerse komaf die na hem kwamen.

Makkelijk was het niet altijd voor de voetballer die drie interlands voor Nederland speelde, waaronder een wedstrijd tegen Marokko, in 1999. Bij dat duel werd hij uitgefloten door Marokkaanse supporters. Het tv-programma Andere tijden sport wijdde er vorige zomer een mooie uitzending aan, vlak voor het WK in Rusland. Het voelde als een goedmakertje, zegt hij. „Ik kreeg enorm veel reacties. Mensen leken beter te begrijpen hoe het is om jaren als ‘kleine kut-Marokkaan’ door het leven te gaan, hoe goed ik ook speelde.”

Boussatta heeft zich erg boos gemaakt om de uitspraken van oud-voetballer Ruud Gullit, vorige week in het tv-programma Rondo. „Diep en diep triest” noemt hij diens suggestie dat de KNVB maar geen spelers met een dubbel paspoort voor jeugdteams meer moet selecteren, als ze daarna tóch kiezen voor een ander land. „Hij zegt daarmee dat Marokkaanse spelers een schuld moeten innen en tweederangs burgers zijn. Hij plaatst ze in een verdomhoekje.”

Als je Gullits redenering volgt, zegt Boussatta, zou je ook kunnen stellen dat Phillip Cocu nooit een aanstelling als coach van het Engelse Derby County had mogen accepteren. „Want ook dát is zonde na alle kennis en ervaring die hij in Nederland heeft opgedaan.”

En wat te denken van de spelers met een dubbel paspoort die niet uit Marokko komen? Hoe kan het dat er zo weinig ophef was over het feit dat Sergino Dest vriendschappelijke wedstrijden voor het Amerikaanse elftal speelde, vraagt Boussatta zich af. En dat niemand ervan stond te kijken dat Tyronne Ebuehi voor Nigeria koos in plaats van Nederland? Boussatta: „Mohamed Ihattaren heeft nog geen keuze gemaakt voor Marokko of Nederland, maar alleen al het feit dat hij bedenktijd nodig heeft, leidt tot woede. Er wordt duidelijk met twee maten gemeten.”

En Boussatta wil graag nog iets rechtzetten. De suggestie dat Marokkaanse voetballers onder druk worden gezet om voor Marokko uit te komen – door familie of de Marokkaanse bond – is „een kulargument”. „Denk je nou werkelijk dat iemand van zeventien die bij PSV speelt [Mohamed Ihattaren] te weinig karakter heeft om zelf die keuze te maken? Als dat zo was zat hij nu in een koffiehuis shisha te roken. Geloof mij: niemand kan Ihattaren beïnvloeden.”

Boussatta is naast eigenaar van een koffieketen ook zaakwaarnemer van vijf Marokkaans-Nederlandse voetballers. De selectie voor een nationaal elftal is nog niet aan de orde, maar in zijn algemeenheid geeft hij hun één advies mee: volg je hart. „Anders dan vaak wordt gedacht heb ik zelf nooit een keuze hoeven maken. De keuze werd voor mij gemaakt, want de Marokkaanse bond heeft mij nooit gevraagd.”

Hicham Ziyech: „De KNVB liet mijn broer links liggen.”

In zijn geboorteplaats Dronten krijgt Hakim Ziyech mogelijk een standbeeld. Inwoners mogen meedenken over de herinrichting van het gemeentehuis, en een sculptuur van de Marokkaans-Nederlandse voetballer is een van de opties waaruit ze kunnen kiezen, werd eerder deze week bekend.

Maar om nou te zeggen dat Ziyech buiten zijn geboorteplaats met lof wordt overladen sinds hij in 2015 het Marokkaanse elftal verkoos boven Oranje – nee. „Mensen zien hem hier niet meer als Nederlander” zegt zijn oudere broer Hicham. „In Marokko is hij een held, in Nederland wordt hij negatief benaderd.”

Marokkaanse jongens zijn niet altijd lieverdjes, geeft hij toe. Maar zo lang ze anders bejegend worden dan hun autochtone leeftijdgenoten, zullen ze volgens hem – letterlijk en figuurlijk – niet snel voor Nederland kiezen. „Als Hakim zich ergens kritisch over uitlaat, wordt het een rel. Bij niet-Marokkaanse voetballers is dat veel minder het geval. En ik merk het zelf ook, hoor. Mensen kijken er vaak van op dat ik een eigen metselbedrijfje heb. Een Marokkaan die metselt? Zo hé.”

Heeft de stigmatisering van Marokkaanse Nederlanders meegespeeld bij Hakims keuze voor Marokko?

„Misschien wel. Bij zo’n keuze gaat het om kleine dingen. Voelt iets goed of niet? In Hakims geval ontbrak het gevoel voor Oranje.”

Waarom?

„Als je voor ‘die Marokkaan’ doorgaat, waarom zou je dan voor Nederland kiezen? De bond liet Hakim links liggen. Hij was echt top in de tijd dat hij voor Marokko koos. Dertien goals in zijn eerste eredivisieseizoen, 21 assists, dan verwacht je toch dat je gezien wordt?”

Een gemiste kans?

„Dat zou kunnen, maar het is nog wat te vroeg om dat te zeggen. Ik verwacht wel dat er veel vaker discussie komt over voetballers met een dubbel paspoort. De Nederlandse jeugdelftallen zitten vol toptalenten van Marokkaanse komaf. Velen van hen hebben het gevoel dat ze niet voor vol worden gezien als Marokkaan. Terwijl ze een Nederlands paspoort hebben hè.”

Had uw broer het gevoel dat hij onvoldoende respect kreeg van de KNVB?

„Hij is de enige uit zijn generatie die nog topvoetbal speelt. Dat zegt toch genoeg?”

Maar zou hij een andere keuze hebben gemaakt als hij anders was behandeld?

„Daar laat ik mij niet over uit. Zeker is dat de KNVB niet haar best heeft gedaan. Als je iemand graag wil, dan laat je dat blijken, met overtuiging. Die ontbrak. Waarom denk je dat Hakim voor Twente koos in plaats van Feyenoord? Omdat Twente een overtuigender verhaal had dan Feyenoord. Twente gelóófde in hem.”

Hoe kan de KNVB voorkomen dat voetballers voor landen als Marokko en Turkije kiezen na een opleiding in Nederland?

„Door die voetballers meer aandacht te geven. Als Nederland Marokkaanse voetballers zou behandelen zoals de Marokkaanse bond hen behandelt, dan kan er misschien wat veranderen.”

Want voetballers van Marokkaanse komaf krijgen niet dezelfde behandeling?

„De bond zal het nooit erkennen, maar kijk naar Otman Bakkal. Die koos voor Nederland in plaats van Marokko, maar speelde maar één wedstrijd in het shirt van Oranje.”

Heeft uw broer veel over zich heen gekregen na zijn keuze voor het Marokkaanse elftal?

Hij begint hard te lachen. „Zo! Eerst was hij een geweldige voetballer, daarna was hij een nietsnut. Zelfs Marco van Basten bemoeide zich ermee. Mijn broer was een geweldige speler, zei Van Basten, „maar hoe dom kan je zijn om voor Marokko te kiezen als je in aanmerking komt voor het Nederlands elftal”.

Pijnlijk?

„Voor Nederland!”

Niet voor Hakim?

„Het was dé bevestiging dat hij de juiste keuze had gemaakt.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.